William Foster, «Ιστορία των Τριών Διεθνών»

Ουίλιαμ Ζ.Φόστερ - «Ιστορία των Τριών Διεθνών».  Το βιβλίο του Ουίλιαμ Ζ. Φόστερ (William Zebulon Foster, Μασαχουσέτη 1881, Μόσχα 1961), "Ιστορία των Τριών Διεθνών" (History of the three internationals), θεωρείται απαραίτητο βοήθημα για όσους ενδιαφέρονται για την ιστορία του παγκόσμιου εργατικού και κομμουνιστικού κινήματος. Ειδικά για τους νέους εργάτες που μπαίνουν για πρώτη φορά στην παραγωγή. Στα ελληνικά εκδόθηκε λίγο μετά το 1974, από τις εκδόσεις "Γνώσεις". Ο συγγραφέας του βιβλίου είναι μια από τις μεγαλύτερες φυσιογνωμίες του εργατικού κινήματος στην ιστορία του 20ου αιώνα. Δεινός συνδικαλιστής, οργανωτής απεργιακών κινητοποιήσεων, κατάφερε μέσα από την δράση του πολλά για την βελτίωση των όρων διαβίωσης των εργατών των ΗΠΑ. Ήταν από τα ιδρυτικά μέλη και στέλεχος της Κόκκινης Συνδικαλιστικής Διεθνούς. Μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος από το 1921, διετέλεσε γραμματέας του, μια θέση όμως που δεν μπόρεσε να κρατήσει για πολλά χρόνια λόγω προβλημάτων από την καρδιά του. Συνεπής μαρξιστής λενινιστής, αγωνίστηκε ενάντια στην μπουχαρινική τάση του Lovestone, αλλά και στον ρεφορμισμό του Browder που έτεινε να γίνει κυρίαρχος στο αμερικανικό κόμμα μετά το 1945. Ο Φόστερ πέθανε στη Μόσχα το 1961. Μαζί με τον συγγραφέα και δημοσιογράφο Τζων Ριντ και τον συνδικαλιστή των γουόμπλις Bill Haywood (τον μεγάλο Μπιλ, ηγέτη των Βιομηχανικών Εργατών του Κόσμου, IWW), αποτελούν τους Αμερικανούς που τιμήθηκαν περισσότερο από κανέναν άλλο από τη Σοβιετική Ρωσία. Θα καλέσω τους αναγνώστες να δείξουν μια συγκατάβαση στην επαναστατική υπεραισιοδοξία που είναι διάχυτη σε όλες τις σελίδες του μεγάλου αυτού έργου. Αποτελεί χαρακτηριστικό μιας ολόκληρης εποχής, όταν οι επαναστάτες συνδικαλιστές έπρεπε να υποτάσσουν τα όποια μέσα στους τελικούς σκοπούς του κινήματος, ανεξάρτητα από την τυχόν κριτική στάση που είχαν στη συγκεκριμένη πραγματικότητα. Επίσης, αξίζει να προσεχθεί η σχεδόν μυστικιστική συνθηματολογία της Κομιντέρν, που αποτέλεσε για πολλές δεκαετίες την ιδεολογική της πλατφόρμα στο πεδίο της ταξικής πάλης. Αναφέρομαι στο περίφημο "Τάξη Εναντίον Τάξης", που σημάδεψε την λεγόμενη Τρίτη Περίοδο.{Ουίλιαμ Ζ.Φόστερ : «Ιστορία του Παγκόσμιου Συνδικαλιστικού Κινήματος».}

Πρόλογος από το Γιάνη Κορδάτο και επιμέλεια της έκδοσης από τον Ηλία Αποστολίδη. Το βιβλίο του William Foster κυκλοφόρησε στην χώρα μας από τις εκδόσεις "Μόρφωση" το 1956, σε μια δύσκολη και μεταβατική εποχή για το ελληνικό εργατικό κίνημα. Σε μια περίοδο που το Κίνημα του Δημοκρατικού Συνδικαλισμού άρχιζε σταδιακά να ανατρέπει τις δυσμενείς για την εργατική τάξη συνθήκες που δημιουργήθηκαν μετά τον Εμφύλιο, φτάνοντας με το ιστορικό κίνημα των 115 ΣΕΟ, να γκρεμίσει την κλίκα του εργατοπατερικού συνδικαλισμού των Μακρή-Θεοδώρου. Το βιβλίο του Foster ήταν ως έργο αναφοράς ένα σημαντικό βοήθημα για την απαραίτητη μόρφωση των εργατών που τάσσονταν κάτω από τη σημαία του ανεξάρτητου, ταξικού συνδικαλιστικού κινήματος. Επειδή, λίγα έχουν αλλάξει από τότε όσο αφορά την κυριαρχία του εξαρτημένου από την εργοδοσία και το αστικό κράτος συνδικαλισμού, στο ελληνικό εργατικό κίνημα, η διάδοση του βιβλίου του Foster έστω και σε ηλεκτρονική μορφή, αποτελεί επιτακτική ανάγκη. Καλή ανάγνωση.

Θεόδωρος Ζέγκος ή Τριαντάφυλλος

Καταγόταν από την Ήπειρο. Ήταν γόνος εξαιρετικά εύπορης οικογένειας και τελείωσε το Γυμνάσιο με καλούς βαθμούς. Ένας θείος του διανοούμενος, αριστερός και υπερεπεναστάτης, λέγεται ότι αποτέλεσε το πρότυπό του. Ήταν ψηλός, αδύνατος και ευπαρουσίαστος. Με τους καλούς του τρόπους, αλλά και το ταλέντο του στο παίξιμο του βιολιού ήταν περιζήτητος στις παρέες και στα πάρτι της εποχής, ενώ ταυτόχρονα γοήτευε και τις κοπέλες. (1) Αγνοούμε τις διαδικασίες οι οποίες τον έκαναν κομμουνιστή. Πάντως φαίνεται ότι δεν είχε μελετήσει σοβαρά το μαρξισμό, παρά μόνο αποσπασματικά και γοητευόταν από τον αγώνα των Ιακωβίνων της Γαλλικής Επανάστασης, όπως και των αδελφών Γκαριμπάλντι περισσότερο από τον αγώνα των μπολσεβίκων. Στην διάρκεια της 4ης Αυγούστου συνελήφθη και κατέληξε μετά από πολλά βασανιστήρια στην Ακροναυπλία ως αμετανόητος κομμουνιστής. Τον ξαναβρίσκουμε το 1942 ως γραμματέα της Κομματικής Οργάνωσης της Πάτρας, ενώ το 1943 γραμματέα της Αργολιδοκορινθίας όπου δρούσε με το ψευδώνυμο Στάθης και Τριαντάφυλλος. (1) Η ακλόνητη και αταλάντευτη πίστη του στην ορθότητα της κομματικής γραμμής και τα σταλινικά πρότυπα δόμησης των κομματικών οργανώσεων, σιγά σιγά μετέβαλλαν έναν ευαίσθητο μουσικό σε αμείλικτο διώκτη των συντρόφων που αμφισβητούσαν και αμφέβαλλαν έστω για το παραμικρό με την ορθότητα των κομματικών αποφάσεων. Όταν το ΕΑΜ συγκρούσθηκε με το αντιεαμικό στρατόπεδο, ο Στάθης εισηγήθηκε μέτρα αντιμετώπισης του εχθρού, εσωτερικού ή εξωτερικού, που προκάλεσαν έντονα την δυσφορία των μελών του ΕΑΜ και του ΚΚΕ της περιοχής. Γράφει ο Μήτσος Ρήγας από το Λουτράκι νεαρός αντάρτης τότε: Ο Στάθης, ψηλός, αδύνατος μου έκανε κακή εντύπωση σε μία σύσκεψη, που είπε: «Θα πρέπει να χτυπήσουμε την αντίδραση. Ένα 10% τουλάχιστον σε κάθε χωριό πρέπει να χτυπηθεί». Πώς θα βγάλεις αυτό το 10% ; Κι αν δεν υπάρχει ; Τι είναι, δεν είναι άνθρωποι ; Ποσοστά είναι ; Μας χτύπησε άσχημα.)(1) Το βέβαιο είναι ότι μπορεί να τους «χτύπησε άσχημα», αλλά ουσιαστική αντίδραση στην ντιρεκτίβα του Ζέγκου δεν φαίνεται να υπήρξε. Η δομή των κομματικών οργανώσεων κατέληξε να είναι εκείνη την εποχή σαφώς συγκεντρωτική, με παντελή έλλειψη δημοκρατικών διαδικασιών στο εσωτερικό τους. Δεν γινόταν να ανατραπεί η απόφαση ενός γραμματέα μιας κομματικής οργάνωσης ή ενός γραφείου περιοχής εύκολα. Σε όλη την περιοχή ο αριθμός των θυμάτων της εξτρεμιστικής απόφασης του Ζέγκου δεν ξεπέρασε τα 100 με 150 άτομα. (1) Οι κομματικές οργανώσεις, αλλά και τα γραφεία του ΕΑΜ στα χωριά οδηγούνται γρήγορα από τα τέλη του 1943 στην Κορινθία στην διάλυση. Όπου πλησίαζε ο Τριαντάφυλλος - Στάθης - Ζέγκος, όλα τα μέλη του ΚΚΕ και του ΕΑΜ εξαφανίζονταν. Όλοι έλειπαν με διάφορες προφάσεις. (4) Στις αρχές του καλοκαιριού του 1944 το γραφείο της ΕΠΟΝ Πελοποννήσου στέλνει και μετά από σύμφωνη γνώμη του Πελοποννησιακού Γραφείου του ΚΚΕ, τον (μετέπειτα βουλευτή της ΕΔΑ) Παναγιώτη Κατερίνη, προκειμένου να ανασυγκροτηθεί η ΕΠΟΝ Αργολιδοκορινθίας, η οποία είχε δεχθεί σκληρά χτυπήματα από τους Γερμανούς και είχε πολλά εκτελεσμένα στελέχη. (2) Το τέλος της κομματικής καριέρας του Ζέγκου φτάνει. Τον Αύγουστο του 1944 στα Τρόπαια της Αρκαδίας συνέρχεται η Β' Παμπελοποννησιακή Διάσκεψη του ΕΑΜ. Ο Ζέγκος δέχεται δριμύτατη επίθεση, κατηγορούμενος αυτός και το γραφείο της Αργολιδοκορινθίας για εξτρεμισμό. Ο Ζέγκος (όπως και οι συνεργάτες του) διαγράφεται από το ΕΑΜ και λίγες ημέρες αργότερα από την κομματική οργάνωση βάσης του ΚΚΕ στην οποία ανήκε. Όλα δείχνουν ότι ο Ζέγκος θα ακολουθήσει τον δρόμο του Γιέζωφ ή του Γιάκοντα. (2) Συλλαμβάνεται, οδηγείται σε ανάκριση με την κατηγορία της προβοκάτσιας (ο Μπλάνας τον αποκάλεσε όπως ήταν συνηθισμένο στην εποχή εκείνη ιντελισερβίτη - πράκτορα του εχθρού που διαστρέβλωσε την κομματική γραμμή με σκοπό τη συκοφάντηση του εαμικού κινήματος) και φυλακίζεται στα Τρόπαια που ήταν και η έδρα του Γραφείου της Πελοποννήσου του ΚΚΕ. Μετά από αυτά τα γεγονότα αρχίζει η Μυθολογία. Οι εκδοχές για την τύχη του Ζέγκου. Ο Στάθης Καλύβας, (3) γράφει χωρίς κανένα στοιχείο, χωρίς να παραθέσει καμία πηγή, ότι ο Ζέγκος αποκαταστάθηκε στον ΕΛΑΣ με προσωπική παρέμβαση του Κλάρα: "Έπειτα από σύσταση του Βελουχιώτη, διορίστηκε σε νέο πόστο στην Κεντρική Ελλάδα, προτού μεταφερθεί στο διαβόητο στρατόπεδο Μπούλκες του ΚΚΕ". Δεν πιστοποιείται αυτό από πουθενά. Ο Κλάρας δεν είχε την αρμοδιότητα να προβεί σε μία τέτοια ενέργεια και δεν είχε την δυνατότητα να έρθει σε σύγκρουση με το Πελοποννησιακό Γραφείο του ΚΚΕ και το ΕΑΜ που είχε αντιδράσει βιαιότατα στον εξτρεμισμό και τις υπερβασίες του Ζέγκου. Ο Κ. Παπακωνσταντίνου, (4) μαιτρ της λαθολογίας, γράφει στην περίφημη "Νεκρή Μεραρχία" του, ότι ο Ζέγκος ως παλιός κομματικός που ήταν είχε κρατήσει αποδεικτικά στοιχεία για την ενοχή ολόκληρου του Πελοποννησιακού Γραφείου του ΚΚΕ. Ότι δεν "διαστρέβλωσε" καμία απολύτως γραμμή και ότι απλά εκτελούσε εντολές "από πάνω". Τα έγγραφα αυτά τον έσωσαν. Δεν υπάρχει περίπτωση να ισχύει η εκδοχή του Μπελά. Το πιο λογικό και όπως πάντα ιστορικά αποδεικνύεται, είναι ότι αν είχε δοθεί τέτοια διαταγή (περί εξόντωσης του 10 με 15% των αγροτών της Αργολιδοκορινθίας), να μην είχε δοθεί ποτέ γραπτά, αλλά μόνο προφορικά. Συνεπώς τέτοια έγγραφα που υποτίθεται είχε στην κατοχή του ο Τριαντάφυλλος, μάλλον αποτελούν αντικείμενα της φαντασίας του Παπακωνσταντίνου. Άλλη πιθανή εκδοχή, είναι ότι σε περίπτωση τιμωρίας του Τριαντάφυλλου έπρεπε να τιμωρηθεί σύσσωμη η ηγεσία του οργάνου, πράγμα εξαιρετικά δύσκολο εκείνη την εποχή. Έτσι η καλύτερη συμβιβαστική λύση ήταν η διαγραφή του Ζέγκου, η οποία θα χρησίμευε και ως παράδειγμα για παρόμοιες μελλοντικές υπερβασίες. (2) Τέλος, η εκδοχή (2) που σώζεται από τον Αχιλλέα Μπλάνα και που είναι κατά τη γνώμη μου και η πιο λογική είναι ότι ο Ζέγκος φυλακίστηκε στα Τρόπαια και θα περνούσε άμεσα από στρατοδικείο. Κατά πάσα πιθανότητα δεν θα γλίτωνε την εκτέλεση. Τα πολεμικά όμως γεγονότα που σχετίζονταν με την Απελευθέρωση της Μεσσηνίας πρόλαβαν τις εξελίξεις. Το Σεπτέμβριο του 1944 ο ΕΛΑΣ Πελοποννήσου μάχεται τον εχθρό στη Μεσσηνία, κάτω από τη στρατιωτική ηγεσία του Άρη Βελουχιώτη και του Βρεττανού ταγματάρχη Γουίλκινς. Ο αγώνας είναι σκληρός και λίγες ημέρες πριν τη μεγάλη μάχη στον Μελιγαλά Μεσσηνίας το Πελοποννησιακό Γραφείο του ΚΚΕ μεταφέρεται στην Καλαμάτα. Τα μέτρα φύλαξης των κρατουμένων στα Τρόπαια ατόνησαν και ο Ζέγκος βρίσκει την ευκαιρία να δραπετεύσει. Μετά από μία ατέρμονη περιπλάνηση στην ορεινή Ελλάδα κατά τους δύσκολους μήνες που ακολούθησαν τη Βάρκιζα και χάρη στη βοήθεια πολλών μελών του ΚΚΕ που αγνόησαν την εντολή της συλλήψεως του που είχε εκδοθεί , καταφέρνει και περνάει στα Σκόπια όπου έζησε για πολλά χρόνια. Δε συμμετείχε στον Εμφύλιο και πέρασε στην αφάνεια, μέχρι να τον ξαναθυμηθεί ο κος Καλύβας ... Σημειώσεις: (1). «Πελοπόννησος 1940-1945 - Η περιπέτεια της επιβίωσης, του διχασμού και της απελευθέρωσης», του Παντελή Μούτουλα, Αθήνα 2004. Του Παντελή Μούτουλα. (2). «Νότια Πελοπόννησος» - Συλλογικό έργο, εκδόσεις Αλφειός. Ειδικά στο κεφάλαιο, «Τα Γερμανικά Αντίποινα, τα Τάγματα Ασφαλείας και ο Ε.Λ.Α.Σ. - Η περίπτωση της κεντρικής και νότιας Πελοποννήσου στην Κατοχή». Του Μιχάλη Π. Λυμπεράτου. (3) Στάθης Καλύβας, «Κόκκινη τρομοκρατία: Η βία της Αριστεράς στην Κατοχή», στο συλλογικό «Μετά τον Πόλεμο», εκδόσεις Αλεξάνδρεια, επιμέλεια Mark Mazower, σελ. 183 Δεν είναι πάντως η μοναδική φορά στην οποία ο κος Καλύβας πέφτει σε ανακρίβειες. Άλλη τραγική περίπτωση μεροληψίας του Καλύβα σε σχέση με το Ζέγκο και με το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ γενικότερα. Γράφει στο ίδιο: Ο Ζέγκος κατηγορήθηκε άμεσα μόνο για την εκτέλεση περίπου δέκα (αθώων) χωρικών σε ένα χωριό εκτός της δικαιοδοσίας του (στη Στρέζοβα της Αρκαδίας) και επειδή δεν είχε ακολουθήσει την καθορισμένη διαδικασία για τις θανατικές ποινές. ΑΣΚΙ 418/Φ24/2/102. Πράγματι έτσι έγινε. Η βασική κατηγορία του κόμματος ενάντια στον Ζέγκο ήταν η εκτέλεση αυτών των δέκα χωρικών. (Αφορμή ήταν, αλλά δεν υπήρχαν άμεσα στοιχεία για τις υπερβασίες στην Αργολίδα). Και ο Ζέγκος, στην απολογία του, αλλά και σε γράμμα του στο Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΕ, μιλούσε (και μάλλον σωστά) για έλλειψη υποδομών, για αδυναμία συγκρότησης στρατοδικείων που να έχουν χρόνο για να μελετήσουν καλύτερα τις υποθέσεις, για κακό συντονισμό, κλπ. Παρά ταύτα το Πελοποννησιακό Γραφείο τον καθαίρεσε από την θέση του και του αφαίρεσε την ιδιότητα μέλους του ΚΚΕ. Τι δεν μας είπε λοιπόν ο περισπούδαστος ιστορικός του Γιέιλ, από τον φάκελο του ΑΣΚΙ που έβαλε στις σημειώσεις του; Ενώ ήταν σε εξέλιξη συνεχείς ελιγμοί του ΕΛΑΣ έναντι 7000 Γερμανών και Ταγματαλητών, την άνοιξη του 1944, το Αρχηγείο του ΕΛΑΣ βρέθηκε στην επαρχία Καλαβρύτων στο χωριό Νάσια. Εκεί προσήχθη ένας άντρας με την κατηγορία ότι ήταν κατάσκοπος των Γερμανών. Το Αρχηγείο του ΕΛΑΣ (και ο Ζέγκος μαζί), δεν διέθετε άλλα στοιχεία, εκτός από προφορικές καταγγελίες και μετά την ανάκριση ο κρατούμενος να ακολουθήσει αναγκαστικά τα τμήματα του ΕΛΑΣ που θα μετακινούνταν στη Χόβολη. Εκεί ο υπεύθυνος του ΕΛΑΣ της περιοχής, αναγνώρισε τον κρατούμενο ως "γνωστό Γκεσταπίτη της Πάτρας", υπεύθυνο πολλών καταδόσεων και εκτελέσεων πατριωτών από τους Γερμανούς στην αχαϊκή πρωτεύουσα. Έγινε δεύτερη ανάκριση και ο Γκεσταπίτης ομολόγησε άλλα δέκα ονόματα προδοτών. Στη συνέχεια, στη Στρέζοβα, μετά από νέο ελιγμό, δόθηκαν τα ονόματα στην ΟΠΛΑ και διενεργήθηκαν συλλήψεις. Σε όλους τους αθώους χωρικούς του κυρίου Καλύβα, βρέθηκαν γερμανικά όπλα στα σπίτια τους !!! Τις ανακρίσεις τις ανάλαβε το Γραφείο της Μεραρχίας και ο Ζέγκος προσωπικά. Επειδή όμως μέσα στις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις των Γερμανών, βρίσκονταν όλοι σε συνεχή κίνηση και οι κρατούμενοι απασχολούσαν μάχιμους άντρες, ο Ζέγκος έδωσε την διαταγή να εκτελεστούν πριν γίνει στρατοδικείο προκειμένου οι πρωταίτιοι να μην διαφύγουν !!! (4) «Η νεκρή μεραρχία - Η ΙΙΙ μεραρχία των νεκρών του ΔΣ Πελοποννήσου», εκδόσεις Αλφειός, 2004 του Κώστα Παπακωνσταντίνου (Μπελάς).

