I Didn't Raise My Boy to Be a Soldier

 Το "I Didn't Raise My Boy to Be a Soldier", ήταν ένα αμερικάνικο αντιπολεμικό τραγούδι του 1915 (Alfred Bryan στίχοι και Al Piantadosi μουσική), ιδιαίτερα δημοφιλές στις ΗΠΑ πριν την συμμετοχή της χώρας στον πρώτο μεγάλο ιμπεριαλιστικό πόλεμο. Μετά την είσοδο των Ηνωμένων Πολιτειών στον πόλεμο, το 1917, αντιμετωπίστηκε από πολλούς ως ηττοπαθές ή ακόμη και αντιπατριωτικό.

"I didn’t raise my boy to be a soldier,

I brought him up to be my pride and joy.

Who dares to place a musket on his shoulder

To shoot some other mother’s darling boy?"

«Δεν μεγάλωσα τον γιο μου για να γίνει στρατιώτης, τον ανέθρεψα για να 'ναι η περηφάνια και η χαρά μου. Ποιος θα τολμήσει να βάλει στον ώμο του ένα ντουφέκι, για να σκοτώσει το λατρεμένο αγόρι μιας άλλης μάνας;».

Το τραγούδι συγκινεί αφού δεν μιλάει για Βρετανούς, Γάλλους, Γερμανούς, αλλά για τους νέους άντρες όλου του κόσμου, δεν λέει 

«δεν μεγάλωσα τον γιο μου για να σκοτωθεί»,

 αλλά 

«δεν τον μεγάλωσα για να σκοτώσει», μετατρέποντας έτσι την μητρότητα σε πανανθρώπινο σύμβολο.

Οι φωτογραφίες από την Μάχη του Σομ (Γαλλία, Α' Παγκόσμιος), που διήρκησε από την 1η Ιουλίου 1916 μέχρι και τον Νοέμβριο του ίδιου έτους. Μια από τις μεγαλύτερες και πιο αιματηρές μάχες της παγκόσμιας Ιστορίας, με ένα εκατομμύριο απώλειες εκατέρωθεν. Στην ουσία ήταν μια μαζική σφαγή χαρακωμάτων.

Στυλιανός Σκλάβαινας

Με αφορμή το αφιέρωμα του Ριζοσπάστη της Κυριακής (26.04.2026) στους 200 της Πρωτομαγιάς του 1944 στην Καισαριανή και την μάλλον λιτή αναφορά στον Στυλιανό Σκλάβαινα.

 

Γεννήθηκε στη Σίφνο το 1907. Τελείωσε την εμπορική σχολή στον Πειραιά και έγινε τυπογράφος. Πολύ νέος εντάχθηκε στο εργατικό κίνημα και στην ΟΚΝΕ, ενώ αργότερα έγινε μέλος του ΚΚΕ. Δραστηριοποιήθηκε συνδικαλιστικά και ανήλθε στα ανώτατα κλιμάκια φτάνοντας μέχρι το διοικητικό συμβούλιο της ΓΣΕΕ. Συμμετείχε στην ίδρυση της Ενωτικής ΓΣΕΕ (Φεβρουάριος 1929) και έγινε μέλος του διοικητικού συμβουλίου της.

Στα τέλη του 1931 με την επέμβαση της Κομιντέρν για τον τερματισμό της φραξιονιστικής πάλης (πάλη χωρίς αρχές) διορίστηκε στο Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΕ. Μετακινήθηκε στην Μόσχα και όπου και φοίτησε για λίγους μήνες στο Κομμουνιστικό Πανεπιστήμιο Εργαζομένων της Ανατολής (ή KΟΥTΒ) έχοντας το ψευδώνυμο Πετκόφ. Στην Ελλάδα επέστρεψε το 1932. Εξελέγη πάλι στο Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΕ στο 5ο (1934) και 6ο Συνέδριο (1935).

Βουλευτής (Θεσσαλονίκης του ΚΚΕ) εξελέγη στις εκλογές του 1932, όπως και στις εκλογές του Γενάρη του 1936 με το Παλλαϊκό Μέτωπο, όπου ορίστηκε και αρχηγός της κοινοβουλευτικής ομάδας.

Το καλοκαίρι του 1935 στο 7ο και τελευταίο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς στην Μόσχα (25 Ιούλη μέχρι τις 21 Αυγούστου του 1935) ήταν επικεφαλής της οκταμελούς ελληνικής αντιπροσωπείας που συμμετείχε.

Τον Φεβρουάριο του 1936 πήρε μέρος στις μυστικές διαπραγματεύσεις του ΚΚΕ με το Κόμμα των Φιλελευθέρων του Σοφούλη και υπέγραψε εκ μέρους του ΚΚΕ το περίφημο Σύμφωνο Σοφούλη-Σκλάβαινα προκειμένου να σχηματιστεί κυβέρνηση συνεργασίας και να αποτραπεί η επερχόμενη δικτατορία (η συμφωνία δεν ευδοκίμησε με ευθύνη των φιλελευθέρων, αλλά το περιεχόμενό της έγινε γνωστό στον λαό).

Κατά τη δικτατορία του Μεταξά πέρασε στην παρανομία. Μετά τη σύλληψη του Ζαχαριάδη τον Σεπτέμβριο του 1936, ο Σκλάβαινας μαζί με τους Νεφελούδη και Παρτσαλίδη, σχημάτισαν την τριμελή Γραμματεία που αποτέλεσε τον πυρήνα της καθοδήγησης του παράνομου ΚΚΕ. Συνελήφθη μαζί με τους Νεφελούδη, Παρτσαλίδη τον Απρίλιο του 1938 καταδικάστηκε σε τετραετή φυλάκιση και εκτόπιση. Φυλακίστηκε σε συνθήκες απόλυτης απομόνωσης στις φυλακές της Κέρκυρας στην Ακτίνα Θ', όπου ήταν ήδη κρατούμενοι εκεί ο Ζαχαριάδης και άλλα ηγετικά στελέχη του ΚΚΕ.

