Στα πλαίσια της φιλοσοφίας του κορπορατισμού και της διαδικασίας εκφασισμού του συνδικαλιστικού κινήματος, η δικτατορία της 4ης Αυγούστου, με πρωτοβουλία του Γραμματέα της ΓΣΕΕ (η οποία είχε μετονομαστεί στη συγκεκριμένη περίοδο σε «Εθνική» Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδας) και ταυτόχρονα υπουργού Εργασίας Αριστείδη Δημητράτου, ιδρύει το περίφημο «Ταμείο Εργατικών Στελεχών», ή «Ταμείο των Εργατοπατέρων», όπως ήταν περισσότερο γνωστό μεταξύ των εργατών.
Ο συνδικαλισμός για την μεταξική δικτατορία, δεν ήταν τίποτα άλλο, από προέκταση του κρατικού μηχανισμού. Τα συνδικαλιστικά στελέχη (πάντα βέβαια αναφερόμαστε στα συμβιβασμένα με το κράτος συνδικαλιστικά στελέχη, γιατί οι αντιφασίστες συνδικαλιστές βρίσκονταν σχεδόν εξ ολοκλήρου στην εξορία), είναι απλά ανώτεροι κυβερνητικοί υπάλληλοι και δικαιούνται πρόσθετες συντάξεις και παροχές.
Έτσι, με τον αναγκαστικό νόμο 971 του 1937,
(ΠΕΡΙ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΣ ΤΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΤΩΝ ΕΡΓΑΤΙΚΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ - Δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α 482/29.11.1937), ιδρύεται το λεγόμενο «Ταμείο Επικουρικής Ασφαλίσεως Εκπροσώπων και Υπαλλήλων Εργατικών και Επαγγελματικών Ενώσεων», με απώτερο σκοπό την παροχή επικουρικών συντάξεων στα μέλη του. Για την Ιστορία και για την αντικειμενική παρουσίαση των γεγονότων, πρέπει να αναφερθεί ότι ο ίδιος ο Δημητράτος, με ειδική διάταξη, φρόντισε να εξαιρεθεί από το συγκεκριμένο ταμείο (προς τιμή του βέβαια, αλλά αυτό δεν αλλάζει την ουσία της υπόθεσης).
Το ταμείο αυτό αποτελεί σύμφωνα με τους μελετητές της εργατικής μας ιστορίας, πανευρωπαϊκή και πιθανότατα παγκόσμια πρωτοτυπία:
Ανάλογη περίπτωση δεν θα δει κανείς, ούτε στη φασιστική Ιταλία του Benito Mussolini, ούτε φυσικά στα κληρικοφασιστικά καθεστώτα του Engelbert Dollfuss στην Αυστρία και του António de Oliveira Salazar στην Πορτογαλία.
Ποιοι ήσαν οι συνδικαλιστές που αποκτούσαν το ευεργέτημα της πρόσθετης συνταξιοδότησης, σύμφωνα με τον Δημητράτο; «Οι υπέρ την τριετία διατελέσαντες ή διατελούντες εκάστοτε εκπρόσωποι των Εργατικών και Επαγγελματικών Οργανώσεων», με άλλα λόγια, οι πρόεδροι και οι γραμματείς των συνδικαλιστικών οργανώσεων, ανεξάρτητα του βαθμού τους.
Ο λόγοι για τους οποίους έπρεπε να ασφαλιστούν οι συνδικαλιστές, σύμφωνα με τον μεταξικό νομοθέτη, ήταν ότι «ευρίσκονται εις την ανάγκην προς άσκησιν των εκ του αξιώματος τούτων απορρεόντων καθηκόντων των να εγκαταλείψουν τας εργασίας των και να αφιερώνονται εξ ολοκλήρου εις την εξυπηρέτησιν των νομίμων συμφερόντων της τάξεως ην εκπροσωπούσιν» και επειδή, «οι εν λόγω οργανώσεις και οι εκπρόσωποι αυτών, αποτελούν σημαντικόν συντελεστήν ενισχύσεως της καταβαλλόμενης υπό της Κυβερνήσεως προσπαθείας δια την επιτυχή εφαρμογή της Εθνικής και Κοινωνικής αυτής πολιτικής». Κλασικό παράδειγμα τέτοιας συστράτευσης, η αντιπροσώπευση ενός εργατικού στελέχους από το Εθνικό Εργατικό Κέντρο μιας πόλης στην αντίστοιχη τοπική Εθνική Οργάνωση Νέων και στις εκδηλώσεις της !!!