ΚΚΕ και Μικρασιατική εκστρατεία - Τρίτο Μέρος.

Στις προηγούμενες δύο αναρτήσεις είδαμε τις αφηγήσεις παλαιών κομμουνιστών στρατευμένων στο μέτωπο της Μικράς Ασίας. Παλαίμαχοι του κινήματος και καθόλου τυχαίοι: Γιάννης Μοναστηριώτης, Λευτέρης Σταυρίδης, Λευτέρης Αποστόλου. Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι επίσης και η μαρτυρία του Άγη Στίνα, (του οποίου τα απομνημονεύματα κυκλοφορούν στο νετ) για την μικρασιατική του περιπέτεια.

Συνοψίζοντας.

Η αντιπολεμική δραστηριότητα των κομμουνιστών φαντάρων:

Α. Δεν καθοδηγήθηκε από την ηγεσία του ΣΕΚΕ.
Β. Ήταν εξαιρετικά περιορισμένη.
Γ. Όπου αυτή υπήρξε ήταν αντίθετη με τη γραμμή της ηγεσίας του Κόμματος.
Δ. Δεν έπαιξε κανέναν απολύτως ρόλο στην ήττα και την κατάρρευση.

Από την εποχή τής εκστρατείας στην Ουκρανία (Ιανουάριος 1919) μέχρι την κατάρρευση του Μετώπου (Αύγουστος 1922), θα βρει κανείς πολλές αποφάσεις και ανακοινώσεις του κόμματος , καθώς και άρθρα στον «Ριζοσπάστη» εναντίον του πολέμου.

Χωρίς να έχουμε την διάθεση να υποτιμήσουμε (ή ακόμα περισσότερο να διαστρεβλώσουμε) το βάρος αυτών των δημόσια διακηρυγμένων θέσεων, δεν θα πρέπει όμως να τις δούμε έξω από το ιστορικό και πολιτικό τους πλαίσιο:

Στις εκλογές του Νοεμβρίου 1920, καταψηφίστηκε ο δημιουργός της «Μεγάλης Ελλάδος» και υπερψηφίστηκαν οι «Λαϊκοί», με σύνθημα ότι ο πόλεμος της Μικρός Ασίας είναι τυχοδιωκτικός και θα ότι φέρουν άμεσα την ειρήνη.

Την ίδια περίοδο, το κόμμα διαθέτει αποδεδειγμένα 1500 περίπου μέλη, αλλά οι λιποτάκτες φτάνουν τις 60.000.

Στην ΕΣΣΔ έληγε ο αιματηρός εμφύλιος και στην Ευρώπη το σοσιαλιστικό κίνημα ήταν βαθιά διχασμένο. Στο Άμστερνταμ ιδρύθηκε η Διεθνής που συγκέντρωσε το μεγαλύτερο μέρος της ευρωπαϊκής εργατικής τάξης (1919). Η συνδιάσκεψη του ΣΕΚΕ τον Φλεβάρη του 1922 πήρε αποφάσεις που δεν ήταν άσχετες με αυτήν την διεθνή κατάσταση. Αποφάσεις που είχαν στόχο την ανάγκη μακράς και νόμιμης ύπαρξης του κόμματος στα πλαίσια του αστικού κράτους και στην πράξη κράτημα απόστασης από την Κομιντέρν (Κομμουνιστική Διεθνής).

Ότι πριν φυλακιστούν τα μέλη της Κεντρικής Επιτροπής του ΣΕΚΕ για τα αντιπολεμικά άρθρα του Ριζοσπάστη, έχει προηγηθεί η φυλάκιση των διανοουμένων του «Δημοκρατικού Μανιφέστου» με επικεφαλής τον αστό Αλέξανδρο Παπαναστασίου Ενώ ο ίδιος ο Ιωάννης Μεταξάς (και πολλά δεξιά έντυπα) αποκαλούν τον πόλεμο τυχοδιωκτικό και ρίχνουν την ιδέα του «Οίκαδε» (αρθρογραφία Βλάχου στην Καθημερινή).

Υπήρξε λοιπόν αντιπολεμική δράση λοιπόν των κομμουνιστών, αλλά ήταν περιορισμένη και όχι διαφορετική από αυτή πολλών άλλων παρατάξεων. Δεν πρέπει να γενικεύουμε μεμονωμένες περιπτώσεις πραγματικής ντεφετιστικής δράσης, που ήταν η εξαίρεση και όχι ο κανόνας.

Επιπρόσθετα:

• Είχε προηγηθεί ο θάνατος του Λιγδόπουλου, η επιστράτευση των δυναμικών μελών του Κόμματος και της Νεολαίας, όπως επίσης και των συνδικαλισμένων εργατών.

• Ο Γιάννης Πετσόπουλος αθωώθηκε πανηγυρικά για τα αντιπολεμικά άρθρα του στον Ριζοσπάστη.

• Ο Ιωάννης Μεταξάς λίγο πριν την επικράτηση του κινήματος Γονατά-Πλαστήρα, ζήτησε την βοήθεια του ΣΕΚΕ προκειμένου να σχηματιστεί κυβέρνηση και να σωθεί η δυναστεία.

• Η κυβέρνηση Γονατά-Πλαστήρα (ουσιαστικά μια στρατιωτική δικτατορία), ουδέποτε κατηγόρησε τους κομμουνιστές για την στάση τους στη Μικρά Ασία (ποτέ δεν διάταξε κάποια ανάκριση). Μιλάμε για μια κυβέρνηση που ήταν απίστευτα σκληρή απέναντι στο ΣΕΚΕ και στους συνδικαλιστές της ΓΣΕΕ (δείτε το ιστορικό της άγριας καταστολή της απεργίας της ΓΣΕΕ τον Αύγουστο του 1923).

• Και η πλέον τρανή απόδειξη η ίδια Δίκη των Έξι, τα πρακτικά της οποίας υπάρχουν. Μια προσεκτική μελέτη των πρακτικών οδηγεί στο συμπέρασμα ότι κανένας από τους κατηγορουμένους δεν επικαλέσθηκε ούτε καν σαν ελαφρυντικό (πόσο μάλλον ως πρωτεύον επιχείρημα) την αντιπολεμική δράση του ΣΕΚΕ ως αίτιο της ήττας. Και αναφερόμαστε σε ανθρώπους που βρίσκονταν μπροστά στο απόσπασμα αφού αντιμετώπιζαν την κατηγορία της Εσχάτης Προδοσίας.

• Ο εκφυλισμό του κινήματος των Παλαιών Πολεμιστών στα έτη 1924-1925 είναι μια ακόμα απόδειξη στην όλη συμπερασματολογία που τέθηκε πιο πάνω:

  Η Ένωση Παλαιών Πολεμιστών, οργανώθηκε σε πανελλήνιο επίπεδο (οι ρίζες της υπήρχαν ήδη από το 1912), χάρη στο ΣΕΚΕ-ΚΚΕ. Οι βασικές διεκδικήσεις του παλαιοπολεμιστικού κινήματος είχαν αστικοδημοκρατικό χαρακτήρα. Διανομή γης στους ακτήμονες (ειδικά στους άπορους παλαιούς πολεμιστές), οικονομική ενίσχυση και περίθαλψη στους ανάπηρους και ανήμπορους πρώην στρατιώτες, κλπ.
  
  Χιλιάδες άτομα οργανώθηκαν, ενώ η εφημερίδα τους πουλούσε πάνω από 20.000 φύλλα την εβδομάδα. Τον Μάιο του 1924 που έγινε το Πανελλήνιο Συνέδριο της Ένωσης, συμμετείχαν πάνω από 400 οργανώσεις.
  
  Ο στόχος όμως της ηγεσίας του Κόμματος (Πουλιόπουλος) δεν επιτεύχθηκε. Πλήρης αποτυχία, απόλυτη αδυναμία στρατολόγησης μελών για το Κόμμα από αυτήν την μεγάλη προλεταριακή δεξαμενή. Όταν το "καπέλωμα" έγινε αντιληπτό από τα μέλη των παλαιοπολεμικών οργανώσεων υπήρξαν αντιδράσεις, αποχωρήσεις, ακόμα και βίαια επεισόδια. Το παλαιοπολεμικό κίνημα δεν μπόρεσε να διατηρήσει ούτε τη μαζικότητά του, ούτε να μετεξελιχθεί σε πολιτικό κίνημα που να δουλεύει για τους σκοπούς του κόμματος όπως οραματίζονταν οι Πουλιόπουλος, Μοναστηριώτης, κλπ.
  
  Οι ταυτόχρονες αποτυχίες στο συνδικαλιστικό επίπεδο, η αποχώρηση των λαοπρόβλητων εργατικών στελεχών της προηγούμενης δεκαετίας, οδήγησαν το κόμμα στην αποσάθρωση και τον οργανωτικό μαρασμό.
  
  Είναι πια η ώρα μιας νέας ηγεσίας να αναλάβει το ΚΚΕ. Μια νέα ηγεσία με απόλυτα επαναστατικό όραμα που θα αποτελείται από συνειδητοποιημένους πρόσφυγες και παλαιούς πολεμιστές, οι περισσότεροι των οποίων θα έχουν θητεύσει στις κομματικές σχολές στελεχών της Μόσχας. Είναι με άλλα λόγια η ώρα των Κούτβηδων.
  

• Η κατηγορία λοιπόν για το ΣΕΚΕ-ΚΚΕ ως υπαίτιο της μικρασιατικής καταστροφής (μερική ή συνολική υπαιτιότητα), είναι μεταγενέστερη και έχει έναρξη το 1935. Στην πραγματικότητα όταν ξέσπασε η Μικρασιατική Καταστροφή, το ΣΕΚΕ και η συνδεδεμένη με αυτό ΓΣΕΕ έμειναν έξω, θεατές της τεράστιας εθνικοκοινωνικής θύελλας.

ΚΚΕ και Μικρασιατική εκστρατεία – Δεύτερο Μέρος.