Τον Δεκέμβριο του 1938 μετά από ατομικά και ομαδικά βασανιστήρια (από τα οποία δολοφονήθηκε ο γραμματέας της ΟΚΝΕ Χρήστος Μαλτέζος) υπέγραψε δήλωση αποχώρησης από κάθε πολιτική δράση και αποφυλακίστηκε. Τον Φεβρουάριο του 1939 η 5η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ τον διέγραψε από μέλος του κόμματος. Η απόφαση δημοσιεύτηκε στις 12 Μαρτίου 1939 στον παράνομο Ριζοσπάστη και επικυρώθηκε από την Πανελλαδική Συνδιάσκεψη του κόμματος τον Δεκέμβριο του 1942.

Τον Ιούνιο του 1941 ο Σκλάβαινας συνελήφθη από τους Ιταλούς και κλείστηκε στην Ακροναυπλία, όπου η κομματική ηγεσία εκεί τον απομόνωσε. Με εντολή του Ιωαννίδη έγραψε έκθεση προς την ΚΕ του ΚΚΕ για την δράση του την περίοδο από την αποφυλάκισή του στην Κέρκυρα μέχρι και τη φυλάκισή του στην Ακροναυπλία.

Στη συνέχεια μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Λάρισας και κατόπιν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Χαϊδαρίου. Εκτελέστηκε από τους Γερμανούς την Πρωτομαγιά του 1944 στην Καισαριανή μέσα στους διακόσιους Έλληνες κομμουνιστές.

Με κάθε σεβασμό, θεωρώ ότι η μνήμη της θυσίας του αλλά και η συνολική πολιτική του διαδρομή (παρά την ανθρώπινη στιγμή της κάμψης του στην Κέρκυρα) αξίζουν μια πλήρη και επίσημη κομματική αποκατάσταση.

«Συμβουλαί προς τους εργάτας»

Το έργο «Εγκόλπιον του εργατικού λαού, ή Συμβουλαί προς τους χειρώνακτας» (Αθήνα, 1869), μετάφραση και προσαρμογή του γαλλικού Conseils aux ouvriers του Théodore-Henri Barrau από τον Νικόλαο Δραγούμη. Ένα κείμενο που λειτουργεί ως πρώιμος μηχανισμός ιδεολογικής πειθάρχησης, σε μια κοινωνία όπως την ελληνική, όπου το εργατικό κίνημα δεν είχε ακόμη συγκροτηθεί.

1. Εισαγωγή

Η ελληνική κοινωνία του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα δεν διαθέτει ακόμη συγκροτημένο βιομηχανικό προλεταριάτο ούτε ανεπτυγμένες μορφές εργατικής οργάνωσης. Ωστόσο, η κυκλοφορία του «Εγκόλπιου του εργατικού λαού» (1869) υποδηλώνει την πρώιμη εμφάνιση ενός λόγου που απευθύνεται ρητά στους εργάτες, πριν ακόμη αυτοί συγκροτηθούν ως συλλογικό πολιτικό υποκείμενο.

Το έργο εντάσσεται σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο ηθικοπλαστικών εγχειριδίων, τα οποία επιχειρούν να ρυθμίσουν τη συμπεριφορά των κατώτερων τάξεων μέσω της προαγωγής της πειθαρχίας, της εγκράτειας και της κοινωνικής συμμόρφωσης.

2. Το γαλλικό πρότυπο και η ελληνική προσαρμογή

Το πρωτότυπο έργο του Barrau διατυπώνει ρητά τη μεθοδολογική του θέση: η κοινωνία, οι θεσμοί και οι νόμοι λαμβάνονται «ως έχουν», χωρίς να τίθεται ζήτημα μετασχηματισμού τους. Ο συγγραφέας απορρίπτει κάθε υπόθεση περί εναλλακτικής κοινωνικής οργάνωσης και επικεντρώνεται στην ατομική βελτίωση του εργάτη εντός του υφιστάμενου πλαισίου.

«Η Ακαδημία έστρεψε την προσοχή της σε ένα τεχνικό και λαϊκό βιβλίο, τα Conseils aux ouvriers του κ. Barrau. Ο συγγραφέας είναι άνθρωπος με μεγάλη μόρφωση, αλλά και εμπειρία. Εξοικειωμένος τόσο με την παρατήρηση όσο και με τη μελέτη, ασχολημένος με τη νομοθεσία, την ιστορία και την πολιτική οικονομία, και προικισμένος με εκείνη την οξυδέρκεια που αναπληρώνει ακόμη και την επιστήμη, ανήκει, σε όλη του τη σταδιοδρομία, σε αυτή την Πανεπιστημιακή Γαλλία…

Συνηθισμένος να διδάσκει και να διοικεί, έχοντας επί μακρόν διατηρήσει, με την τάξη και την πειθαρχία, ένα ίδρυμα σε μεγάλη ευημερία, ο κ. Barrau θεώρησε καλό να αφιερώσει τον χρόνο του στη διεξοδική εξέταση των καθηκόντων, των συμφερόντων και της ευημερίας της τάξης όχι μόνο εργατικής, όπως λέγεται μερικές φορές, αλλά εργατικής και — πολύ συχνά — φτωχής.

Το βιβλίο του είναι έργο φαινομενικά απλό, γραμμένο με μεγάλη τέχνη, σαφές, διδακτικό, ηθικό, στοργικό. Όπως άλλοτε ένας διάσημος συγγραφέας επισκεπτόταν συστηματικά τα εργαστήρια και τα σπίτια των εργατών για να περιγράψει τις τεχνικές των πιο ταπεινών επαγγελμάτων, έτσι και ο κ. Barrau διείσδυσε στην εσωτερική ζωή, στην οικογένεια του εργάτη, για να φέρει παρηγοριά και φως, να κρίνει τις απογοητεύσεις και τις δυσκολίες της εργασίας, να τον βοηθήσει με συμβουλές, να διδάξει τη δύναμη της τάξης και της οικονομίας και, κατά τον τρόπο του Franklin, να θέσει ως θεμέλιο της τιμιότητας και της ευτυχίας τον φωτισμένο λόγο.