Με τον νόμο αυτόν, ο ασφαλισμένος συνδικαλιστής και το σωματείο του που στη συγκεκριμένη περίπτωση ενεργεί ως εργοδότης, πληρώνει μια συμβολική εισφορά στο Ταμείο η οποία διαφέρει κατά περίπτωση. Τα υπόλοιπα έσοδα του Ταμείου, είναι ένα ποσοστό από τις ετήσιες εισπράξεις της Εργατικής Εστίας και ένα γενναίο ποσοστό από τα έσοδα όλων των ασφαλιστικών ταμείων των μισθωτών (από το ΙΚΑ) !!!
Μια από τις τελευταίες πράξεις του υφυπουργού Εργασίας της κατοχικής κυβέρνησης Ράλλη, Νικολάου Καλύβα, λίγο πριν εκτελεστεί από την ΟΠΛΑ τον Γενάρη του 1944, ήταν και η δημοσίευση νόμου που ενίσχυε το συγκεκριμένο ταμείο. Όλοι οι οργανισμοί Κοινωνικής Ασφαλίσεως υποχρεώνονταν να επιβαρυνθούν με το 0,5% επί των εσόδων τους προκειμένου να ενισχυθεί το ταμείο των εργατικών στελεχών. Το 1/23 όλων αυτών των χρημάτων αφορούσαν τον Κλάδο Πρόνοιας και τα 22/23 τον Κλάδο Συντάξεως. Μετά τη Βάρκιζα, ο συγκεκριμένος νόμος του Καλύβα (1114/1944), επικυρώθηκε (Μάιος 1946), αφού προφανώς το μεταδεκεμβριανό κράτος θεωρούσε ότι ήταν θεσμικός συνεχιστής του δωσιλογικού ραλλικού κράτους, παρά της κυβέρνησης της Μέσης Ανατολής.
Η αρωγή του ελληνικού κράτους για τους «κοινωνικούς αγωνιστές», θα συνεχιστεί αμείωτη και μετά τον Εμφύλιο. Με νομοθέτημα του 1953, οι αυτοαποκαλούμενοι «κοινωνικοί αγωνιστές», θα μπορούν να πάρουν σύνταξη εάν έχουν πραγματοποιήσει 750 ημερομίσθια και εάν έχουν συμπληρώσει το 55ο έτος της ηλικίας τους, εφόσον βέβαια αποδεδειγμένα έχουν προσφέρει «εθνικάς υπηρεσίας» και έχουν διατελέσει επί πέντε τουλάχιστον έτη μέλη της Διοίκησης της ΓΣΕΕ ή Πρόεδροι ή Γραμματείς Εργατικών Επαγγελματικών Οργανώσεων. Οι κοινοί θνητοί, που δεν ήσαν συνδικαλιστικά στελέχη, έτσι για τη σύγκριση, έπρεπε να συμπληρώσουν 4050 ημερομίσθια για να κατοχυρώσουν συνταξιοδοτικό δικαίωμα.
Μπορεί τα παραπάνω να δείχνουν κάπως εξωφρενικά ή παράλογα, αλλά ίσχυσαν μέχρι τις ημέρες μας. Το συγκεκριμένο ταμείο, λειτούργησε ως ένα «διαφθορείο συνειδήσεων», αφού:
- Με την προσδοκία της συνταξιοδότησης, πολλοί συνδικαλιστές είχαν άμεση εξάρτηση από τα πάνω.
- Αδυναμία αυτόνομης συνδικαλιστικής δράσης, αφού αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει σε εκτόπιση από το «πόστο», δηλαδή τη συνδικαλιστική θέση και επομένως σε απώλεια του δικαιώματος συνταξιοδότησης από το εργατοπατερικό ταμείο. Ειδικά αυτό ίσχυε ιδιαίτερα για όσους είχαν πολύ λίγο χρόνο προκειμένου να συνταξιοδοτηθούν. Το ρίσκο της αυτόνομης δράσης ήταν εξαιρετικά μεγάλο.
- Εφαρμογή «φωτογραφικών διατάξεων» για συγκεκριμένα στελέχη.