Μια ακόμα μαρτυρία για την δράση της νεολαίας του ΣΕΚΕ στην περίοδο 1920-22, μας δίνει ο Λευτέρης Αποστόλου, σημαίνον στέλεχος της κομμουνιστικής αριστεράς και της Εθνικής Αντίστασης (ιδρυτικό μέλος του ΕΑΜ εκ μέρους του ΚΚΕ). Την περίοδο που έδωσε τη συνέντευξη (ένα χρόνο πριν από τον θάνατό του - 1978) ανήκε ιδεολογικά στο ΚΚΕ Εσωτερικού:

«Η Νεολαία του Κόμματος, δεν παρουσίασε καμιά αξιοσημείωτη δράση στην αντιπολεμική προπαγάνδα. Δηλαδή να στέλνει εφημερίδες στο μέτωπο, να αλληλογραφεί με στρατιώτες, να προμηθεύει προκηρύξεις όσους κομμουνιστές νεολαίους πήγαιναν για πόλεμο. Θυμάμαι έρχονταν πολλοί νέοι, που είχε κληθεί η κλάση τους και μας έλεγαν να τους δώσουμε κάποιες οδηγίας. Τι περισσότερο από ότι ολόκληρος ο λαός ήθελε; Να τελειώνει μια ώρα νωρίτερα ο πόλεμος γιατί αλλιώς θα οδηγηθούμε στην καταστροφή. Κάποια επαφή είχαμε με όσους υπηρετούσαν στρατιώτες στις μονάδες των Αθηνών αλλά ήταν ελάχιστοι. Τι οδηγίες τους δίναμε; Καμιά πληροφορία απ' όσα μαθαίνουν από το μέτωπο, κάποια σύσταση να βοηθήσουν ένα δικό μας παιδί, που πρωτοπήγαινε στρατιώτης. Τότε το σύστημα ήταν ιδιαίτερα καταπιεστικό, οι νέοι υπόφεραν αρκετά από την άθλια τροφή, τις ακαθαρσίες και τις ψείρες. Θυμάμαι ότι είχαμε μάθει για κάποια μικρή αντιπολεμική δράση του Πουλιόπουλου, αλλά δεν είχαμε επαφή μαζί του. Δεν ήταν μέλος του Κόμματος. Βέβαια χρησιμοποιούσαμε το αντιπολεμικό αίσθημα του λαού σαν επιχείρημα όταν κάναμε την προπαγάνδα μας και προτείναμε τις θέσεις μας. Αλλά το αντιπολεμικό αίσθημα υπήρχε, δεν το δημιούργησε καμία νεολαία και κανένα κόμμα. Προσπαθούσαμε απλά να το κάνουμε πολιτική συνειδητοποίηση. Με όχι εντυπωσιακά αποτελέσματα, ωστόσο, γιατί μόνο από το 1923, αρχίζει νέα φάση και δραστηριοποίηση της Κομμουνιστικής Νεολαίας».


Ο Ελευθέριος Σταυρίδης, υπήρξε πρακτικά ο γραμματέας του ΚΚΕ στα έτη 1926-1928, δηλαδή κατά την δύσκολη για το κόμμα περίοδο της παγκαλικής δικτατορίας. Μετά την διαγραφή του από το ΚΚΕ προσχώρησε στην αστικοδημοκρατική παράταξη (με την οποία φλέρταρε πολιτικά ακόμα και όταν ήταν κομμουνιστής), για να γίνει στέλεχος του κόμματος του Καφαντάρη. Αναφέρεται συχνά στο διαδίκτυο, αλλά και σε διάφορα έντυπα ότι προσχώρησε στον φασισμό και ήταν από τους ιδρυτές της φασιστικής οργάνωσης τρία Ε (ΕΕΕ). Προσωπικά δεν το γνωρίζω και δεν έχω στοιχεία που να το επιβεβαιώνουν - πιθανότατα είναι συκοφαντία. Ο Σταυρίδης μετά τον Εμφύλιο έγινε θεωρητικός του αντικομουνισμού και ένας από τους πρώτους εκπροσώπους της αλήστου μνήμης Σοβιετολογίας στην ελληνική εκδοχή της (υπήρχε και η απαραίτητη μισθοδοσία από τα καραμανλικά κονδύλια για την συντήρηση αυτών των “πολιτικών" επιστημόνων).

Ιούλιος 1922: Η ηγεσία του ΣΕΚΕ και της ΓΣΕΕ, στη φυλακή, με την κατηγορία της εσχάτης προδοσίας, λόγω της αντιπολεμικής αρθρογραφίας στον Ριζοσπάστη. Νωρίτερα, είχαν φυλακιστεί και οι βενιζελικοί πολιτικοί, που είχαν προσυπογράψει το "Δημοκρατικό Μανιφέστο", του Αλέξανδρου Παπαναστασίου. Στη φωτογραφία, από δεξιά οι : Γιάνης Κορδάτος, Γεώργιος Γεωργιάδης, Ευάγγελος Ευαγγέλου, Γεώργιος Παπανικολάου και Αριστοτέλης Σίδερης.


Ο Σταυρίδης συνέγραψε ένα βιβλίο το 1951, με τίτλο “Τα Παρασκήνια του ΚΚΕ”, πιθανά για να βγάλει το παντεσπάνι του και χωρίς να ξέρει ότι το έργο του θα γίνει ένα από τα ιερά βιβλίο των εν Ελλάδι αντικομουνιστών.

Η μεροληψία εναντίον του ΚΚΕ, της ΕΣΣΔ, της Κομιντέρν και των πρώην συντρόφων του, είναι εμφανής σε κάθε σελίδα του βιβλίου αυτού (δεν είναι δυσεύρετο, πωλείται από την ¨Ελεύθερη Σκέψη¨ ). Παρ' όλα αυτά, στο σημείο που γράφει για το ρόλο του ΣΕΚΕ στην Μικρά Ασία και ειδικότερα για την ηγεσία του, ο Σταυρίδης (που ήταν και ο ίδιος στρατιώτης στο νότιο μικρασιατικό μέτωπο), είναι ιδιαίτερα προσεκτικός.

Αφού λοιπόν σε πλείστες όσες περιπτώσεις αναφέρει ότι η ηγεσία του κόμματος είχε αρκεστεί μόνο στα αντιπολεμικά άρθρα του «Ριζοσπάστη» μέσα σ' ένα «διάχυτο αντιπολεμικό πνεύμα», στέκεται, κυρίως, στην δράση μεμονωμένων στρατιωτών.

Και γράφει:

«Ουδέν σαμποτάζ ουδεμία βλάβη υλικού, ουδείς φόνος αξιωματικού, ουδεμία στάσις στρατιωτικής μονάδος (σημείωση μ.ι. : από κομμουνιστές, βέβαια γιατί άλλοι έκαναν). Όλα αυτά - συνεχίζει ο Σταυρίδης - δεν υιοθετήθησαν, διότι η αντιπολεμική δράσις δεν εγένετο εντός της Ελλάδος, αλλά εκτός αυτής. Δεν επρόκειτο εάν εκάμναμεν όλα αυτά να διαλύσωμεν την οργάνωσιν του αστικού στρστού και να σχηματίσωμεν κομμουνιστικόν στρατόν, δια να καταλάβωμεν ημείς την εξουσίαν εν τη χώρα μας. Εάν τα εκάμναμεν αυτά το όφελος θα ήτο μόνον του Κεμάλ και των Τούρκων, οι οποίοι θα εκέρδιζον βέβαια αμέσως τον πόλεμον. Η επιδίωξις μας δεν ήτο τόσον η ήττα της Ελλάδος προς όφελος της Τουρκίας, αλλά με οιονδήποτε τρόπον το σταμάτημα του πολέμου δια μιας ειρήνης. Σύνθημα «Μη πολεμάτε» δεν εδώσαμεν ποτέ».

ΚΚΕ και Μικρασιατική εκστρατεία – Πρώτο Μέρος.

-->

Μια αγαπημένη κατηγορία των εθνοκάπηλων ενάντια στο ΚΚΕ, είναι ότι πρόδωσε τον «αγώνα του ελληνισμού» στην μικρασιατική εκστρατεία!!! Χωρίς βέβαια να θεωρούμε ότι θα υπήρχε κάτι μεμπτό σε μια τέτοια «προδοσία» (το αντίθετο μάλιστα), ας δούμε λίγο καλύτερα το ζήτημα:

Τη συγκεκριμένη κατηγορία μπορεί κανείς να την δει σε δύο εκδοχές. Μια light, που ισχυρίζεται ότι η αντιπολεμική δράση του ΣΕΚΕ-ΚΚΕ στο μικρασιατικό μέτωπο συνέβαλε (σε κάποιο βαθμό) στην ήττα του ελληνικού στρατού και μια περισσότερο σκληροπυρηνική (hardcore), όπου το νεαρό ΣΕΚΕ κατηγορείται ως ο κύριος υπεύθυνος της ήττας.

Το κύριο επιχείρημα ενάντια στο ΣΕΚΕ (Κ) είναι μια διακήρυξη του ίδιου του Νίκου Ζαχαριάδη που δημοσιεύτηκε που δημοσιεύτηκε στον Ρίζο της 12/7/1935, στα πλαίσια μιας αντιδικίας-διαφωνίας του με τον καθηγητή της Φιλοσοφίας Χρήστο Θεοδωρίδη. Μια διακήρυξη υπερβολική και ιστορικά αδικαίωτη. Μια μονόχνοτη ερμηνεία που απλά έδωσε επιπρόσθετα επιχειρήματα στους επικριτές του ΚΚΕ. Και όχι μόνο αυτό, (αλλά ακόμα περισσότερο), σε ότι συνέβη το 1920-1922 ο Νίκος Ζαχαριάδης δεν είχε καμία απολύτως συμμετοχή (ούτε και κάποια ευθύνη βέβαια).

Εννοείται ότι όσοι ισχυρίζονται αυτές τις ανοησίες, είναι είτε:

- Ψεύτες (συνειδητοί ή μη) που μεροληπτούν, ώστε να αμβλύνουν στην συλλογική συνείδηση την αποκλειστική ευθύνη της Ελληνικής Άρχουσας Τάξης (η πλέον άχρηστη και παρασιτική παγκόσμια, σύμφωνα με τον κοινωνιολόγο Γεράσιμο Κακλαμάνη, βλ. «Ανάλυση της Νεοελληνικής Αστικής Ιδεολογίας» ), των πολιτικών και στρατιωτικών της υπαλλήλων, για την καταστροφή και την εντεταλμένη σφαγή του ελληνικού λαού στην Ανατολή.

- Αδαείς, διότι δεν έχουν καμιά σχέση με την ιστορία του εργατικού μας κινήματος. Άσχετοι, επειδή έχουν πλήρη άγνοια για το τι σημαίνει επαναστατικός ντεφετισμός. Μην έχοντας ιδέα από παρόμοιες πρακτικές στα μέτωπα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, δεν είναι σε θέση να κάνουν τις ανάλογες απαραίτητες συγκρίσεις.

Κανέναν επαναστατικό ντεφετισμό δεν έκανε το αδύναμο ΣΕΚΕ-ΚΚΕ το 1919-1922, με την δειλή, άτολμη και αναποφάσιστη σοσιαλδημοκρατική ηγεσία του. Ένα κόμμα, που στην αναφερόμενη εποχή τα οργανωμένα μέλη του γέμιζαν δεν γέμιζαν ένα συνοικιακό θέατρο.

Ποια ήταν ακριβώς η αντιπολεμική δράση των Ελλήνων κομμουνιστών στρατιωτών στο Μέτωπο της Μικράς Ασίας;

Ας αφήσουμε τους Γιάννη Μοναστηριώτη, τον Λευτέρη Αποστόλου και φυσικά τον Ελευθέριο Σταυρίδη να μας πουν για αυτήν. Οι δύο πρώτες αφηγήσεις από συνεντεύξεις στον δημοσιογράφο και ερευνητή της ιστορίας του ΚΚΕ Μιχάλη Δημητρίου (δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα «Το Βήμα» τον Νοέμβριο του 1978). Η άποψη του Σταυρίδη είναι δημοσιευμένη στο βιβλίο του.

Ο Γιάννης Μοναστηριώτης γεννήθηκε το 1901. Συνδέθηκε από την περίοδο που ήταν φοιτητής της Νομικής πολιτικά και φιλικά με τον Παντελή Πουλιόπουλο. Πολέμησε στην Μικρά Ασία και στη συνέχεια έγινε ηγετικό στέλεχος των Παλαιών Πολεμιστών, της μεγαλύτερης εξωκομματικής οργάνωσης που ήταν κάτω από τον έλεγχο του ΣΕΚΕ-ΚΚΕ. Αναδείχθηκε μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ και του Πολιτικού του Γραφείου, για να αποχωρήσει το 1927 μαζί με τον Παντελή Πουλιόπουλo πρωτοστατώντας στη συνέχεια στην οργάνωση της Αριστερής Αντιπολίτευσης του ΚΚΕ.

Στην ηλικία των 78 χρόνων (σημείωση μ.ι.: το κείμενο γράφτηκε τον Νοέμβριο του 1978), ο κ. Γιάννης Μοναστηριώτης είναι ένας τυπικός συνταξιούχος δικηγόρος, που μένει στα Άνω Ιλίσια και έχει από τον δεύτερο γάμο του ένα γιο μόλις οκτώ μηνών. Σκέφτηκε πολύ πριν δεχτεί να μιλήσει για πρώτη φορά. «Αν τ' αποφασίσω, θα πρέπει να σου πω όλη την αλήθεια».

Το σκέφτηκε, με ειδοποίησε και άρχισε να ξετυλίγει τις αναμνήσεις του: «Γεννήθηκα στην Αθήνα και είμαι ο πέμπτος γιος από τα 11 παιδιά, που αποκτήσαν οι γονείς μου. Ο πατέρας μου ήταν φανατικός, βενιζελικός, από την Βόνιτσα της Ακαρνανίας και εφοριακός στο επάγγελμα.

»Το 1919 μπήκα στη Νομική Αθηνών και μέχρι τότε, ήμουνα ένας φιλολογών νέος. Εκεί γνώρισα τους συμμαθητές μου Παντελή Πουλιοπουλο, Στέφανο Ξύδη, Γεώργιο Νικολή και άλλους. Απ' όλους μας ξεχώριζε ο Πουλιόπουλος, που έγινε μετά την αποχώρησή του από την ηγεσία του Κόμματος (1926) ο θεωρητικός του τροτσκισμού στην Ελλάδα. Καταγόταν από την Θήβα, από καλό σπίτι, Είχα γνωρίσει τον πάτερα του, τύπος επαρχιακού άρχοντα.

»Ο Πουλιόπουλος ήταν άριστος φοιτητής. Ο καθηγητής μας του Ρωμαϊκού Δικαίου Παπούλιας τον έβαζε και μας εξέταζε. Είχε ένα αδελφό ράπτη στην Αθήνα και μια αδελφή παντρεμένη με κάποιο φαρμακοποιό στην Θήβα. Ο Πουλιόπουλος που τότε ήξερε τρεις γλώσσες ήταν ο συμφοιτητής μας, που μας έκανε μεγάλη εντύπωση. Σοβαρός, μελετηρός, κοφτερό μυαλό, ότι διάβαζε το κάτεχε καλά. Έγινε σύντομα ο αρχηγός μας. Τον ακούγαμε, μας συμβούλευε πως να προσανατολιστούμε, τι να διαβάσουμε, θυμάμαι έπαιζε στα δάχτυλα τον Μαρξ, που τον είχε διαβάσει στο γερμανικό πρωτότυπο, όπως ακόμα τον Ένγκελς, τον Φίχτε και άλλους φιλοσόφους και θεωρητικούς., Όλα αυτά μόνος του. Δεν είχαμε καμιά επαφή με το Κόμμα, όπως δεν αποκτήσαμε καμία κομματική ιδιότητα, όσο είμαστε στο μέτωπο της Μικράς Ασίας, όπου σημείωσε την αντιπολεμική του δράση ο Πουλιόπουλος.
»Θυμάμαι την Πρωτοχρονιά του 1919, που είχαμε πάει με τον Πουλιόπουλο και τους άλλους σε μια συγκέντρωση στον Άγιο Γιάννη Ρέντη. Ήταν μέλη του ΣΕΚΕ με κονκάρδες και περιβραχιόνια και μίλησε ο Μιχάλης Οικονόμου. Γνωριστήκαμε όπως και με τον αδελφό του Έκτορα. Ο Μιχάλης τότε φοιτητής της Φιλοσοφικής μας είπε να περάσουμε μια μέρα από τα γραφεία στην οδό Ευριπίδους για να γνωρίσουμε στελέχη του Κόμματος και να κάνουμε κάποια συζήτηση. Δεν πήγαμε. Σε λίγες ημέρες κάλεσαν την κλάση μας. Επειδή είχαμε σε λίγο εξετάσεις μας έδωσαν δύο μήνες αναβολή και τελικά καταταχτήκαμε γύρω στον Ιούλιο.
»Θυμάμαι πως όλοι μας ντυθήκαμε στρατιώτες με ένα αίσθημα άγριας αγανακτήσεως, που πηγαίναμε να πολεμήσουμε. Μέσα μας είχε καλλιεργηθεί ένα μίσος κατά τού πολέμου, όχι τόσο από προπαγάνδα ή από θεωρητική συγκρότηση, αλλά γιατί είχαμε γνωρίσει από αφηγήσεις στρατιωτών της Ουκρανίας, πόσο άγριο πράγμα είναι ό πόλεμος. Που επιπλέον μας εμπόδιζε στις σπουδές μας. Μας έστειλαν στην Σχολή Τηλεγραφητών της Θεσσαλονίκης να εκπαιδευτούμε. Εκεί συνδέθηκα πιο πολύ με τον Πουλιόπουλο και τα άλλα παιδιά. Κάναμε συζητήσεις, παίρναμε κρυφά τον «Ριζοσπάστη» όχι τόσο για τα αντιπολεμικά του κείμενα, αλλά κυρίως γιατί είχε το καλύτερο χρονογράφημα. Τότε φιλολογούσαμε πιο πολύ παρά παθιαζόμαστε με την πολιτική θεωρία.