Όλα έχουν τη θέση τους σε αυτό το έργο, από την υγιεινή μέχρι την ευσεβή εφαρμογή του νόμου, από τις συμβουλές προς τον δικαστή μέχρι τις φιλικές παραινέσεις για τον πόνο και τη δυστυχία. Το βιβλίο ελκύει και ενδιαφέρει με τη συντομία και την εύστοχη επιλογή της διδασκαλίας του, με αφηγήσεις που κρατούν το ενδιαφέρον, με μια μέθοδο που προχωρά γρήγορα χωρίς να παραλείπει τίποτε χρήσιμο, με εκείνη την κομψότητα της γλώσσας που δίνει μια σπάνια καλλιέργεια…

Ένα βιβλίο που δεν κολακεύει κανένα πάθος, δεν διεγείρει καμία φιλοδοξία, δεν μιλά παρά για καθήκοντα, μετριοπάθεια, επίπονες προσπάθειες και τις αυστηρές χαρές της τιμής, διαβάζεται δημόσια, αναφέρεται, επαινείται από εργατικά ακροατήρια που φαίνεται να το εφαρμόζουν στην πράξη…

Η Ακαδημία απονέμει στον κ. Barrau βραβείο 3.000 φράγκων…» (από τον πρόλογο της γαλλικής έκδοσης).

Η ελληνική μετάφραση/προσαρμογή του Δραγούμη ενισχύει αυτή τη θέση, προσδίδοντάς της σαφώς ελληνοκεντρικά και ορθόδοξα χαρακτηριστικά. Η γενική ηθικολογία του γαλλικού κειμένου μετατρέπεται σε συγκεκριμένες πρακτικές θρησκευτικής συμμόρφωσης (προσευχή, εκκλησιασμός), ενώ η έννοια της κοινωνικής τάξης συνδέεται άμεσα με τη νομιμοφροσύνη και την υπακοή στο κράτος.

3. Η απεργία ως αντικείμενο ηθικοπολιτικής απονομιμοποίησης

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά στην απεργία, σε μια περίοδο όπου η έννοια ήταν ακόμη γενικά άγνωστη στην ελληνική κοινωνία. Το κείμενο υποστηρίζει ότι:

«Δεν είναι ίδιον αγαθού πολίτου να παραβαίνη τον νόμον… και κακός αν είναι ο νόμος πρέπει να υποτασσώμεθα εις αυτόν.»

Η απεργία πέρα από αδίκημα που διώκεται από τον ποινικό κώδικα, παρουσιάζεται ως παραβίαση της ηθικής τάξης, διατάραξη της κοινωνικής ειρήνης, καθώς και αιτία διαίρεσης των Ελλήνων σε «δύο πολέμια στρατόπεδα».

Η επιχειρηματολογία αυτή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό ρεύμα που αντιλαμβάνεται τη συλλογική εργατική δράση ως απειλή για τη συνοχή της κοινωνίας.

4. Οικονομική ηθική και ατομική ευθύνη

Το «Εγκόλπιον» δεν περιορίζεται σε αφηρημένες νουθεσίες. Περιλαμβάνει και αριθμητικά παραδείγματα αποταμίευσης (π.χ. μηνιαίες καταθέσεις 3 φράγκων), τα οποία αποσκοπούν στην εμπέδωση μιας οικονομικής ηθικής βασισμένης στην εγκράτεια και την ατομική ευθύνη.

Η φτώχεια δεν παρουσιάζεται ως αποτέλεσμα δομικών ανισοτήτων, αλλά ως πρόβλημα που δύναται να αντιμετωπιστεί μέσω ορθολογικής διαχείρισης των πόρων του ίδιου του εργάτη.

5. Θρησκεία και κοινωνική πειθαρχία

Σε αντίθεση με το γαλλικό πρωτότυπο, όπου η θρησκευτικότητα διατηρεί έναν γενικό ηθικό χαρακτήρα, η ελληνική εκδοχή ενσωματώνει σαφείς ορθόδοξες πρακτικές. Η καθημερινή εργασία συνδέεται με τη θρησκευτική τυπικότητα, ενώ η ηθική τάξη ανάγεται σε  υποχρέωση απέναντι στον ίδιον τον θεό.

«Απερχόμενος το πρωί εις το έργον σου… είσελθε εις την εκκλησίαν, σφραγίσου διά του σημείου του σταυρού και είπε το Πάτερ ημών.»

Η σύνδεση αυτή ενισχύει τη λειτουργία του κειμένου ως εργαλείου κοινωνικής πειθάρχησης, καθώς η συμμόρφωση αποκτά όχι μόνο νομικό αλλά και θρησκευτικό κύρος.

6. Ιστορική προοπτική

Η σημασία του έργου αναδεικνύεται πληρέστερα υπό το φως μεταγενέστερων μαρτυριών. Ο Γρηγόριος Φιλάρετος, αναφερόμενος στις κοινωνικές εξελίξεις του 19ου αιώνα, περιγράφει την άνοδο οικονομικών ελίτ και τη διαμόρφωση κεφαλαιοκρατικών σχέσεων:

«Εις την κοινωνικήν εκείνην ζύμωσιν ανεπτύχθη η κεφαλαιοκρατία.»

Η παρατήρηση αυτή επιτρέπει την ανάγνωση του «Εγκόλπιου» ως μέρους μιας ευρύτερης διαδικασίας, κατά την οποία η ιδεολογική πειθάρχηση προηγείται ή συνοδεύει την διαμόρφωση των κοινωνικών ανισοτήτων.

7. Συμπεράσματα

Το «Εγκόλπιον του εργατικού λαού» συνιστά ένα πρώιμο παράδειγμα λόγου που στοχεύει στη διαμόρφωση του εργάτη ως πειθαρχημένου και προσαρμοσμένου υποκειμένου. Η απουσία αναφοράς σε συλλογικές μορφές δράσης και η έμφαση στην ατομική ευθύνη υποδηλώνουν μια συνειδητή προσπάθεια αποτροπής της συγκρότησης εργατικής συνείδησης.

Η ανάλυση του κειμένου αναδεικνύει ότι η ιστορία της εργατικής τάξης δεν συγκροτείται μόνο μέσα από αγώνες και διεκδικήσεις, αλλά και μέσα από τα κείμενα που επιδιώκουν να τους περιορίσουν ή να τους αποτρέψουν.

Βιβλιογραφία

Πρωτογενείς πηγές

Conseils aux ouvriers. Paris: Académie française, 1851 (και μεταγενέστερες εκδόσεις).

Δραγούμης, Νικόλαος (μτφρ.). Εγκόλπιον του εργατικού λαού, ή Συμβουλαί προς τους χειρώνακτας. Αθήνα: Εταιρία των Φίλων του Λαού, 1869.

Δευτερογενείς πηγές

Γρηγόριος Φιλάρετος. Σημειώσεις από του 75ου Ψηφίσματος. Αθήνα, 1924.

Γιάνης Κορδάτος. Ιστορία του ελληνικού εργατικού κινήματος. Αθήνα: (διάφορες εκδόσεις).

Hobsbawm, Eric. The Age of Capital: 1848–1875. London: Weidenfeld & Nicolson, 1975.

Sewell, William H. Work and Revolution in France: The Language of Labor from the Old Regime to 1848. Cambridge: Cambridge University Press, 1980.

Thompson, E. P. The Making of the English Working Class. London: Victor Gollancz, 1963.

Ψηφιακές πηγές

Bibliothèque nationale de France (Gallica):

Conseils aux ouvriers (ψηφιοποιημένες εκδόσεις)

https://gallica.bnf.fr

Καλές εισηγήσεις, όχι μαζική δράση, η κύρια αποστολή του συνδικαλιστικού κινήματος

 Οι θέσεις της Ελληνικής Δεξιάς (Λαϊκό Κόμμα, Ελληνικός Συναγερμός, ΕΡΕ, Ν.Δ.) για τον συνδικαλισμό, γενικά δεν έχουν αλλάξει και πολύ στην μικρή διάρκεια της Ιστορίας της (περίπου εκατό χρόνια): «Το ιδανικό είναι να μην υπάρχει συνδικαλισμός. Αφού όμως δεν μπορούμε να τον εξαφανίσουμε, καλύτερα να τον ελέγχουμε. Άρνηση οποιασδήποτε μαζικής, συλλογικής δράσης (π.χ. απεργία, επίσχεση εργασίας, κ.λπ.). Από τα στελέχη του συνδικαλιστικού κινήματος, περιμένουμε καλές εισηγήσεις, προτάσεις για διάλογο, κατανόηση και υπομονή· η εργασιακή ειρήνη προηγείται».

Θεμιστοκλής Μπάλλας του Μάρκου (1917-2002). Καρδιτσιώτης πολιτικός. 1946-1967: Από το Κόμμα Βενιζελικών Φιλελευθέρων και το Κόμμα Δημοκρατικού Σοσιαλισμού του Γεωργίου Παπανδρέου, στον Ελληνικό Συναγερμό του Παπάγου, στην ΕΡΕ του Κων.νου Καραμανλή και στην συνέχεια, πάλι στο Κόμμα Φιλελευθέρων του Γεωργίου Παπανδρέου. Μεταδικτατορικά, στην Νέα Δημοκρατία.

Αποσπάσματα από την ομιλία του στην Βουλή το 1977 (Πρακτικά Τμήματος Διακοπών, Θέρος 1977, σελ. 968), για τον συνδικαλισμό, στην οποία αναπτύσσει με αφοπλιστική ειλικρίνεια και αφέλεια τις διαχρονικές αντιλήψεις της Δεξιάς για το θέμα :

«Κύριε Πρόεδρε, θελγόμεθα από το καθεστώς της ατομικής πρωτοβουλίας, διότι είναι αναμφισβήτως παραγωγικότερον και περισσότερον φιλελεύθερον.

Είμεθα κατά συνέπειαν εναντίον της μαζικής δράσεως».

«Υποχρέωσις του συνδικαλισμού είναι να μην μένη αμετακίνητος εις τας θέσεις του, αδιαφορώντας δια τας δυνατότητας του Κράτους και τα συμφέροντα των άλλων τάξεων».

«Η κυρία αποστολή των συνδικαλιστών δεν είναι η θερμή δράσις, αλλά οι καλές εισηγήσεις. Το Κράτος δεν είναι άδικον. Δεν γνωρίζω εγώ κανέναν Πρωθυπουργόν ή Υπουργόν που να έχη σκοπόν την αδικίαν. Μόνον από λάθος μπορεί να γίνη η αδικία και ποτέ από πρόθεσιν. Αλλά τα λάθη γίνονται σπάνια.»

Εναρκτήριος λόγος του Απόστολου Γκρόζου στο 8ο Συνέδριο του ΚΚΕ (Αύγουστος 1961).

 Το 8ο Τακτικό Συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ελλάδας συνήλθε τον Αύγουστο του 1961 στην Τσεχοσλοβακία. Το Κόμμα βρισκόταν σε κατάσταση παρανομίας· οι αντιπρόσωποι από το εξωτερικό, εκλέχτηκαν υπό την σκέπη μιας «Πανπροσφυγικής Συνδιάσκεψης» των κομμουνιστών που ζούσαν στις σοσιαλιστικές χώρες, ενώ αυτοί του εσωτερικού, από το ίδιο το Πολιτικό Γραφειο, σε συνεργασία με το «Κομματικό Κέντρο» του εσωτερικού. Κανένας καλόπιστος μελετητής, δεν θα πει ότι δεν τηρήθηκαν οι δημοκρατικές διαδικασίες, αφού υπήρχε πρόσφατη εμπειρία του ισπανικού κόμματος, όπου οι αντιπρόσωποι από την Ισπανία (είχε ακολουθηθεί η οργανωτική των εκλογών), όταν γύρισαν, συνελλήφθησαν άμεσα από την Ασφάλεια του φρανκικού καθεστώτος· ο τρόπος επιλογής των αντιπροσώπων ήταν λύση ανάγκης, αφού η τήρηση της ορθόδοξης δημοκρατικής διαδικασίας θα σήμαινε με μαθηματική ακρίβεια τρομερά χτυπήματα από την Ασφάλεια. 