»Γύρω στον Φεβρουάριο του 1920, τελειώσαμε την εκπαίδευση μας και όλος ο λόχος τηλεγραφητών, στάλθηκε στο Μπουρνόβα της Σμύρνης. Εκεί ήταν κέντρο μεγάλης μονάδας και μείναμε αρκετούς μήνες για νέα εκπαίδευση.
»Συνδεθήκαμε με μερικούς άλλους γνωστούς και άγνωστους ως τότε και δημιουργήσαμε μια δική μας ομάδα, καμιά δεκαριά. Βρήκαμε τηλεγραφητή τον Μιχάλη Οικονόμου, που είχε επαφές με το Κόμμα και μας έλεγε την γραμμή του. Μαζί μας ήταν και ο Μιλτιάδης Ζαφειριάδηις, πολίτης αυτός από την Ρουμανία και σοσιαλιστής. Ήταν ακόμα ο Νίκος Μπονάνος, ο Φωτεινός και ένας Τούρκος πολίτης, ο σοσιαλιστής Αλής, δεν θυμάμαι επώνυμο.
»Ο Πουλιόπουλος έκανε πιο συχνά παρέα με τον Οικονόμου, κουβέντιαζαν περισσότερο μεταξύ τους και κατά ένα τρόπο ενδιάμεσος ανάμεσα στον Οικονόμου και εμάς. Ο Οικονόμου, μας είχε προτείνει να γίνουμε μέλη του Κόμματος, αφού όπως έλεγε οι ιδέες μας οι αντιπολεμικές συνέπιπταν με ένα κόμμα, που κατηύθυνε αυτό τον αντιπολεμικό αγώνα, Τι κατηύθυνε όμως; Μια κουβέντα ήταν.
»Όσο καιρό μείναμε στην Σμύρνη και μέχρι να μας συλλάβουν, δεν κάναμε τίποτα περισσότερο από το να μαζευόμαστε μεταξύ μας, να κουβεντιάζουμε ότι αυτός ο πόλεμος είναι άδικος και πρέπει να αγωνιστούμε εναντίον του. Ο Ζαφειριάδης είχε καταφέρει να μας βρει λίγο χαρτί και έτσι ο Πουλιόπουλος μπόρεσε να βγάλει δύο φύλλα της μικρής εφημερίδας «Ερυθρός Φρουράς». Με μια πρόχειρη πολυγράφηση (του είδους «γόμας») τύπωσε μερικά αντίτυπα και τα έδωσε σε μας και κάποιους άλλους συμπαθούντες. Τα κείμενα είχαν γράψει ο Πουλιόπουλος και ο Νίκολης, που εκτός από συμφοιτητής μας ήταν και συντάκτης της «Καθημερινής». Δεν ξέρω γιατί μας υποψιάστηκαν (ίσως γιατί είμαστε συνέχεια μαζί, κάρφωμα ή γιατί βλέπανε μαζί μας και τον Αλή) και το καλοκαίρι του 1921, μας πιάνουν. Μας βάζουν στην φυλακή. Οικονόμου, Πουλιόπουλος, Μοναστηριώτης, Μπονάνος, Νίκολης. Δεν έπιασαν τον Ζαφειριάδη και τον Αλή. Μας ρώτησαν γι' αυτούς και για όλα. Τι λέγαμε, τι κάναμε. Φαίνεται δεν είχαν τίποτα στοιχεία, απλώς υποψίας. Εμείς απαντούσαμε: τίποτα. Και ο Πουλιόπουλος τα ίδια - τίμια πράγματα. Κανείς μας δεν είπε ότι είμαστε αυτό και αυτό, ή σκεφτόμαστε εκείνο για τον πόλεμο. Απλώς ότι μιλούσαμε για σοσιαλισμό, Φιλολογούσαμε.
»Μετά από 3-4 μήνες, μας άφησαν ελεύθερους. Μέσα στις φυλακές γνωρίσαμε κάθε καρυδιάς καρύδι· λιποτάχτες, ανυπόταχτους, κλέφτες, τιμωρημένους για διάφορους λόγους. Η παρέα μας συνδέθηκε πιο πολύ. Οι κρατούμενοι μας έδειχναν πολύ σεβασμό. Μας έλεγαν, ότι γυρεύουμε το γενικό καλό, όταν τους λέγαμε τις ιδέες μας. Τους άρεσε που τοποθετούσαμε το αντιπολεμικό τους αίσθημα, σε πολιτική βάση.
»Όταν μας αποφυλάκισαν μας σκόρπισαν σε διάφορες μεραρχίες. Εμένα στην Ενδέκατη, που ήταν στο βόρειο συγκρότημα στην περιοχή Προύσας. Τον Νίκολη στην Τρίτη, κοντά στην Μαγνησία. Ο Πουλιόπουλος σε κάποια μονάδα της Σμύρνης, όπως και ο Οικονόμου. Υπηρεσίες γραφείου.
Εγώ ξέρετε πού τοποθετήθηκα; Γραμματέας του στρατιωτικού επίτροπου του στρατοδικείου της Μεραρχίας. Γνωρίστηκα με τους άλλους στρατιώτες και κάναμε μια Φιλολογική ομάδα. Έγραφα στον Πουλιόπουλο και μου έγραφε συχνά, πιο τακτικά κι από την μητέρα μου. Το πνεύμα αντιπολεμικό, όχι μόνο μεταξύ μας, αλλά και σε όλους σχεδόν τούς στρατιώτες. Μάθαμε για τις διαμαρτυρίες που είχαν κάνει να πάνε σπίτια τους. ολόκληρα τάγματα και συντάγματα μπροστά στον Βασιλιά και στον Γούναρη. Ο Νίκολης, πού ήταν στο Σύνταγμα του Πλαστήρα έβγαζε μια εφημεριδούλα την «Φούντα», χιουμοριστική αλλά και με κάποιες μπηχτές. Πάντως, μέσα στο πνεύμα της πίκρας και της αυτογνωσίας για την κούραση, που είχε Φέρει όλους μας ο πόλεμος εκείνος. Την «Φούντα» την διάβαζε και ο Πλαστήρας - τόσο επικίνδυνη ήταν. Θυμάμαι πού μου έλεγε ο Νίκολης, πως ο Πλαστήρας ξεκαρδιζόταν στα γέλια με όσα έγραφε. Ο Πουλιόπουλος μου είχε γράψει ότι μου έστειλε μερικά αντίτυπα της εφημεριδούλας τον «Ερυθρό Φρουρό» να τα μοιράσω, αλλά δεν τα πήρα ποτέ. Εδώ, χρειάζεται για την ιστορική αλήθεια, να πω ότι οι συζητήσεις μας, η προπαγάνδα μας δεν ήταν ποτέ ότι δεν πολεμάμε. Οι περισσότεροι της ομάδας μας που δεν είχε καμιά σχέση και σύνδεση με το Κόμμα, όχι μόνο πολεμήσαμε αλλά πήραμε και παράσημο: Κουβέντες μπορεί να κάναμε, αλλά κανείς μας δεν πέταξε το όπλο πάνω στην μάχη. Πολεμούσε για να σωθεί. Το σύνθημά μας ήταν κοινό με όλων σχεδόν των στρατιωτών. Να τελειώνουμε, να πάμε στα σπίτια μας. αποστράτευση. Δεν ξέρω κανένα ακόμα και τον Πουλιόπουλο, να προπαγάνδισε τότε ότι δεν πρέπει να πολεμάμε γιατί είμαστε το ίδιο με τους Τούρκους εργάτες και στρατιώτες. Πάντως και αυτό να έγινε σε κάποια στιγμή, σε κάποιο κείμενο, σε κάποια κουβέντα δεν μεταμορφώθηκε σε αντίστοιχη μαζική δράση. Δεν τα λέω αυτά να δικαιολογηθώ, εγώ ακόμα και σήμερα είμαι μαζί τους, αυτούς ψηφίζω.
»Αλλά δεν είναι τυχαίο, ότι στο μέτωπο της Μικράς Ασίας δεν έγινε ούτε ένα σαμποτάζ ούτε μια μαχητική δράση. Κι όμως κάθε μέρα θάβαμε δεκάδες νεκρούς και φούντωνε η διάθεση μας στον πόλεμο. Λίγο πριν γίνει η κατάρρευση, ήλθε στην μονάδα ένα έγγραφο του στρατηγού Κλάδα, που έλεγε να γίνει ανάκριση γιατί υπήρχαν πληροφορίες, ότι έχω αντιπολεμική δράση. Δεν πρόλαβαν να κάνουν κάτι. Νομίζω πως στη Σμύρνη είχαν ξαναπιάσει τον Πουλιόπουλο, τον Οικονόμου, αλλά τους άφησαν ελεύθερους, όταν άρχισε η υποχώρηση. Μαζί με τον Πουλιόπουλο ήλθε στην Ελλάδα και ο Βασίλης Νικολινάκος που υπηρετούσε στις στρατιωτικές φυλακές Σμύρνης και είχε μυηθεί από τον Πουλιόπουλο στον σοσιαλισμό. Στην υποχώρηση μου έδωσαν τα αρχεία της Μεραρχίας να τα πάω στην Ραιδεστό, Γλυτώσαμε μόνο 300, όλοι οι άλλοι πιάστηκαν αιχμάλωτοι. Στο Πάνορμο φούνταρα τα αρχεία στην θάλασσα. Κοιτάζαμε πως να σωθούμε».

Ο Μπρεχτ και ο Δεκέμβρης του 1944 στην Αθήνα.

Ο Μπρεχτ από τον Ιούλιο του 1941 βρίσκεται στην Σάντα Μόνικα, μια συνοικία του Χόλιγουντ που φιλοξενούσε εκείνη την εποχή πολλούς Ευρωπαίους πολιτικούς εξόριστους που κατέφυγαν στις ΗΠΑ για να γλυτώσουν από τη ναζιστική λαίλαπα. Ανάμεσά τους και ένας αξιοσημείωτος αριθμός Γερμανών εμιγκρέδων. Ο Μπρεχτ, όπως και άλλοι συνάδελφοί του προσπαθούν να επιζήσουν στην ανελέητη αγορά της αμερικανικής κινηματογραφικής βιομηχανίας πουλώντας τα προϊόντα της σκέψης τους, τις περισσότερες φορές για ένα κομμάτι ψωμί. Δύσκολο και άχαρο έργο για τον Γερμανό συγγραφέα, γεγονός που αποτυπώνεται σε πολλά από τα ποιήματά του εκείνης της περιόδου:

«Αναρωτιέμαι: γιατί να συζητάω μαζί τους;
Ψωνίζουνε τη γνώση για να την πουλήσουν.
Θέλουν να μάθουν πού υπάρχει γνώση φτηνή
που να μπορούνε ακριβά να την πουλήσουν.
Γιατί να ενδιαφερθούνε να γνωρίσουν ότι
μιλάει ενάντια στην αγοραπωλησία;»
(ΑΥΤΟ ΘΕΛΩ ΝΑ ΤΟΥΣ ΠΩ 1942)

Παρά τον τραχύ αγώνα για την επιβίωσή του, ο Μπρεχτ δεν έπαψε να ενδιαφέρεται για τα γεγονότα στην Ευρώπη. Οι πηγές της ενημέρωσής του πολύ περιορισμένες: Το αμερικανικό ραδιόφωνο και οι εφημερίδες.

Τους τελευταίους μήνες του 1944, δουλεύει μαζί με τον Τσαρλς Λότον τον περίφημο "Γαλιλαίο" του, όσο αφορά την μετάφραση στα αγγλικά και την θεατρική του διασκευή. Ένα έργο, που μετά από πολλές δυσκολίες θα παρουσιαστεί τελικά στο αμερικανικό κοινό το 1947, με πρωταγωνιστή τον ίδιον τον Τσαρλς Λότον.

Τον Οκτώβριο του 1944 οι Ναζί φεύγουν από την Αθήνα, ενώ τα βρετανικά συμμαχικά στρατεύματα σε λίγες μόνο εβδομάδες ολοκληρώνουν αναίμακτα την κατάληψη της Ελλάδας. Η ηγεσία του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και του ΚΚΕ, υποδέχονται τους Βρετανούς ως απελευθερωτές. Με ορατό τον κίνδυνο να βγούμε εκτός θέματος, αξίζει να δούμε την υποδοχή που επιφύλαξε στους Άγγλους η Αριστερά στην Ελλάδα, μέσα από τα επίσημα κείμενα που υπάρχουν στην διάθεσή μας:

«Ο λαός μας, κάτω από τις σημαίες του ΕΑΜ και του ΚΚΕ, με ενθουσιασμό χαιρέτισε και φιλοξενεί τμήματα ένοπλων δυνάμεων των συμμάχων, που ήρθαν εδώ για να συνεχίσουν τον αγώνα εναντίον του εχθρού που υποχωρεί. Τα γενναία τέκνα της φιλελεύθερης και συμμάχου Μεγάλης Βρετανίας θα βρουν την πιο θερμή υποδοχή και υποστήριξη από τον σύμμαχο, φιλελεύθερο και φιλοπρόοδο ελληνικό λαό».
Πολιτικό Γραφείο τής Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ, 15 Οκτωβρίου 1944.

«Το ΚΚΕ, πιστεύει ότι κανένας απ' τους συμμάχους όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στις άλλες χώρες, δεν θα επέμβει στις εσωτερικές υποθέσεις».
Πολιτικό Γραφείο τής Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ, 8 Νοεμβρίου 1944.

Και με μια τραγική αφέλεια και πολιτική ανωριμότητα, στις 20 Νοεμβρίου, ο ίδιος ο γραμματέας του ΚΚΕ, ο Γιώργης Σιάντος θα διαδηλώσει την πίστη και προσήλωσή του στους Μεγάλους μας Συμμάχους, μεταξύ των οποίων και η Μεγάλη Βρετανία:

«Εμείς πιστεύουμε άτι οι σύμμαχοι μας Βρετανοί δεν είναι δυνατόν να παρασυρθούν από τέτοιες εισηγήσεις. Εμείς πιστεύουμε άτι στέκονται και θα σταθούν πιστοί στις αρχές του συμμαχικού αγώνα. Παραστάτες και βοηθοί του λαού μας».

Ο Μπρεχτ, δεν έχει καμιά απολύτως αμφιβολία ότι οι Έλληνες μπαίνουν σε μια νέα Κατοχή, ότι οι Βρετανοί αποικιοκράτες ετοιμάζονται με τη βοήθεια των ντόπιων βοηθών και υποτακτικών τους να αποκαταστήσουν την προπολεμική τάξη των πραγμάτων στην απελευθερωμένη χώρα και να παλιννοστήσουν έστω και ένοπλα τα προηγούμενα αντιδραστικά καθεστώτα.

Στο κλασικό πια «Ο Γέρος της Ντάουνινγκ Στριτ», ένα ποίημα που χωρίς περιστροφές αναφέρεται στον Τσώρτσιλ, ο Μπρεχτ είναι κατηγορηματικός:

«Σφίχτε τα πέτσινα ζωνάρια σας, της Φλάντρας εργάτες!
Ο Γέρος της Ντάουνινγκ Στριτ προγευματίζει σήμερα το πρωί
με τους 300 σας προδότες.
>
>
Κρατήστε τους γιους σας μέσα στο σπίτι, μανάδες της Αθήνας!
Ή ανάψτε γι' αυτούς ένα κερί: απόψε το βράδυ
Ο Γέρος της Ντάουνινγκ Στριτ σας φέρνει πίσω
το Βασιλιά σας

Μπρος, σηκωθείτε απ' τα κρεβάτια σας του Εργατικού Κόμματος λόρδοι!
Ελάτε να βουρτσίσετε του Γέρου της Ντάουνινγκ Στριτ
το αιματόβρεκτο σακάκι !».

Ένα ποίημα γραμμένο μόλις στις 18 Οκτώβρη του 1944, όπου ο Μπρεχτ στην άλλη άκρη της Γης, βλέπει αυτό που κανένας από την ηγεσία του ΚΚΕ δεν μπόρεσε να δει (το είδαν οι αρχειομαρξιστές και οι τεταρτοδιεθνιστές κομμουνιστές πολύ πιο πριν βέβαια, αλλά αυτό είναι μια άλλη τελείως διαφορετική και συνάμα εξίσου δραματική ιστορία).

Ο Μπρεχτ δεν όφειλε να ξέρει την εξίσου αντιδραστική στάση που θα κρατήσει λίγους μήνες μετά και το εργατικό κόμμα της Βρετανίας στο ελληνικό πρόβλημα, αλλά αυτό δεν τον εμπόδισε με το πολιτικό του αισθητήριο να προβεί σε μια πρώιμη καταγγελία της:

"Σήκω από το κρεβάτι σου ΕΡΓΑΤΗ-ΛΟΡΔΕ κύριε (Sir) Σιτρίν και έλα εσπευσμένα να ξεσκονίσεις (ή να καθαρίσεις καλύτερα) το αιματοβαμμένο σακάκι του Γέροντα Τσώρτσιλ, συκοφαντώντας και δυσφημίζοντας το ελληνικό εργατικό κίνημα".

Στο όχι και τόσο προσωπικό του Ημερολόγιο που δημοσιεύτηκε στη Γερμανική Λαοκρατική Δημοκρατία πολλά χρόνια μετά τον θάνατό του, ο ποιητής μέσα στις μάχες της Αθήνας μεταξύ του ΕΛΑΣ και της Αντίδρασης, θα γράψει συμπληρωματικά:

«Ο Tσώρτσιλ απειλεί πάραυτα, ότι αν ο Ρούζβελτ τον αφήσει στα κρύα του λουτρού στην Ελλάδα, θα αφήσει κι αυτός στα κρύα του λουτρού τους Πολωνούς φίλους του. Η αριστερά τα έχει χαμένα... Οι αριστεροί λένε τώρα ότι oι Ρώσοι φοβόντουσαν ότι θα αντιμετώπιζαν στην Πολωνία τις δυσκολίες που είχαν συναντήσει οι Άγγλοι στην Ελλάδα, κι ότι δεν έχει καμιά διαφορά, αν το μαχαίρι με το οποίο τρώει κανείς το ψάρι είναι στο δεξιό ή στο αριστερό χέρι».
(αφιερωμένο στους ...νεόκοπους μπρεχτολόγους, που κατηγορούν ασύστολα τον ποιητή για δογματισμό και ...σταλινισμό).

και ακόμα:

«Ή Ελλάδα περιμένει μένεα πνέουσα τον βασιλιά της».

Το ποίημα που ο Μπρεχτ αφιέρωσε στις ελληνοβρετανικές συγκρούσεις στην Αθήνα, πρέπει να γράφτηκε στις 22 Δεκεμβρίου του 1944 και να ολοκληρώθηκε το αργότερο στα τέλη του Γενάρη του 1945.



Auf die Nachricht von den Toryblutbädern in Griechenland

Ἄν δέν εἶχαν βραχνιάσει τά κανόνια,
θά λέγανε: ρίχνουμε γιά νά τηρήσουμε τήν τάξη.
Ἄν ὁ χασάπης πρόφταινε ν' ἀνασάνει,
θά 'λέγε: κέρδος κανένα ἐγώ δέν ἔχω.

Σάν οἱ συμπατριῶτες μου ἑλληνιστές
διωχτήκανε ἀπ’ τούς ὁμηρικούς τους κάμπους
ὅπου ἀναζητοῦσαν λιόλαδο καί κοπάδια,
οἱ ἐλευθερωτές γύρισαν ἀπ’ τή μάχη
καί βρήκανε καινούρια ἀφεντικά
νά κυβερνᾶν τίς πολιτεῖες τους.

Κι ἀπ’ τά κανόνια ἀνάμεσα, προβάλανε οἱ ἔμποροι.
Μπέρτολτ Μπρεχτ
Μετάφραση: Μάριος Πλωρίτης

Σπουδαίο ποίημα. Πραγματικά μεγάλο. Μακριά από την αυτοηδονιζόμενη ταξικά ουδέτερη τέχνη που πάντα σιχαινόταν ο Μπρεχτ, μακριά από έναν ψεύτικο αισθητισμό, είναι ένα ποίημα που μπορεί να το καταλάβει ο κάθε εργαζόμενος, η κάθε κουρασμένη από το γραφείο δακτυλογράφος. Και όπως σχεδόν όλο του το ποιητικό του έργο, ένα ποίημα αυτόχρημα ιστορικό, αλλά και σύγχρονο, που θα μπορούσε να φιγουράρει άνετα σε μια ρωμαϊκή επιγραφή του μέλλοντος.

Θα χαρακτηρίσει στον τίτλο του ποιήματος «το λουτρό αίματος του Δεκέμβρη» ως έργο βασικά των Τόρηδων, με άλλα λόγια της αγγλικής νεοαποικιοκρατίας, ενώ θα τοποθετήσει τα γεγονότα στο ιστορικό τους πλαίσιο, δηλαδή τις προσπάθειες των Δυτικών Συμμάχων για παλινόρθωση των αντιδραστικών καθεστώτων, Η «πιο μεγάλη βρώμα» αναφέρεται σε αυτές τις νεοφασιστικές τάσεις (ο Μπρεχτ χαρακτήριζε λ.χ. το Μουσολίνι με το επίθετο «βρωμιάρης»).

Τα λόγια που θα έλεγαν τα κανόνια αν δεν ήταν βραχνιασμένα, είναι τα λόγια των Δυτικών Συμμάχων για αποκατάσταση της «δημοκρατίας» στις ως τότε κατεχόμενες χώρες.

Και ο «σφάχτης-χασάπης» της δεύτερης στροφής είναι τα βρετανικά στρατεύματα. Και δεν πρόκειται ούτε σε αυτή την περίπτωση για μιαν αυθαίρετη ερμηνεία του Μπρεχτ. «Μη διστάσετε σε καμιά περίπτωση να πράξετε έτσι, σαν να βρισκόσαστε σε μια κατεχόμενη πόλη», διέταζε στην αρχή κιόλας των εχθροπραξιών ο Τσώρτσιλ τον «χασάπη» που 'χε στην Αθήνα, το στρατηγό Ρόναλντ Σκόμπυ.

Στην τελευταία στροφή του ποιήματος - ο Μπρεχτ παρασταίνει τα βρετανικά στρατεύματα ως αυτό που ήταν: ως διάδοχα των γερμανικών δυνάμεων κατοχής, ως «νέα αφεντικά».

(Ο προσεχτικός αναγνώστης θ' απολαύσει επιπλέον την καθόλου λεπτή, αλλά τρομερά καυστική ειρωνεία, που πηγάζει από την εξίσωση «οι Γερμανοί συμπατριώτες μου, οι ελληνιστές και «ουμανιστές» = Γερμανοί κατακτητές και πλιατσικολόγοι»).

Τέλος, ο τελευταίος στίχος, η «ουρά» του ποιήματος, ίσως φανεί στα μάτια κανενός ευαίσθητου ερμηνευτή ως μια υπερβολικά μηχανιστική και οικονομίστικη άποψη του μαρξιστή Μπρεχτ, που επιμένει να βλέπει πίσω από τα αγγλικά κανόνια τα αγγλικά νεοαποικιοκρατικά οικονομικά συμφέροντα.

Μια θεώρηση του Μπρεχτ, βασισμένη στις αρχές του Ιστορικού Ματεριαλισμού και παράλληλα μια άρτια εικονογράφηση των γεγονότων. Δυστυχώς, αυτή η επιστημονική θεώρηση, θα γίνει πολύ αργά αντιληπτή από την ηγεσία του ΚΚΕ. Απελπιστικά καθυστερημένα και μόνο στο τελευταίο πια (νόμιμο ακόμα) τεύχος της ΚΟΜΕΠ, τον Νοέμβριο του 1947, ο αξέχαστος και αδικοχαμένος Κώστας Καραγιώργης, θα δώσει το πραγματικό νόημα του αλησμόνητου Δεκέμβρη: Ήταν η αρχή των αντιιμπεριαλιστικών αγώνων που θα οδηγήσουν στην οριστική εξαφάνιση του ιμπεριαλισμού και της νεαποικιοκρατίας.

Αυτός είναι και ο λόγος που επιβάλλεται η γνώση των γεγονότων του Δεκέμβρη να γίνει κτήμα όλων των εργαζομένων, στην πράξη βασικό συστατικό της σχολικής τους παιδείας. Αν αυτό δεν έγινε, οφείλεται στο ότι η νικήτρια του Εμφυλίου Πολέμου ελληνική άρχουσα τάξη (τάξη για τον εαυτό της), κατέκτησε τα υλικά μέσα για την επικράτηση, διάδοση και συνεχιζόμενη αναπαραγωγή της δικής της ιστορικής θεώρησης και ερμηνείας.

Κάποια συμπληρωματικά στοιχεία.

- Τα αποσπάσματα του ποιητικού έργου του Μπρεχτ στο παραπάνω αφιέρωμα, είναι μεταφρασμένα από την (εξαιρετική) γνώστρια του μπρεχτικού ποιητικού έργου Νάντια Βαλαβάνη. Εξαίρεση αποτέλεσε το ποίημα "Μαθαίνοντας για το λουτρό αίματος των Τόρηδων στην Αθήνα - Auf die Nachricht von den Toryblutbädern in Griechenland", όπου προτιμήθηκε η μετάφραση του Μάριου Πλωρίτη. Δεν χρησιμοποιήθηκε η μετάφραση της Βαλαβάνη ή η επίσης (πολύ καλή) του Γιώργου Βελουδή, γιατί απλά. η μετάφραση του Πλωρίτη ήταν ήδη αναρτημένη στο νετ και ... εξοικονομήθηκε χρόνος για την πληκτρολόγηση.

- Αξίζει να διαβάσει κανείς την απολογία του Μπρεχτ στην Επιτροπή Αντιαμερικανικών Ενεργειών (εκδόσεις ΠΛΕΙΑΣ, μετάφραση Κώστα Παντελίδη).

- Επίσης εξαιρετικά είναι τα κριτικά αφιερώματα του Καθηγητή της Νεοελληνικής και Συγκριτικής Γραμματολογίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Γιώργου Βελουδή πάνω στον Μπρεχτ. Ο κύριος Βελουδής εργάστηκε επιστημονικά στο Μόναχο (1966-1988) και μέσα στα ποικίλα ενδιαφέροντά του (ιστορία, γλωσσολογία, φιλοσοφία, κλπ) το έργο του Μπρεχτ καταλαμβάνει σημαντική θέση. Ένα μεγάλο μέρος της παρούσας ανάρτησης, βασίζεται σε δικά του δημοσιεύματα.

- Ευεργετικά λουτρά αίματος : Στα γεγονότα και στην προπαγάνδα, συγγραφείς Ν.Τσόμσκι και Έντουαρντ Σ. Χέρμαν, (Counter-Revolutionary Violence - Bloodbaths in Fact & Propaganda (with Edward S. Herman)), μετάφραση Ελένη Γαρίδη. Από τις εκδόσεις "Ηριδανός"

- Ο Παράνομος Τύπος στις συλλογές των ΑΣΚΙ (1936-1974)
"Προλετάριος" φύλλο 2, Γενάρης 1943.

Βαγγελιώ Κλάδου

Η Ευαγγελία Κλάδου γεννήθηκε το 1919 στα Ανώγεια της Κρήτης. Ο πατέρας της ήταν ένας φτωχός ταχυδρομικός υπάλληλος με έξι παιδιά. Από μικρή έδειξε έφεση στα γράμματα με αποτέλεσμα οι γονείς της με την οικονομική συνδρομή των συγγενών τους, να προσπαθήσουν να την σπουδάσουν. Δεν κατάφερε τελικά να περάσει στο Πανεπιστήμιο, αλλά φοίτησε στην Αρσάκειο Παιδαγωγική Ακαδημία παίρνοντας το πτυχίο της δασκάλας. Σημειωτέον ότι τελείωσε τη Σχολή της με άριστα και με τους απαραίτητους συνοδευτικούς επαίνους των καθηγητών της.

Τον Σεπτέμβριο του 1940, λίγο πριν την έναρξη του ελληνοϊταλικού πολέμου, διορίστηκε εκπαιδευτικός στο χωριό Μυριοκέφαλα Ρεθύμνου. Ένα χωριό που μετά τη μάχη της Κρήτης απόκτησε στρατηγική σημασία, αφού ήταν κομβικό σημείο στο πέρασμα των Βρετανών και Ελλήνων στρατιωτικών στην Αίγυπτο.

Γράφει για την πατριωτική της δράση στην Κατοχή ο αδελφός της και κατοπινός δήμαρχος Ανωγείων Γιώργος Κλάδος:

«Στα Μυριοκέφαλα έπαιξε και τον πρώτο της ρόλο βοηθώντας ξένους στρατιώτες και αξιωματικούς να διαφύγουν έξω από την Κρήτη. Μετά από χρόνια κάποιος Νεοζηλανδός έγραψε ένα γράμμα θέλοντας να μάθει νέα της και να έρθει σε επαφή μαζί της. Το γράμμα έφτασε στα Ανώγεια, όπου ζούσαμε, αλλά δεν μας το έδωσαν. Το επέστρεψαν με την ένδειξη «απεβίωσε». Τότε είχε βοηθήσει και πολλούς Έλληνες αξιωματικούς να διαφύγουν. Ανάμεσα στις άλλες περιπτώσεις, θυμάμαι και αυτή του Ορέστη Ταμιπακά από τα Τρίκαλα και κάποιου ταξίαρχου Λιανόπουλου από την περιοχή του Βόλου. Με ειδοποίησε η Βαγγελιώ να πάω να τους πάρω και να τους μεταφέρω για να κρυφτούν στα Ανώγεια. Έτσι και έγινε. Έμειναν κοντά μας ενάμιση μήνα, μέχρι που πήραν επαφή με το Ηράκλειο και έφυγαν».

Λίγους μήνες μετά, η Βαγγελιώ Κλάδου θα μετατεθεί στην Επισκοπή Μυλοποτάμου. Το δημοτικό σχολείο του χωριού αυτού ήταν από τα λίγα της Κρήτης που σε όλη σχεδόν την διάρκεια της γερμανικής κατοχής λειτούργησε αδιάλειπτα και με πληρότητα. Η συμβολή της νεαρής δασκάλας σε αυτό το επίτευγμα ήταν τεράστια, γεγονός που το αποδεικνύει και μια ιδιαίτερα επαινετική έκθεση του επιθεωρητή δημοτικής εκπαίδευσης Ευαγγελίδη για την εργασία της.

Δεν μένει όμως μόνο στην εκπαιδευτική της δραστηριότητα. Οργανώνεται στο ΕΑΜ και στη συνέχεια αναδεικνύεται χάρη στις μοναδικές της οργανωτικές της ικανότητες, το απαράμιλλο θάρρος και την αγωνιστική της συνέπεια σε στέλεχος της εαμικής αντίστασης. Το 1944 περνάει στην παρανομία και γίνεται μέλος του ένοπλου ΕΛΑΣ Ρεθύμνου, με πολιτικό καθοδηγητή τον αξέχαστο Ανωγειανό κομμουνιστή Γιώργη Σμπώκο.