Αξίζει να παρατεθεί ο εναρκτήριος λόγος του προέδρου της Κεντρικής Επιτροπής Απόστολου Γκρόζου, όπου αποκατέστησε το πάνθεον των ηρώων-ηγετών του Κόμματος, μέσα από μια βαθύτατα ουμανιστική και προοδευτική παράδοση, (που ξεχάστηκε στα δύσκολα χρόνια που προηγήθηκαν): 

Αγαπητοί σύντροφοι σύνεδροι, Αγαπητοί αντιπρόσωποι των αδελφών κομμάτων, Με αίσθημα περηφάνειας για το ηρωικό Κόμμα μας, πρωτοπορία της τιμημένης εργατικής τάξης μας και αντάξιο από­σπασμα του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος, σάς καλωσορίζω εκ μέρους της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμ­ματος της Ελλάδας. Εξαιρετικοί λόγοι έκαναν ν’ αργήσει η σύγκληση του 8ου Συνεδρίου. Στο διάστημα από το προηγούμενο συνέδριο του κόμ­ματος, δηλαδή από το 1945 ώς σήμερα, διαδραματίστηκαν κοσμοϊστορικά γεγονότα στην διεθνή ζωή. Η Σοβιετική Ένωση ζει την αναπτυγμένη οικοδόμηση του κομμουνισμού, ενώ μαζί της και γύρω της αναπτύσσεται πανίσχυρο το παγκόσμιο σοσια­λιστικό στρατόπεδο. Η επίδρασή του στις τύχες της ανθρωπό­τητας γίνεται όλο και πιο αποφασιστική. Δεν μπορούν πια, όπως πρώτα, οι ιμπεριαλιστές να υπαγορεύουν τις θελήσεις τους στους λαούς. Η ορμή των σοβιετικών σπούτνικ προς τα ύψη, και το μεγαλειώδες κατόρθωμα των πρώτων αστροναυτών του κόσμου Γκαγκάριν και Τιτόφ συμβολίζουν την ορμή του σοσιαλισμού στην ειρηνική άμιλλά του με τον καπιταλισμό πού αποσυντίθεται. Αυτή η νέα κατάσταση εμψυχώνει και το λαό της Ελλάδας στη δύσκολη πορεία του προς τη λευτεριά και την πρόοδο. Σκλη­ρή ήταν η πάλη του όλα τα μεταπολεμικά χρόνια, μετά την ένο­πλη επέμβαση του ιμπεριαλισμού. Μα παρ’ όλες τις δοκιμασίες, ποτέ δεν υποτάχθηκε σε κανένα καταχτητή και επεμβασία. Ύστερα από κάθε φάση της πάλης, ο λαός αναδιέτασσε τις δυνάμεις του, τις συσπειρώνει ολοένα και προχωρεί σταθερά στο σκοπό του που είναι η απαλλαγή του από τον ξένο ιμπεριαλισμό και τη ντόπια ολιγαρχία, η αποκατάσταση της εθνικής του ανε­ξαρτησίας και της δημοκρατίας, η ειρήνη και η ειρηνική συνερ γασία με όλους τους λαούς,η κοινωνική πρόοδος. Αυτός είναι ο δρόμος που το κόμμα μας δείχνει στο λαό της Ελλάδας. Πιστό στις ένδοξες παραδόσεις του εργατικού μας κινήματος και της Εθνικής Αντίστασης, το ΚΚΕ, αν και κατατρεγμένο και κη­ρυγμένο εκτός νόμου, στάθηκε και στέκει ακλόνητη πρωτοπορεί» και οδηγός της πατριωτικής πάλης του  λαού σ’ όλα αυτά τα χρόνια. Αμέτρητα είναι τα θύματα που έδοσε το κόμμα μας σ’ αυτόν τον ιερό αγώνα του  λαού, στο όνομα των αθάνατων ιδεών του  μαρξισμού - λενινισμού στην Ελλάδα. Από τα πρώτα θύματα της μεταδεκεμβριανής τρομοκρατίας ώς τον ήρωα του  έθνους και του  λαού Νίκο Μπελογιάννη, χιλιάδες αγωνιστές θυ­σίασαν τη ζωή τους για την υπόθεση του  λαού και το μεγαλείο της Ελλάδας. Μόνο η Κεντρική Επιτροπή  και η Κεντρική Επι­τροπή Ελέγχου αριθμούν 21 συντρόφους, που έδοσαν την ζωή τους για την υπόθεση του  κόμματος σ’ αυτό το διάστημα. Ας τους μνημονεύσουμε. Εκτελέστηκαν, δολοφονήθηκαν ή σκοτώθη­καν στα μέτωπα οι σ. σ. Στέργιος Αναστασιάδης, Νίκος Αρα­μπατζής, Αρίστος Βασιλειάδης, Στέφανος Γκιουζέλης, Γ. Δη­μητρίου, Νίκος Ζαγουρτζής, Γιάννης Ζεύγος, Ηλίας Κιαπές, Βασίλης Μαρκεζίνης, Αδάμ Μουζενίδης, Νίκος Μπελογιάννης, Νίκος Πλουμπίδης, Μήτσος Παπαρήγας, Γιώργος Τσιτήλος και Κώστας Φαρμάκης. Πέθαναν οι σ. σ. Κώστας Γυφτοδήμος (Καραγιώργης), Κώστας Θέος, Βασίλης Κοτσάβρας, Μιλτιάδης Πορφυρογέννης, Γιώργης Σιάντος, Χρύσα Χατζηβασιλείου. Σ’ ένδειξη τιμής σ’ αυτούς και στις μυριάδες νεκρούς του  αγώνα μας προτείνω να κρατήσουμε ενός λεπτού σιγή. Δυο χιλιάδες περίπου αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασής μας κρατούνται από την κυβέρνηση της υποτέλειας δεσμώτες στη φυλακή και την εξορία, 10, 16 και περισσότερα χρόνια τώρα, κι ανάμεσά τους ο εθνικός ήρωας Μανώλης Γλέζος. Τους απευ­θύνουμε το χαιρετισμό τιμής και υποσχόμαστε να δυναμώσουμε τον παλλαϊκό αγώνα για την απελευθέρωσή τους. Η Ελλάδα δεν ανέχεται να καταπατούνται οι ελευθερίες του  λαού από τους σίλους του  Μέρτεν, από τους υποτελείς του  αμερικάνικου και δυτικογερμανικού ιμπεριαλισμού και να μένει υποανάπτυχτο προ­γεφύρωμα του  ΝΑΤΟ κατά των σοσιαλιστικών χωρών. Ο λαός μας ενώνεται και παλεύει. Σ’ αυτή την τιτάνια πάλη τον παραστέκουν οι άλλοι λαοί. Σύντροφοι, Στο Συνέδριό μας παίρνουν μέρος αντιπροσωπείες 10 αδελφών κομμάτων. Αντιπροσωπεία του  Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης, του  Κομμουνιστικού Κόμματος της  Βουλγαρίας, του  Γαλλικού Κομμουνιστικού Κόμματος, του  Ενι­αίου Σοσιαλιστικού Κόμματος της Γερμανίας, του  Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος, του  Κομμουνιστικού Κόμματος της Ισπανίας, του  Ουγγρικού Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος, του  Ενοποιημένου Εργατικού Κόμματος της Πολωνίας, του  Ερ­γατικού Κόμματος της Ρουμανίας, του  Κομμουνιστικού Κόμμα­τος της Τσεχοσλοβακίας. Επιτρέψατέ μου να χαιρετίσω τους συντρόφους αντιπροσώπους των αδελφών κομμάτων, που παραβρίσκονται στο Συνέ­δριό μας, σ’ ένδειξη των δεσμών του  προλεταριακού διεθνισμού που ενώνουν ακατάλυτα το ΚΚΕ με την παγκόσμια στρατιά των κομμουνιστών. Το Συνέδριό μας, στο οποίο αντιπροσωπεύονται όλες οι δυ­νάμεις του  κόμματος, έχει να κάνει σοβαρό έργο. Θα μελετήσει μια πλούσια πείρα με τα θετικά και αρνητικά της και θα συγ­κεντρώσει την προσοχή του  κόμματος στα φλέγοντα ζητήματα του  εργατικού και πατριωτικού κινήματος, για να δόσει απάντηση στα επίκαιρα, μα και στα γενικά προβλήματα της δημο­κρατικής αναμόρφωσης και της κοινωνικής απελευθέρωσης του  εργαζόμενου λαού. Είμαστε βέβαιοι πως το Συνέδριο, στηριγμένο σταθερά στις θέσεις των ιστορικών ντοκουμέντων της Σύσκεψης των 81 κομ­μουνιστικών και εργατικών κομμάτων, τραβώντας σταθερά στο δρόμο που χάραξε η 6η πλατιά Ολομέλεια της ΚΕ και της ΚΕΕ του κόμματός μας, θα δόσει τις μαρξιστικές - λενινιστικές λύσεις που περιμένει το λαϊκό μας κίνημα από το κόμμα του — το ΚΚΕ. Είμαστε βέβαιοι πως κάθε σύνεδρος και όλο το Συνέδριο, σαν ανώτερο σώμα, με την μεγαλύτερη συναίσθηση της ευθύνης του  κόμματος απέναντι στο λαό, θα συμβάλει στον καθορισμό της παραπέρα πορείας του  ΚΚΕ, στην παραπέρα στερέωση της ενότητας των γραμμών του. Με την πεποίθηση αυτή κηρύσσω την έναρξη των εργα­σιών του  8ου Συνεδρίου του  Κομμουνιστικού Κόμματος της Ελλάδας.

Μόσχα, 7 Νοεμβρίου 1941

Μόσχα, 7 Νοεμβρίου 1941: Στρατιωτική παρέλαση, προκειμένου να εορταστεί η 24η επέτειος της Οκτωβριανής Επανάστασης. Ίσως η πλέον διάσημη παρέλαση όλων των εποχών, αφού έγινε κατά την διάρκεια της μεγάλης μάχης της Μόσχας, με τα γερμανικά στρατεύματα να βρίσκονται σε απόσταση μόλις εξήντα χιλιόμετρα από την ρωσική πρωτεύουσα. Ίσως όμως και η πλέον δραματική, αφού πολλοί - οι περισσότεροι - άντρες που συμμετείχαν σε αυτήν, σε λιγότερο από 12 ώρες θα έμπαιναν στην μάχη, χάνοντας την ζωή τους. Στην παρέλαση, θα εκφωνήσει λόγο στους στρατιώτες και στον λαό, ο γενικός γραμματέας του κόμματος των μπολσεβίκων, Ιωσήφ Στάλιν, όπου χωρίς ωραιοποιήσεις θα εκθέσει την τρέχουσα στρατιωτική κατάσταση και θα καλέσει για πόλεμο μέχρι εσχάτων προκειμένου να σωθεί πατρίδα.

Η 7η Νοεμβρίου είναι σήμερα στη Ρωσία ημέρα αργίας, προς τιμή εκείνου του γεγονότος και ονομάζεται, «ημέρα της στρατιωτικής τιμής».

«Ο Στάλιν στεκόταν και μίλαγε. Οι Γερμανοί βρισκόντουσαν λίγο πιο έξω από την Μόσχα κι' αυτός στεκόταν στο Μαυσωλείο και μίλαγε. Και μπροστά στο Μαυσωλείο στέκαν προσοχή τα στρατεύματα και γινόταν η παρέλαση του Νοέμβρη στη Μόσχα κι αυτό ίσα-ίσα ήταν το σημαντικό και αυτο και μόνο αρκούσε»

Κονσταντίν Σιμόνοφ «ζωντανοί και νεκροί».