Η Βαγγελιώ (η Βαγγέλα σύμφωνα με το κρητικό και δη το ανωγειανό ιδίωμα), οργανώνεται στο Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας και γρήγορα γίνεται μέλος του Γραφείου Περιοχής Κρήτης. Η μεγάλη αγωνιστική δύναμη που δείχνει, δεν μένει απαρατήρητη και η αντιστασιακή της δράση γρήγορα γίνεται πασίγνωστη, περνώντας πολλές φορές στα όρια του μύθου. Όλοι οι κορυφαίοι αντιστασιακοί της Κρήτης, όλοι οι αγωνιστές της εαμικής αντίστασης που την γνώρισαν στην Κατοχή, θα αναφέρονται κολακευτικά για το πρόσωπό της.

Ο επίσης μεγάλος αγωνιστής του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στην Κρήτη, Αλέκος Μαθιουδάκης θα της αφιερώσει ολόκληρο κεφάλαιο στο βιβλίο του «ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ».

Με βάση ένα άτυπο μορατόριουμ μεταξύ της Αριστεράς και των βενιζελογενών πολιτικών δυνάμεων, η Κρήτη περνάει - μετά την ήττα του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ τον Δεκέμβριο του 1944 στην Αθήνα - μια σχετικά ήρεμη διετία που τη χαρακτηρίζει η ελευθερία λειτουργίας των αριστερών κομμάτων και των οργανώσεων της Αντίστασης.

Παρ' όλα αυτά η Βαγγελιώ δεν μπορεί να γυρίσει στην δουλειά της χωρίς να υπογράψει τις απαραίτητες ταπεινωτικές δηλώσεις νομιμοφροσύνης προς το αστικό καθεστώς, πράγμα που ήταν αδιανόητο για τον αδάμαστο χαρακτήρα της και το κομματικό της ήθος. Δεν θα επιστρέψει ποτέ στην έδρα της ως εκπαιδευτικός, αλλά αντίθετα θα μεταβεί στα Χανιά, όπου θα ενταχθεί με όλες τις δυνάμεις στο λαϊκό κίνημα, δουλεύοντας μέσα από τις γραμμές του ΚΚΕ.

Η μεγάλη παναγροτική απεργία του Μάρτη του 1946 παραλύει όλην την Κρήτη. Η Βαγγελιώ Κλάδου μαζί με την Ελένη Κοκολάκη και τον αγωνιστή των δημοκρατικών ελευθεριών του κρητικού λαού δικηγόρο Βαγγέλη Χατζηαγγελή θα συλληφθούν από τις αρχές ως πρωταίτιοι των κινητοποιήσεων. Θα απειληθούν με εκτόπιση, κάτι που τελικά δεν θα πραγματοποιηθεί λόγω των έντονων αντιδράσεων από τον χανιώτικο λαό.

Τα γεγονότα θα συνεχιστούν με σχετικά ομαλό ρυθμό τουλάχιστον για την Δυτική Κρήτη μέχρι τον Μάρτιο του επόμενου έτους, όπου η δεύτερη μεγάλη απεργία θα καταστήσει τη νομιμότητα της Κλάδου και των άλλων κομμουνιστών στα Χανιά επισφαλή. Μπροστά στον κίνδυνο της δολοφονίας της από τις παρακρατικές ομάδες των βενιζελικών καπεταναίων που λυμαίνονταν την περιοχή την δύσκολη αυτή περίοδο, η Βαγγελιώ θα περάσει στην παρανομία, όπου θα γίνει μέλος της πολιτικής καθοδήγησης του Δημοκρατικού Στρατού της Δυτικής Κρήτης που είχε αρχίσει πια να σχηματίζεται.

Στον Δημοκρατικό Στρατό αναπτύσσει πλούσια δράση και θα συμμετάσχει ως καπετάνισσα πια σε όλες σχεδόν τις μάχες που θα δοθούν ενάντια στον μοναρχοφασισμό το 1947 και το 1948. Ο αγώνας όμως είναι πραγματικά άνισος. Στη μεγάλη μάχη της Σαμαριάς τον Ιούνιο του 1948, ο Δημοκρατικός Στρατός στην Δυτική Κρήτη θα αποδεκατισθεί στην κυριολεξία, όπου θα απολέσει μερικά από τα καλύτερα στελέχη του.

Τα πλήγματα θα συνεχιστούν. Στις 26 Οκτωβρίου σε ενέδρα θα σκοτωθούν ο Τσιτήλος και ο Μακριδάκης, γραμματέας του Γραφείου Περιοχής Κρήτης και μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ αντίστοιχα. Τελικά θα απομείνουν κάπου τριάντα μαχητές, με τη Βαγγελιώ Κλάδου να είναι το τελευταίο επιζών στέλεχος του ΚΚΕ, το τελευταίο μέλος του Γραφείο Περιοχής Κρήτης του ΚΚΕ, οπότε θα αναλάβει την ηγεσία ενός ηρωικού αλλά άνισου αγώνα που αφορούσε αποκλειστικά και μόνο την επιβίωση των ανταρτών και μόνο.

Τα πάντα θα τελειώσουν για την Βαγγελιώ στις 6 Δεκεμβρίου του 1949, λίγους μήνες μετά από την τελική ήττα του ΔΣΕ στον Γράμμο, όταν θα σκοτωθεί και αυτή μετά από ενέδρα καταδιωκτικού αποσπάσματος. Η αχώριστη συντρόφισσα της Βαγγελιώς, Αργυρώ Κοκοβλή γράφει για τις τελευταίες στιγμές της μεγάλης αυτής μαχήτριας:

«Ξεκινήσαμε από τους πρόποδες του βουνού, από τις Καρές του Άποκορώνου. Είμασταν έξι. Η Μαρία (σημείωση: το ψευδώνυμο της Ευαγγελίας Κλάδου στον ΔΣΕ), ο Μήτσος Τσαγκαράκης, ο Βάνιας Παντελίδης, ο Λευτέρης Ηλιάκης, ο Νίκος Κοκοβλής και εγώ. Προορισμός μας η σπηλιά στα Αναφυντοχάλαρα που δεν την γνώριζαν παρά ελάχιστοι. Εκεί θα κάναμε σταθμό, πριν φύγουμε γι αλλού. Περπατήσαμε ολόκληρη νύκτα, μέσα σε παγωνιά και βροχόνερο. Τα ξημερώματα βρήκαμε τη σπηλιά. Λίγο αργότερα έπεσε πυκνή ομίχλη και τότε σκεφθήκαμε ν' ανάψουμε μια μικρή φωτιά και να βράσουμε λίγο αλεύρι που είχαμε, να φάμε κουρκούτι. Ξαφνικά η ομίχλη διάλυσε. Σ' αυτό το διάστημα φαίνεται πως μας είδαν από το απόσπασμα. Αμέσως μετά η ομίχλη έπιασε και πάλι πυκνότερη. Αυτό βοήθησε τους άνδρες του αποσπάσματος που πλησίασαν κάνοντας κλοιό γύρω από τη σπηλιά. Μεσημέρι πια αποφάσισε ο Λευτέρης Ηλιάκης να πάει να φέρει νερό από μια πηγή. Έξω βρισκόταν και ο Βάνιας σκοπός. Στα 10-15 μέτρα βρέθηκαν μπροστά στους άνδρες του αποσπάσματος. Ο Βάνιας άρχισε να πυροβολεί. Πεταχτήκαμε έξω από τη σπηλιά και οι υπόλοιποι. Με την πρώτη ή την δεύτερη σφαίρα από το απόσπασμα τραυματίσθηκε στο χέρι η Μαρία. Τότε ζήτησε να την σκοτώσουμε και ταυτόχρονα έδωσε στόχο στις σφαίρες, που την βρήκαν και την άφησαν νεκρή. Λίγο μετά τραυματίστηκε και ο Τσαγκαράκης που δυο ώρες αργότερα πέθανε εκεί. Εμείς συνεχίσαμε μέχρι που νύχτωσε και τότε μπορέσαμε να περάσουμε από τη μοναδική δίοδο, ανάμεσα από τις σφαίρες και τους άνδρες του αποσπάσματος. Πίσω έμεινε και ο Ηλιακής που είχε βρεθεί σε ένα βαθύ λάκκο κρυμμένος. Φύγαμε αφήνοντας τους δυο συντρόφους πίσω νεκρούς».

Οι διώκτες αφού θα κόψουν τις κεφαλές των δύο αγωνιστών θα ξεκινήσουν την γνωστή και συνηθισμένη στις εποχές αυτές, βάρβαρη τελετουργία πανηγυρικής περιφοράς και έκθεσής τους στα χωριά της περιοχής.

Θα διηγηθεί στη συνέχεια ο Αλέκος Μαθιουδάκης:

«Μεταξύ των χωριών που την πέρασαν ήταν και το μεγάλο χωριό το Καλάμι, που ήταν οι φυλακές που μας κρατούσαν, πάνω από 700 κρατούμενους, οι περισσότεροι θανατοποινίτες.
Την ίδια μέρα στο επισκεπτήριο οι επισκέπτες μας έδωσαν την είδηση για την περασιά του κεφαλιού της Βαγγέλας Κλάδου έξω πριν λίγες ώρες.
Μπούμεραγκ γύρισε ο «θρίαμβος» των διωκτών της Βαγγέλας. Ο κόσμος αντί να τους θαυμάζει τους έβαζε στη χορεία των μιασμάτων του έθνους».

Τα οστά της Βαγγέλας θα βρεθούν πολλά χρόνια αργότερα, από τον αδελφό της Γιώργο Κλάδο και κάποιους από τους επιζώντες συντρόφους της. Τον Αύγουστο του 1978, όπου θα μεταφερθούν στα Ανώγεια για να θαφτούν με όλες τις πρέπουσες τιμές.

«Ευαγγελία Πανέμορφη
Έτσι ψιθύριζαν όπου περνούσες
Ωστόσο δεν ευκαίρισες ποτέ
ένα καθρέφτη να κοιτάξεις
λουλούδι να καρφώσεις στα μαλλιά
Μόνη έγνοια σου το φως
και το μεταλαμπάδευες από καλύβι σε καλύβι
με λύχνο, λόγο και βιβλίο και με το άστρο της καρδιάς σου
Της αρετής το έπαθλο σε ηλέκτριζε (........)
Τιμή σου της πατρίδας η τιμή και πάθος σου η ευτυχία του κόσμου...»

Ρίτα Μπούμπη Παπά.

Περισσότερα:
ΒΑΓΓΕΛΑ ΚΛΑΔΟΥ: Η νεαρή δασκάλα με τα εκφραστικά μάτια και την ατρόμητη ψυχή.
Αφιέρωμα στα "Ρεθυμνιώτικα Νέα".

Ιστολόγιο για το ντοκυμαντέρ του Σταύρου Ψυλλάκη " Άλλος Δρόμος Δεν Υπήρχε "

"Άλλος δρόμος δεν υπήρχε. Αντίσταση - Εμφύλιος - Προσφυγιά". Αυτοβιογραφία του Νίκου και της Αργυρώ Κοκοβλή, επιζώντες μαχητές του Δημοκρατικού Στρατού Κρήτης. Εκδόσεις Πολύτυπο, Αθήνα 2002.

Τάσου Βουρνά, "Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας - Ο Εμφύλιος", εκδόσεις Πατάκη, στη σειρά Ιστορία, Αθήνα 1998.

Η τρίχρονη εποποιία του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας 1946-1949, εκδόσεις Ριζοσπάστης, Αθήνα 1998.

Σπύρου Μπλαζάκη και Γιώργη Τσομπανάκη, «Τριάντα πέντε χρόνια αντίσταση»

Εφημερίδα "Τα Νέα", "Στα Λευκά Όρη βρήκαν τα οστά της αντάρτισσας μετά από 29 χρόνια",
φύλλο της 28/8/1978.