Διάταγμα για τον υποχρεωτικό εμβολιασμό κατά της ευλογιάς.

 Το παρακάτω, είναι διάταγμα του Λένιν, τον Απρίλιο του 1919, εν μέσω του σκληρού Εμφυλίου Πολέμου που ακολούθησε την Οκτωβριανή Επανάσταση:

«Συμβούλιο Λαϊκών Επιτρόπων (Κομμισσάριων) της Ρωσικής Σοβιετικής Ομοσπονδιακής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας.

Διάταγμα για τον υποχρεωτικό εμβολιασμό κατά της ευλογιάς.

10 Απριλίου 1919.

Για την πιο επιτυχημένη αντιμετώπιση της επιδημίας της ευλογιάς και την βελτίωση της εμβολιαστικής κατάστασης του πληθυσμού,

το Συμβούλιο των Λαϊκών Επιτρόπων αποφασίζει:

1. Επιβάλλεται ο υποχρεωτικός εμβολιασμός κατά της ευλογιάς στις ακόλουθες περιπτώσεις

α. Όλα τα νεογέννητα, βρέφη και παιδιά, πριν από τα πρώτα τους γενέθλια.

β. Όλοι οι αιτούντες ή οι νεοεισερχόμενοι σε εκπαιδευτικά ιδρύματα κάθε τύπου, συμπεριλαμβανομένων των οικοτροφείων.

γ. Όλοι οι υποψήφιοι ή οι νεοσύλλεκτοι στον στρατό και το ναυτικό.

δ. Οι εργαζόμενοι και μαθητευόμενοι σε όλους τους επαγγελματικούς κλάδους.

ε. Όλοι οι δημόσιοι υπάλληλοι

στ. Όλοι οι νεοεισερχόμενοι που φθάνουν στις φυλακές ή σε άλλους χώρους κράτησης.

>>>

4. Όσοι αποφεύγουν τον υποχρεωτικό εμβολιασμό, ή δεν προσέλθουν έγκαιρα για τον εμβολιασμό των παιδιών τους ή των άλλων ανηλίκων που βρίσκονται υπό την επιμέλειά τους, όπως επίσης και οι θεσμικά υπεύθυνοι για τον εμβολιασμό του πληθυσμού, είναι υπόλογοι σε κατηγορίες ενώπιον των Λαϊκών Δικαστηρίων και θα αντιμετωπίσουν βαρύτατες ποινές.

Γραμματέας του Συμβουλίου των Λαϊκών Επιτρόπων, Νικολάι Ουλιάνωφ (Λένιν)

Λαϊκός Επίτροπος για την Υγεία, Δόκτωρ Νικολάι Σεμάσκο».

Τέλος, αξίζει μια αναφορά στον σπουδαίο κομμουνιστή γιατρό Νικολάι Σεμάσκο (1874-1947), που μέχρι το 1930, οπότε και αποσύρθηκε από την πολιτική για να ασχοληθεί αποκλειστικά με την Παιδιατρική, συνετέλεσε τα μάλα, στην οργάνωση της σοβιετικής δημόσιας υγιεινής και στην καταπολέμηση των «κοινωνικών μολύνσεων», δηλαδή της φυματίωσης, των αφροδίσιων νοσημάτων και του αλκοολισμού.

Εργάτης και μηχανές

Jean Grave (Ζαν Γκραβ) 1854-1939: «Εργάτης και Μηχανές», έκδοση του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος Ελλάδας (ΣΕΚΕ), Εκδοτικό τμήμα Νεολαιών, Αθήνα 1919. Το φυλλάδιο έχει ληφθεί από την βιβλιοθήκη του ΑΣΚΙ. Έχει γίνει προσαρμογή στο μονοτονικό και στη σύγχρονη ορθογραφία (όσο ήταν δυνατό).

Εργάτης και μηχανές (διαβάστε το στο CALAMEO)

Ο Ζαν Γκραβ γεννήθηκε από αγρότες γονείς στην ευρύτερη περιφέρεια του Παρισιού, το 1854. Η οικογένειά του θα μεταγκατασταθεί στο Παρίσι για καλύτερο μέλλον και ο νεαρός Γκραβ θα παρακολουθήσει εκεί τη βασική εκπαίδευση. Από την ηλικία των 12 θα μπει στην παραγωγή, γεγονός που σε συνδυασμό με την επίδραση των ιδεών της Κομμούνας του Παρισιού, θα τον μετατρέψει από πολύ νωρίς σε επαναστάτη.

Είχε μια αδυναμία να μιλήσει σε ακροατήριο, πράγμα που τον οδήγησε να ασχοληθεί κυρίως με τη συγγραφή μπροσουρών, άρθρων και μικρών κειμένων, που δημοσιεύτηκαν στις γαλλικές αναρχικές εφημερίδες της εποχής. Στενός συνεργάτης και σύντροφος του Ελιζέ Ρεκλύ και του Πέτρου Κροπότκιν στη συνέχεια, θα γίνει βασικός συντάκτης στις εφημερίδες Revolte» (στη Γενεύη), «Revolt» και, αργότερα στη «Les Temps Nouveaux» (Νέοι Καιροί).

Το 1894 έγραψε το βιβλίο «La societe mourante et l’anarchie» («Η θνήσκουσα κοινωνία και η Αναρχία»), που το προλόγισε ο Octave Mirbeau. Για το βιβλίο αυτό, θα συλληφθεί και θα καταδικαστεί σε δύο χρόνια ειρκτή, την οποία και θα εκτίσει.

Το 1914, θα ακολουθήσει τον Κροπότκιν στην Αγγλία.

Το 1916, θα ταχθεί μαζί με τον Κροπότκιν στο πλευρό της Αντάντ στον Μεγάλο Πόλεμο. Μαζί θα  συντάξουν το περίφημο «Μανιφέστο των 16», στο οποίο θεωρείται η Γερμανία του Κάιζερ κίνδυνος όχι μόνο για την κοινωνική χειραφέτηση, αλλά και για την ίδια την ύπαρξη της ανθρωπότητας. Το μανιφέστο, γραμμένο με σοβινιστικούς όρους, θα καταλογίσει ευθύνες και στον ίδιο τον γερμανικό λαό που δεν αντιτάχθηκε στον Πόλεμο και θα ζητήσει οι όποιες ειρηνευτικές διαδικασίες, να γίνουν μόνο με μια στρατιωτικά ηττημένη και ταπεινωμένη Γερμανία. Οι αναρχικοί στη  συντριπτική τους πλειοψηφία, θα θεωρήσουν κατάπτυστο το κείμενο· παρ' όλα αυτά, η ζημιά θα γίνει, με τους «αναρχοσοβινιστές» (αναρχικοί πατριώτες υπέρ του Πολέμου), να οδηγούν σε περαιτέρω απαξίωση το ήδη αποδυναμωμένο στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες αναρχικό κίνημα.

Σε σχέση με τη μπροσούρα που αναρτήσαμε, μπορούμε εύκολα να διακρίνουμε τις θεωρητικές αδυναμίες μιας μεγάλης γενιάς στοχαστών του 19ου αιώνα και τους όποιους περιορισμούς επιβάλλουν αυτές. Ενδιαφέρουσα είναι η δημοσίευση από το εκδοτικό τμήμα νεολαιών του ΣΕΚΕ. Ας μην ξεχνούμε, ότι δύο χρόνια πριν, ανάλογη δημοσίευση του «Προς τους Νέους» του Κροπότκιν, οδήγησε τους συντάκτες της έκδοσης, στις φυλακές του Ρεθύμνου στην Κρήτη (βλ. βιογραφία του αξέχαστου νεολαίου κομμουνιστή Δημοσθένη Λιγδόπουλου).

Δεσκάτη, μνημείο πεσόντων 1940-50

Κάνοντας ανασκαφές στα αρχεία της εφαρμογής του google-photos. (Δεν είμαι σίγουρος πια, αν έχει κάποιο νόημα η αποθήκευση εκατοντάδων ψηφιακών αναμνήσεων που αποτυπώθηκαν από την κάμερα ενός κινητού, στην τελική δεν ξέρω αν έχει και νόημα η ίδια η φωτογραφία per se, είτε αυτή λέγεται αναλογική, είτε ψηφιακή: τοπία, πρόσωπα, καταστάσεις, ενδιαφέρουν τον κάτοχο και πιθανά κάποιους ακόμα. Ειδικά τα πρόσωπα, σε μία, δυο γενιές, θα είναι εντελώς ξένα και ουδέτερα· δεν έχω γνωρίσει πολλούς που ενδιαφέρονται πώς έμοιαζε για παράδειγμα ο παππούς τους στη νεότητά του). 

Από την κωμόπολη των Γρεβενών Δεσκάτη, το μνημείο θυμάτων της περιόδου 1940-1950. Φωτογραφία του 2011 ή 2012 αν θυμάμαι καλά. Οι αριθμοί είναι αποκαλυπτικοί. Μαζί με τους 09-10 στρατιώτες πεσόντες στον ελληνοϊταλικό πόλεμο, τους 09 Ελασίτες στην Κατοχή, τους 13 στρατιώτες του «Εθνικού Στρατού» στον Εμφύλιο, καταγράφονται και οι 75-76 στρατιώτες του «Δημοκρατικού Στρατού». Οι στίχοι του πρόωρα χαμένου ποιητή Χρήστου Μπράβου, αν και κάπως παραλλαγμένοι, δημιουργούν μια υποβλητική ατμόσφαιρα:

Μην περπατήσεις τούτα τα βουνά.
Η μάνα λέει δεν κάνει να πατάμε πεθαμένους.

Για τον ποιητή της Δεσκάτης Χρήστο Μπράβο (1948-1987), μπορούμε να πούμε ότι ανήκει στη γενιά του 1970. Έφυγε από την ιδιαίτερη πατρίδα του μόλις τελείωσε το Γυμνάσιο, για να σπουδάσει μαθηματικά στην Αθήνα. Εκτός από τα μαθηματικά, ασχολήθηκε με την ποίηση, το δοκίμιο και την κριτική. Ειδικά στις κριτικές του μελέτες για τον Μίλτο Σαχτούρη, είναι εντυπωσιακός, είναι η περίπτωση που λέμε, ότι κάποιες φορές, ο κριτικός με την ευκαιρία ενός κάποιου ήδη διαμορφωμένου έργου, υπερβαίνει το ίδιο το αντικείμενό του. Στην πεζολογική του ποίηση, κυριαρχούν τα τοπία της υπαίθρου, η μελαγχολία και πάνω απ' όλα ο θάνατος, που σε πολλά σημεία, γίνεται πραγματική εμμονή. Σε ένα σύντομο αυτοβιογραφικό του σημείωμα, γράφει μεταξύ άλλων, «Ο καλύτερος, ίσως, φίλος μου δεν γνώρισε πατέρα — σκοτώθηκε στο Βίτσι το ’49.». Στον φίλο του αυτόν με το όνομα Χρήστος, (ή καλύτερα στον πατέρα του φίλου του Δημήτριο Γκαγκτζή, που το όνομά του φιγουράρει στη λίστα των νεκρών του ΔΣΕ), αφιερώνει και το παρακάτω ποίημα:

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΑΠΩΝ

Στόν Χρήστο Δ. Γκαγκτζή

Καί στά χαντάκια τοῦ καιροῦ
τό κόκκινο θʼ ἀνθίζει.
Τό χέρι μου θʼ ἀνοίγει τό σεντούκι
νά βγάλει τή μικρή φωτογραφία
καί θά πηδάει λιγνός βοσκός.
Θά κρύβεται σε θάμνο• ὥς τή νύχτα.
Νά πάει μέ τούς παράνομους•
καί μέ τούς λυπημένους.

(Μέ τῶν ἀλόγων τά φαντάσματα 1985)