Αντώνη Αγγελούλη-Βρατσάνου: Ο αντιαρματικός αγώνας

Άρθρο του αρχιμπουρλοτιέρη του ΕΛΑΣ και του ΔΣΕ για το πώς μπορεί με απλά μέσα να αχρηστευτεί ένα όπλο του αντιπάλου, όσο κι αν αυτό έχει εκσυγχρονιστεί με την πάροδο των ετών Αναδημοσίευση από: πέτρος, Ο αντιαρματικός αγώνας Αντ. Βρατσάνου, αντισυνταγματάρχη μηχανικού. Τα άρματα μάχης και θωρακισμένα οχήματα είναι μέσα αναγνώρισης, διείσδυσης και διάσπασης του αμυντικού συστήματος. Ακόμα, χρησιμοποιούνται και σαν μέσα συνοδείας, κάλυψης και παρατήρησης. Με τη σύγχρονη τεχνική τους βελτίωση, την ενίσχυση του θώρακα και του οπλισμού τους, απόχτησαν στο πεδίο της μάχης μια υπεροχή, που πολλές φορές ξεπερνά τα όρια της πραγματικής πολεμικής τους αξίας. Η υπεροχή αυτή, γίνεται περισσότερο αισθητή κι έχει σοβαρή επίδραση πάνω στο ηθικό των μαχητών, που δεν γνωρίζουν τις ιδιότητες και τους τρόπους αντιμετώπισης των Α.Μάχης. Για μαχητές όμως, που έχουν εξασκηθεί στην καταπολέμησή τους και είναι αποφασισμένοι ν’ αντισταθούν, χάνουν αρκετές απ’ τις μαχητικές τους ικανότητες και περιορίζουν τις θεαματικές επιδείξεις τους. Από τη ζωή και τη δράση του Δ.Σ., έχουμε πολλά παραδείγματα, που δείχνουν πως στη μορφή αυτή του αγώνα, καθυστερούμε σοβαρά. Το άρθρο μας αυτό, έχει σκοπό, να βοηθήσει στην αποτελεσματικότερη καταπολέμηση των Α.μάχης και να εξοπλίσει τους μαχητές και τα στελέχη μας με τις στοιχειώδεις γνώσεις, για τις τεχνικές και ταχτικές τους ιδιότητες ώστε να τα πλησιάζουν και να τα καταστρέφουν με τέχνη και πονηριά, γνωρίζοντας τα αδύνατα και τρωτά τους σημεία. 1. ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΑΡΜΑΤΩΝ ΜΑΧΗΣ -ΤΕΧΝΙΚΕΣ : Τα άρματα μάχης διαιρούνται σε ελαφρά, μεσαία και βαρειά. Στην κατηγορία των ελαφρών, υπάγονται και τα θωρακισμένα οχήματα «κάριερς» κλπ αναγνωριστικά. Τα σύγχρονα άρματα, χαρακτηρίζονται από τη γερή τους θωράκιση, τον άρτιο εξοπλισμό τους και την ευκινησία τους, που είναι ανάλογη με την εδαφική διαμόρφωση. Στο δικό μας ορεινό και ανώμαλο έδαφος, δε μπορούν να χρησιμοποιηθούν βαρειά άρματα κι ακόμα ορισμένοι τύποι απ’ τα μεσαία. Επίσης δε μπορούν να δράσουν σαν ξεχωριστό όπλο. Τα Α. Μ. παρά την τελειοποίησή τους παρουσιάζουν αρκετά αδύνατα και τρωτά σημεία, απ’ τα οποία τα κυριότερα είναι: α) Οι θυρίδες παρατήρησης: Στα σημεία αυτά, το άρμα προσβάλλεται, ακόμα και απ’ τα πυρά ελαφρών όπλων (από κοντινή απόσταση). Σε πολλούς τύπους Α.Μ. το άνοιγμα των θυρίδων ρυθμίζεται απ’ το πλήρωμα. Έτσι, όταν δεχτούν τα πυρά οι άνδρες το, θα εξαναγκαστούν να τις κλείσουν στο ελάχιστο, με αποτέλεσμα να περιοριστεί κατά πολύ η παρατήρηση και ο αερισμός. Ορισμένοι τύποι Α.Μ. διαθέτουν περισκόπιο και προστατευτικές τζελατίνες για τις θυρίδες, αδιαπέραστες απ’ τα πυρά ελαφρών όπλων, οι βολίδες όμως τις ραγίζουν και τις αχρηστεύουν. Στην περίπτωση αυτή πρέπει να’χουμε υπ’ όψη πως οι εφεδρικές τζελατίνες είναι λίγες κι όταν χρησιμοποιούνται, η παρατήρηση είναι πολύ περιορισμένη κι ο αερισμός του άρματος αδύνατος. β) Η κοιλιά και η κορυφή: Τα μέρη του άρματος που έχουν την πιο γερή θωράκιση είναι η πρόσοψη και τα πλευρά. Η θωράκιση της κορυφής κι ακόμα περισσότερο της κοιλιάς είναι οι πιο αδύνατες. Όταν το άρμα προσπαθεί ν’ ανέβει απότομες πλαγιές ή να περάσει εμπόδιο, μας διευκολύνει να το χτυπήσουμε στην κοιλιά. Τα πυρά, για να’ναι αποτελεσματικά, πρέπει να εκτελούνται από κοντινές αποστάσεις. γ) Ερπύστριες (αλυσίδες): Η κίνηση του Α. εξασφαλίζεται μονάχα όταν λειτουργούν κανονικά οι ερπύστριες. Όταν το έδαφος είναι ανώμαλο και βραχώδες, εξασθενίζουν και μπορούν ν’αχρηστευτούν και με άμεση βολή αντιαρματικού τουφεκιού. Επίσης, η βολή του πάντζερ και οι αντιαρματικές βομβίδες είναι αποτελεσματικά μέσα. δ) Θυρίδες αερισμού (σχάρες): Χρησιμεύουν για την είσοδο του αέρα που είναι απαραίτητος για την ψύξη των μηχανών και αερισμό του πληρώματος. Αν πετύχουμε την έκρηξη μιας εμπρηστικής βομβίδας στη σχάρα εμποδίζουμε την είσοδο του αέρα και το πιθανότερο που θα συμβεί είναι η ανάφλεξη του Α. ε) Πυργίσκοι: Όταν το επιτρέπουν οι συνθήκες το Α. κινείται με τη θυρίδα της κορυφής του πυργίσκου ανοιχτή για να παρατηρεί ο διοικητής. Έτσι, το Α. είναι εκτεθειμένο στις ενέργειες ενεδρευτών, που μπορούν να χρησιμοποιήσουν κάθε είδους αντιαρματικά όπλα και πυρά αυτομάτων πάνω από δέντρα ή βράχους. Τα παραπάνω είναι τα πιο τρωτά σημεία των Α.Μ. Άλλες αδυναμίες που έχουν είναι: α) Περιορισμένο πεδίο παρατήρησης: Ιδιαίτερα όταν οι θυρίδες βάλλονται, η παρατήρηση είναι ασήμαντη. Αν η κορυφή του πυργίσκου και η θυρίδα εισόδου του πληρώματος είναι κλειστές, ο παρατηρητής δε μπορεί να δει σε κοντινή απόσταση (5-6 μέτρα), ούτε πάνω απ’ την επιφάνεια του άρματος. β) Πεδίο βολής: Οι πυργίσκοι των Α.Μ. περιστρέφονται σχετικά αργά, τα δε πυρά τους μπορούν να τα προστατέψουν μονάχα κατά μήκος της σκοπευτικής τους γραμμής. Τα πυροβόλα και πολυβόλα των Α.Μ., δε μπορούν να βάλουν σε κοντινή απόσταση (7-8 μέτρα), ούτε υπό γωνία ανώτερη των 25ο, κατά συνέπεια, δεν προσβάλλονται στόχοι που βρίσκονται πολύ κοντά, ψηλές όχθες, υψώματα καθώς και τα παράθυρα του πρώτου πατώματος των σπιτιών. Μα ταυτόχρονη επίθεση από 2-3 σημεία θα βρει πολλά κενά στην άμυνα του άρματος. γ) Η νύχτα: Το σκοτάδι, είναι σοβαρό εμπόδιο για τα Α.Μ. Η μετακίνησή τους τη νύχτα είναι αδύνατη, εχτός αν έχει φεγγάρι και ο Διοικητής ανοίξει το κάλυμμα του πυργίσκου για να το κατευθύνει: στην περίπτωση όμως αυτή το Α. προσβάλλεται από κάθε είδους πυρά. δ) Καύσιμη ύλη: Πρέπει να’χουμε υπόψη μας, πως τα Α.Μ. σχεδόν αχρηστεύονται, όταν τελειώσει η καύσιμη ύλη τους. Για τον ανεφοδιασμό τους, μπορεί να διαθέτουν αυτοκίνητες δεξαμενές καυσίμων, αυτές όμως, είναι αθωράκιστες και μπορούν να πάρουν φωτιά με τροχιοδεικτικές σφαίρες και εμπρηστικές βομβίδες κάθε τύπου. ε) Πληρώματα: Η κόπωσή τους είναι σοβαρή, λόγω της υπερέντασης των νεύρων και της παραμονής τους σε κλειστό χώρο. Ύστερα από μακρινή διαδρομή έχουν ανάγκη ξεκούρασης, ύπνου και διατροφής. Γι’ αυτό, καμμιά φορά δεν πρέπει να αναπαύονται ανενόχλητα. 2) Η ταχτική των Α.Μ. σε γενικές γραμμές περιλαβαίνει: - Κρούσεις καθ’ όλο το μήκος του μετώπου με ελαφρά αναγνωριστικά άρματα για ν’ αποκαλύψουν τα αδύνατα σημεία. - Βολές ενάντια σε πιθανές θέσεις, με σκοπό την αποκάλυψη και επισήμανσή τους, απ’ τα παρατηρητήρια που διαθέτουν. -Σε συνέχεια, περισσότερα και βαρύτερα Α.Μ. αναλαβαίνουν σοβαρότερες ενέργειες. Χρησιμοποιούν μοτοσυκλετιστές, συνοδεύονται από αντιαρματικά πυροβόλα και ακολουθούν τμήματα μηχανοκίνητου πεζικού. - Τα θωρακισμένα οχήματα «Κάριερς» κλπ δρουν σε συνδυασμό με τα Α.Μ. κάνοντας επιδρομικές ενέργειες στα πλευρά του εχθρού: μόνα τους δε μπορούν να δράσουν γιατί δεν έχουν γερή θωράκιση και αποτελούν εύκολους στόχους των ανταρτικών πυροβόλων καιναρκών. - Πολλές φορές τα Α.Μ. δεν επιχειρούν να εκκαθαρίσουν ή να καταλάβουν την περιοχή μέσα στην οποία ενεργούν, αλλά συγκεντρώνουν την προσπάθειά τους στο να πετύχουν βαθειά διείσδυση αδιαφορώντας για τα εκτεθειμένα πλευρά τους. Σκοπός τους είναι η αποκοπή των συγκοινωνιών, προσβολή κέντρων εφοδιασμού, εξάρθρωση των διοικήσεων, δημιουργία σύγχυσης και πανικού στα νώτα του εχθρού, ώστε να διευκολύνουν το πέρασμα και άλλων δυνάμεων, για να πετύχουν τελικά τη συντριβή, διάλυση και αιχμαλωσία των εχθρικών σχηματισμών. Όταν συναντήσουν γερή αντίσταση, προσπαθούν να υπερφαλαγγίσουν την τοποθεσία, χρησιμοποιώντας και τους μοτοσυκλετιστές με το πεζικό συνοδείας. -Το πεζικό σε ορισμένες περιπτώσεις μεταφέρεται πάνω στα ίδια τα Α.Μ. -Τα Α.Μ. εφαρμόζουν μεταξύ τους το σύστημα της αμοιβαίας υποστήριξης, δηλ. κάθε Α. προστατεύει με τα πυρά του και το γειτονικό Άρμα. ΙΙ.ΑΝΤΙΑΡΜΑΤΙΚΑ ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΟΠΛΑ Για την εξουδετέρωση των Α.Μ. χρησιμοποιούνται: 1) Τα αντιαρματικά πυροβόλα και όπλα. 2) Τα ναρκοπέδια και οι διεσπαρμένες αντιαρματικές νάρκες. 3) Τα αντιαρματικά εμπόδια (τάφροι, παγίδες, οδοφράγματα). 4) Οι επιθετικές ενέργειες κατά των Α.Μ (καταστροφή αιφνιδιαστικής μορφής από κοντά). -Αντιαρματικά πυροβόλα: Σαν τέτοια, χρησιμοποιούνται τα ειδικά αντιαρματικά και αντιαεροπορικά πυροβόλα των 37 και 88 χιλ, τα πεδινά και ορειβατικά των 75, 105 κλπ. Το αντιαρματικό, επαναληπτικό ντουφέκι των 13, 97 χιλ. μπορεί να διαπεράσει τη θωράκιση των ελαφρών Α.Μ. καθώς και μερικών βαρύτερου τύπου. Αν η βολή γίνει από κοντινή απόσταση, αχρηστεύει τις ερπύστριες οποιουδήποτε τύπου άρματος. -Ναρκοπέδια και αντιαρματικές νάρκες: Τα ναρκοπέδια είναι απ’ τα καλύτερα και οικονομικότερα σε υλικό και χρόνο αντιαρματικά εμπόδια. Έχουν το πλεονέκτημα του αιφνιδιασμού, κλονίζουν το ηθικό και καταστρέφουν ή ακινητούν τα Α.Μ. Τα ναρκοπέδια, θα πρέπει πάντα να καλύπτονται με πυρά, για να προκαλούν στον εχθρό μεγαλύτερη φθορά και επιβράδυνση: αυτό πιο σίγουρα μπορούμε να το πετύχουμε με τις ενεργητικές πυροδοτήσεις συστήματος ναρκών ή ενισχυμένων εκρηχτικών γεμισμάτων. -Τα αντιαρματικά εμπόδια: Για να είναι αποτελεσματικά πρέπει α) Να επιτηρούνται και να καλύπτονται με πυρά. β) Να προξενούν στον εχθρό τη μεγαλύτερη κατά το δυνατόν καθυστέρηση. γ) Να εξουδετερώνονται δύσκολα απ’ τον εχθρό (ανυψωτικοί μηχανισμοί, παγίδες). δ) Να εξασφαλίζουν τον αιφνιδιασμό (στροφές, υποχρεωτικές διαβάσεις, στενωποί, δάση, ψηλοί θάμνοι). Κατά την εγκατάσταση των εμποδίων, θα πρέπει να προσέχουμε, ώστε να μην εμποδίζουν την παρατήρηση και τα πυρά της άμυνας. -Να μην αποκαλύπτουν τις θέσεις μας. -Να μην παρέχουν κάλυψη στον εχθρό. Σε καμμιά περίπτωση δεν πρέπει να ξεχνούμε τα παραπλανητικά εμπόδια, ναρκοπέδια και θέσεις πυρός, γιατί προκαλούν στον εχθρό σπατάλη πολύτιμων πυρομαχικών, καθυστέρηση και εκνευρισμό. Τα αντιαρματικά εμπόδια, είναι φυσικά και τεχνητά. Τα κυριότερα απ’ αυτά, που μπορούν να ακινητοποιήσουν Α.Μ. 30-35 τόνων είναι: α) Οι πλαγιές, που η κλίση τους σε σχέση με το οριζόντιο έδαφος είναι παραπάνω από 45ο. Ορισμένοι τύποι Α.Μ. μπορούν ν’ ανέβουν κλίσεις μέχρι 65ο, με την προϋπόθεση όμως, να’χουν αναπτυγμένη ταχύτητα και η διαφρομή της μεγάλης κλίσης να μην είναι παραπάνω από 12 μέτρα. β) Το βραχώδες έδαφος με ελαφρά ανώμαλη επιφάνεια ή μικρά δέντρα, που η κλίση του είναι 25ο-35ο. γ) Τα βαλτώδη εδάφή, που ο άνθρωπος βυθίζεται 0,60 και το τανκς 0,75 είναι αποτελεσματικό εμπόδιο για όλα τα Α.Μ. Το βάθος νερού που δε μπορούν να περάσουν τα Α.Μ. είναι 0,90-1,10, εχτός από τα αμφίβια γερμανικού τύπου, που περνούν οποιοδήποτε βάθος νερού. δ) Μεμονωμένα δέντρα, που το πάχος τους είναι πάνω από 0,60. Για δέντρα 0,20 μέχρι 0,30 χρειάζονται πέντε διαδοχικές σειρές με αποστάσεις μεταξύ τους 1,5-2 μέτρα ε) Κομμένες ρίζες δέντρων, ύψους 0,75 και πάχος 0,50. Για δεντροτομίες το πάχος πρέπει να’ναι πάνω από μισό μέτρο. Κατά πλάτος του δρόμου, ρίχνουμε σε κάθε σημείο το λιγότερο δύο δέντρα διασταυρωμένα, με το πάνω μέρος προς την κατεύθυνση του εχθρού: στα σημεία επαφής τους με το έδαφος, απαραίτητα να παγιδεύονται με ψιλό σύρμα. στ) Ο κρατήρας που ανοίγει γέμισμα εκρ. Υλικού 25 κιλών, τοποθετημένο σε βάθος 1,50 μ. είναι αποτελεσματικό εμπόδιο, ιδιαίτερα όταν παγιδεύεται. ζ) Αντιαρματικοί τάφροι (χαντάκια) με πλάτος 4,50-5,50 μέτρα και βάθος 1,50 είναι κατάλληλοι για όλους τους τύπους των Α.Μ. Όταν το έδαφος είναι συνεχτικό, οι πλαγιές γίνονται απότομες (κάθετες). Αν είναι μπόσκο δίνουμε κλίση 45ο, αυξάνουμε όμως το βάθος. Όταν σκεπάσουμε το χαντάκι με αδύνατα ξύλα κμε κλαδιά και πάνω τους ρίξουμε ένα ελαφρό στρώμα από χώμα γίνεται μια πρώτης τάξης αντιαρματική παγίδα. Γενικά, για τους τάφρους, θα πρέπει να ξέρουμε πως το άρμα δε μπορεί να περάσει χαντάκι, που το πλάτος του είναι ίσο, με το μισό μάκρος του Α., αυξημένο κατά μισό μέτρο (Για καλύτερη κατανόηση των στοιχείων του Α. και των αντιαρματικών τάφρων βλ. σχήματα). ΙΙΙ.ΕΠΙΘΕΤΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΑΡΜΑΤΩΝ ΜΑΧΗΣ Η βάση της επιτυχίας στην αντιμετώπιση των Α.Μ. από κοντά, βρίσκεται στην εκλογή κατάλληλης θέσης, τον αιφνιδιασμό και την κεραυνοβόλα, δίχως δισταγμό, ενέργεια. Όταν αυτά εξασφαλιστούν δεν υπάρχουν ελπίδες διαφυγής για το άρμα. Μέσα, που χρησιμοποιούνται για τις κοντινές αποστάσεις είναι: 1)Οι αντιαρματικοί εκτοξευτήρες (πάντζερ, πίατ, αντιαρματικές αγγλικές οπλοβομβίδες). 2)Οι καπνογόνες και εμπρηστικές χειροβομβίδες. 3)Η αντιαρματική βομβίδα «Μολότωφ» (πετρελαίου). 4)Η κολλητική αντιαρματική βόμβα (αντι-τανκς). 5)Οι κρουσιφλεγείς αντιαρματικές και η ναρκοβομβίδα νο.75. 6)Τα τυποποιημένα και διάφορα άλλα εκρηκτικά γεμίσματα 1-3 κιλών (δέσμες). -Η χρήση των αντιαρματικών εκτοξευτών, καθώς και των χειροβομβίδων, είναι σ’ όλους γνωστή. -Η αντιαρματική βομβίδα «Μολότωφ» δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα μπουκάλι πετρελαίου, ανάμιχτο με πίσσα 50%, για να μην εξατμίζεται εύκολα. Η διάρκεια της καύσης και η κολλητική της ιδιότητα, μπορεί ν’αυξηθεί, προσθέτοντας ένα ποσοστό από βαριά λάδια (Ντίζελ, ορυκτέλαια, παραφίνη) ή λίγα πριονίδια με κουρέλια, βουτηγμένα σε στάχτη. Η ανάφλεξή της πετυχαίνεται με ειδικά σπίρτα που δε σβήνουν ή με κουρέλια, βαμβάκι κλπ. Υπάρχει και βελτιωμένος τύπος (κοκτέιλ Μολότωφ) που περιέχει και μικρή ποσότητα φωσφόρου με άδειο το 1/10 του εσωτερικού της. Η ανάφλεξή της πετυχαίνεται αυτόματα με το σπάσιμο του μπουκαλιού και την επαφή του φωσφόρου με τον ατμοσφαιρικό αέρα. -Η κολλητική βόμβα (αντι-τανκς) έχει σχήμα στρογγυλό, διάμετρο 10 πόντους και είναι κλεισμένη σε δύο ημισφαίρια από λαμαρίνα: αφαιρώντας την ασφάλεια που συγκρατεί τα ημισφαίρια, παρουσιάζεται ένα τόπι με κολλητική ουσία. Το εκρηκτικό υλικό που έχει στο εσωτερικό του, είναι υγρό. Ο μηχανισμός της πυροδότησης είναι περίπου συστήματος «Μιλς» και βρίσκεται στη λαβή, η οποία βιδώνεται. Έχει επιβράδυνση 7”, μπορεί να καταστρέψει θώρακα μέχρι 25 χιλ, είναι κατάλληλη για ελαφρά Α.Μ και θωρακισμένα οχήματα. Για τα μεσαία και βαριά, χρησιμοποιείται μονάχα στα τρωτά τους σημεία. -Οι κρουσιφλεγείς αντιαρματικές βομβίδες, έχουν σχήμα κυλινδρικό επίμηκες: το βάρος τους είναι 1 ½ περίπου κιλό και είναι κατάλληλες για όλα τα Α.Μ: ο πυροδοτικός τους μηχανισμός λειτουργεί με σφαιρίδιο και ταινία, που ξετυλίγεται κατά την εκσφενδόνηση, όπως στις επιθετικές αμερικάνικες χειροβομβίδες από βακελίτη. Τα τυποποιημένα γεμίσματα 1-3 κιλών, εκσφενδονίζονται στην κοιλιά ή στις ερπύστριες του Α. και προ πάντων, όταν είναι πεσμένα σε τάφρους. Στις υποδοχές τους, προσαρμόζουμε εναύσματα επιθετικών χειροβομβίδων επιβράδυνσης 7”. Οι Ναρκοβομβίδες Νο. 75, είναι κατάλληλες για εκσφενδόνιση με οποιαδήποτε πλευρά κι αν πέσουν λειτουργούν: ρίχνονται από θάμνους, ατομικά ορύγματα, θέσεις ενεδρευτών κλπ. Τρόποι ενέργειας: Για κάλυψη των ενεδρευτών Α. χρησιμοποιούνται: α) Θάμνοι, φράχτες και λάκκοι που βρίσκονται κοντά στους δρόμους ή στις πιθανές διαβάσεις. β) Τα ερείπια κατεστραμμένων σπιτιών και τα παράθυρα των υπογείων και άλλων πατωμάτων, εκτός απ’ το ισόγειο. γ) Στενά ατομικά ορύγματα, καμουφλαρισμένα με σχολαστικότητα δ) Δέντρα ή βράχοι και υψώματα, που δεσπόζουν πάνω στις διαβάσεις ε) Παραπετάσματα καπνού (καπνογόνες χειροβομβίδες κλπ) σε συνδυασμό με την κατάλληλη χρησιμοποίηση του εδάφους. 1) Για την καταστροφή των Α.Μ. α) Οι ενεδρευτές όταν πλησιάσουν στις αποστάσεις που αναφέραμε, εκσφενδονίζουν καπνογόνες χειροβομβίδες ή μπουκάλια πετρελαίου, για να τυφλώσουν τον οδηγό και το πλήρωμα. Σε συνέχεια, σκαρφαλώνουν στο άρμα, σπάζουν το περισκόπιο αν έχει και τυλίγουν τον πυργίσκο με κουβέρτα, για να εξουδετερώσουν εντελώς τα μέσα παρατήρησης: ύστερα απ’ αυτό, τους φωνάζουν να παραδοθούν. Αν αρνηθούν ρίχνουν σε μια απ’ τις θυρίδες ή στην κορυφή του πυργίσκου μια αντιαρματική βόμβα ή εκρηκτικό γέμισμα (1-3 κιλών). Μετά την έκρηξη, το πιο συνηθισμένο φαινόμενο είναι το πλήρωμα να τεθεί εκτός μάχης και ένα ποσοστό απ’ τους άντρες να χάσει το λογικό. β) Από σημεία επίκαιρα (δέντρα, ψηλες όχθες, τάφρους, παράθυρα σπιτιών) σκοπεύουμε με πάντζερ τις σχάρες της μηχανής ή την κορυφή του πυργίσκου. Επίσης τα πυρά των ελεύθερων και επίλεχτων σκοπευτών, ιδιαίτερα όταν το κάλυμμα του πυργίσκου είναι ανοιχτό, έχουν καλά αποτελέσματα. Πρέπει να’χουμε υπόψη ότι η σκόπευση θα γίνεται στο μπροστινό μέρος, όταν το άρμα βρίσκεται σε κίνηση. γ) Με υπονόμευση: Ορισμένα κατάλληλα σημεία, υπονομεύονται και καμουφλάρονται: το σύστημα πυροδότησης είναι μια παγίδα έλξης κι ένα καλώδιο, που καταλήγει στη θέση του ενεδρευτή. Όταν το Α. φτάσει στο καθορισμένο σημείο ενεργεί στο καλώδιο και το ανατινάζει. Άλλος τρόπος που μπορούμε να αχρηστέψουμε προσωρινά τις ερπύστριες και να ακινητοποιήσουμε το άρμα, είναι να σπρώξουμε ανάμεσα στους τροχούς και στις ερπύστριες ένα σιδερένιο λοστό ή σιδεροδοκό. δ) Όταν το άρμα πέσει στα χέρια μας σε κατάσταση λειτουργίας και οι συνθήκες και το έδαφος μάς επιτρέπουν τα οδηγούμε στη λεύτερη περιοχή. Διαφορετικά, αφού κατασχέσουμε τους κώδικες και τα έγγραφα, παίρνουμε τον ασύρματο, τις μπαταρίες και ό,τι άλλο, απαραίτητα χρήσιμο. Σε συνέχεια προκαλούμε την έκρηξη στο εσωτερικό του πυργίσκου μιας αντιαρματικής νάρκης ή συγκεντρώνουμε τα βλήματα και τα πυρομαχικά του Α. με τους πυροσωλήνες προς το κέντρο και αφού κλείσουμε τις θυρίδες μ’ ένα εκρηκτικό γέμισμα, τα ανατινάζουμε. Ακόμα και με την ίδια την μπενζίνα του Α. περιχύνουμε στο εσωτερικό του 4 μπετόνια και μ’ ένα στουπί ή κουρέλι δεμένο σε πέτρα βάζουμε φωτιά. Σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις, οι ζημιές είναι ανεπανόρθωτες και κάθε συναρμολόγηση του άρματος αδύνατη. 2) Επίθεση σε χώρους στάθμευσης: Τα Α.Μ. κατά τη νύχτα συγκεντρώνονται όλα μαζί σε καταυλισμούς: η διάταξη που παίρνουν έχει σχήμα τετραγώνου με τις κάνες των πυροβόλων προς τα έξω. Μερικά απ’ τα Α.Μ. αν δεν έχουν ιδιαίτερη φρουρά πεζικού, αναλαβαίνουν τη φρούρηση: το προσωπικό τους παραμένει σε επιφυλακή, η μαχητικότητά του όμως είναι πολύ περιορισμένη, απ’ την αϋπνία και την κόπωση. Ξέχωρα απ’ αυτό, τα Α. Μ. κατά τη νύχτα, χάνουν τα πλεονεχτήματα της παρατήρησης και της κίνησης κι έτσι προσβάλλονται ευκολότερα. Μια ταυτόχρονη και αιφνιδιαστική επίθεση με πάντζερ στους καταυλισμούς έχει πάντα καλά αποτελέσματα, αρκεί να γίνεται απ’ τα πριν λεπτομερής αναγνώριση και να υπονομεύονται οι δρόμοι διαφυγής των Α.Μ. Στην περίπτωση αυτή, το σύστημα πυροδότησης των ναρκών θα πρέπει να εξασφαλίζεται με συρματοπαγίδες, που τεντώνονται καθ’ όλο το πλάτος του δρόμου (Στήριξη του σύρματος σε κοντινά δέντρα, τηλεγραφόξυλα κι όπου δεν υπάρχουν σε πάσσάλους μπηγμένους στη γη). Περιοδικό «Δημοκρατικός Στρατός» Μηνιάτικο Στρατιωτικό-Πολιτικό Όργανο του Γενικού Αρχηγείου του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας Αριθμός Φύλλου 7, Ιούλης 1948

Το 2ο σχεδιάγραμμα και ένα μικρό "βιογραφικό"

Εκδόσεις "Τα Νέα Βιβλία Α.Ε"

Ο εκδοτικός οργανισμός του ΚΚΕ " Τα Νέα Βιβλία, Ανώνυμος Εταιρεία" , με διευθυντή τον Γεώργιο Ζωιτόπουλο (Ζιούτο), λειτούργησε στο χρονικό διάστημα 1945-1948. Η οργάνωση της συγκεκριμένης εκδοτικής εταιρίας όπως και η λειτουργία της ήταν άκρως επαγγελματική για τα ελληνικά δεδομένα. Μέχρι τις 10 Μαΐου του 1948, όταν τα "Νέα Βιβλία" έκλεισαν λόγω των ανώμαλων εμφυλιοπολεμικών συνθηκών, εξεδόθησαν 57 τίτλοι βιβλίων, ενώ η προγραμματισμένη έκδοση ακόμα 14 τίτλων δεν έγινε ποτέ.

Για την Ιστορία το αρχικό διοικητικό συμβούλιο της "Τα Νέα Βιβλία" Α.Ε., αποτελείτο από τους:

- Γιώργος Ζωιτόπουλος.
- Ηλίας Ηλιού.
- Δόμνα Παπαζογλου.
- Κώστας Νασιάκος.

Οι τίτλοι που εξεδόθησαν - κάποιοι από αυτούς υπάρχουν σήμερα στο ελληνικό διαδίκτυο χάρη στις άοκνες προσπάθειες νέων συντρόφων- είναι ανάλογα με την θεματική ενότητά τους :

1. ΤΑ ΣΗΜΕΡΙΝΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ

Δ. Γληνού - Τα σημερινά προβλήματα του ελληνισμού.

Ν. Ζαχαριάδη - Ο Αληθινός Παλαμάς.



Γ. Ζιούτος - Ο τύπος στη λαϊκή δημοκρατία.




2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

Γ. Ζέβγου - Σύντομη μελέτη της νεοελληνικής Ιστορίας.

Ιστορία του ΚΚΣΕ.

Στη μνήμη του Δ. Γληνού (Μελέτες για το έργο του και ανέκδοτα κείμενά του).
Βιβλιογραφία Λένιν (Ινστιτούτο Μαρξ, Ένγκελς, Λένιν).
Π. Λεκατσά - Η Πολιτεία του Ηλίου.
Γ. Λαμπρινού - Το δημοτικό τραγούδι.

3. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ.

Λ. Σεγκάλ - Αρχές πολιτικής οικονομίας.



Α. Λεόντιεφ - Η εργασία στον καπιταλισμό και στο σοσιαλισμό.
Α. Λεόντιεφ - Πολιτική Οικονομία.


Α. Αγγελοπούλου - Η ελληνική οικονομία και οι σχέσεις της με το εξωτερικό.

4. ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ.

Ρόζενταλ, Γιούντιν - Μικρό φιλοσοφικό λεξικό.

5. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

Κ. Καραγιώργη - Γύρω από τον Δεκέμβρη.
Δ. Γληνού - Η τριλογία του πολέμου
Γ. Κορδάτου - Οι επεμβάσεις των Άγγλων στην Ελλάδα.

6. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ.

Α. Αγγελούλη (Βρατσάνου) - Βροντάει ο Όλυμπος
Λ. Μωραΐτη - Από τ' αντάρτικο της Ρούμελης.
Αρχείο Εθνικής Αντίστασης (περιοδική έκδοση).



Στρατηγού Σ. Σαράφη - Ο ΕΛΑΣ.




7. ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

Α. Ρεβιάκιν - Ο Στάλιν για την τέχνη και τον πολιτισμό.

8. ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ.

Ρίτα Μπούμπη-Παπά - Αθήνα, Δεκέμβρης 1944.

Ν. Χάγερ-Μπoυφίδη - Τα παράλληλα.
Σ. Πατατζή - Τα Ματωμένα Χρόνια (με πρόλογο του Μάρκου Αυγέρη)
Κ. Βάρναλη - Η αληθινή απολογία του Σωκράτη.

Α. Σικελιανού - Ο Χριστός στη Ρώμη.

Μ. Μαλακάση - Τα Μεσολογγίτικα.



Κ. Φριλίγγου - Οι ψαλμοί του Δαβίδ.

Μετάφραση, σχόλια και εισαγωγή από τον ίδιο τον Κ. Φριλίγγο. Τα χαρακτικά και η εν γένει καλλιτεχική επιμέλεια, από τον Τάσσο. Είναι νομίζω εμφανής η προσπάθεια των "Νέων Βιβλίων" να καλύψουν μια μεγάλη γκάμα ενδιαφερόντων, πράγμα που δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί με τις καθαρά κομματικές εκδόσεις.

Τ. Γκρίτση-Μιλλιέξ - Πλατεία Θησείου.



9. ΞΕΝΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ.

Τζων Πρίσλεϋ - Τρεις άντρες με καινούριες φορεσιές.

10. ΕΡΓΑ ΜΑΡΞ-ΕΝΓΚΕΛΣ
Κ. Μαρξ - Η 18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη.
Για τις περιπέτειες των εκδόσεων των έργων των κλασσικών στη χώρα μας, σε ένα ωραίο αφιέρωμα της δημοσιογραφικής ομάδας του "Ιού¨, με τίτλο, "Σάς αρέσει ο Μαρξ;". Στους στόχους των "Νέων Βιβλίων", η πάταξη του λαθρεμπορίου των μαρξικών ιδεών.


11. ΕΡΓΑ ΣΤΑΛΙΝ.
Διαλεκτικός και Ιστορικός Υλισμός.
Ο Μεγάλος Πόλεμος για την Πατρίδα.

12. ΜΙΚΡΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

Α. Μπαρμπύς - Ο Λένιν και η φιλοσοφία.


Λένιν, Ένγκελς, Πεχάνωφ - Η υλιστική αντίληψη της Ιστορίας.


Δ. Γληνού - Η φιλοσοφία του Χέγκελ.
Π. Λαβερέν - Τα μαθηματικά και η τεχνική.
Κ. Σωτηρίου - Η παιδεία μας σήμερα.
Γ. Ζιούτου - Άνθιμος Γαζής.



Ι. Στάλιν - Λόγος προς τους εκλογείς μου.
Δ. Ρόζεμπεργκ - Το "Κεφάλαιο" του Μαρξ.
Π. Λαφάργκ - Καρλ Μαρξ, Αναμνήσεις.


Χάρκοβο, ο αγώνας για την απελευθέρωσή του.
Μ. Κύρκου - Ο "κίνδυνος του κομμουνισμού".
Ζ. Λανζεβέν - Οι επιστήμες και η βιομηχανία.
Α. Μινέρ - Η διαλεχτική εξέλιξη της έννοιας του χρόνου.

13. ΠΑΙΔΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ.

Μ. Σέλσαμ - Από το αυγό στην κότα.
Μ. Ιλίν - 100.000 Γιατί.
Β. Ρώτα - Ο Ήρωας και άλλες κωμωδίες.
5 σκηνές.

Ο ίδιος ο Γ. Ζωιτόπουλος έγραψε για την εκδοτική αυτή παραγωγή:

Σαν σύνθημα της δουλειάς μπήκε να δώσουμε τα καλύτερα βιβλία στη μορφή και στο περιεχόμενο, με πρώτη, μερική εφαρμογή του κανόνα: Βιβλία χωρίς λάθη.