- Αναπόφευκτη συντήρηση πολλών εικονικών σωματείων, κίτρινων σωματείων, σωματείων-σφραγίδων με μόνο στόχο την εξασφάλιση συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων. Τα σωματεία-σφραγίδες εξυπηρετούσαν (και εξυπηρετούν) εκλογικές σκοπιμότητες, με τελικό έλεγχο του συνδικαλισμού από το κράτος, πολυδιάσπαση και κατακερματισμός του κινήματος και συνεπώς μια διαιώνιση του φαύλου κύκλου.
Όπως πολύ σωστά έγραφε και η αρθρογράφος του Ριζοσπάστη Μαίρη Ευαγγελοπούλου (φύλλο της 3/10/1998):
«Έτσι, ο κάθε εργατοπατέρας, προσδοκώντας στην πρόσθετη σύνταξη, έχει το ισχυρό "κίνητρο" να στήνει ένα "σωματείο" μαζεύοντας ή και αντιγράφοντας από τους τηλεφωνικούς καταλόγους 21 ονόματα, να (αυτο)ανακηρύσσεται πρόεδρος ή γραμματέας και στη συνέχεια να στοιχίζεται με τον πιο αποφασιστικό τρόπο στο πλευρό του εκάστοτε κυβερνητικού - εργοδοτικού συνδικαλισμού, εξασφαλίζοντας και τη σύνταξη και τις έξτρα... παροχές. Αυτή η ανώμαλη κατάσταση ταλάνισε χρόνια το συνδικαλιστικό κίνημα και παραχάραξε επί δεκαετίες τους συσχετισμούς στις ανώτερες και κορυφαίες συνδικαλιστικές οργανώσεις. Τα όποια βήματα έγιναν - και έγιναν αρκετά - οφείλονται στην ασίγαστη πάλη των ταξικών δυνάμεων.»
Οι δυνάμεις του ταξικού συνδικαλισμού, από τα μέσα της δεκαετίας του 1970, αγωνίστηκαν με όλες τους τις δυνάμεις για την κατάργηση αυτού του «αμαρτωλού» ταμείου. Και αυτό ανεξάρτητα από το γεγονός (δεν μπορούσε πια να γίνει αλλιώς), που από το 1975 και μετά, από το εργατοπατερικό ταμείο συνταξιοδοτήθηκαν και πολλοί αριστεροί συνδικαλιστές. Στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων, το «Ταμείο» αντάμειψε πλουσιοπάροχα τους θύτες της εργατικής τάξης και τους σφετεριστές των κοινωνικών αγώνων. Πολύ σπάνια και μόνο προς το τέλος, τα θύματα των εργατικών αγώνων.
Πάντως, όχι χωρίς την έντονη αντίδραση της ΓΣΕΕ, τελικά το 1999, με τον Ν.2676, συγχωνεύθηκε ο κλάδος σύνταξης του καλού μας Ταμείου στο ΙΚΑ-ΤΕΑΜ. Αξίζει πάντως να θυμηθεί κανείς το περίφημο και άκρως προκλητικό
"Οι συνδικαλιστές περισσότερο ίσως κάθε άλλης ομάδας εργαζομένων, έχουν ανάγκη διορθωτικής - συμπληρωματικής σύνταξης..."
από τους διοικούντες τη Συνομοσπονδία, που είχε κάνει τότε ιδιαίτερη αίσθηση.
Σύμφωνα με τον νομοθέτη,
«Η συγχώνευση κρίθηκε αναγκαία αφού ο βασικός σκοπός ιδρύσεως του ταμείου που ήταν η προστασία των συνδικαλιστικών στελεχών από κάθε είδους αυθαιρεσία εξέλειπε λόγω των πολιτικών και κοινωνικών αλλαγών που έχουν συντελεσθεί.»
Συμπληρωματικά:
1.
Γράφει ο μεταξικός συνδικαλιστής και μετέπειτα σοσιαλιστής της "τάσης Brown", Απόστολος Καζάκος, στο περιοδικό Εργατική Ελλάς, το 1937:
Το Συνδικάτο θα αποτελέσει την κεντρική αρτηρία από την οποία θα διοχετευτεί μέσα στο αναγεννώμενο σώμα της εργατικής μας τάξεως το καινούργιο αίμα της αφυπνιζόμενης φυλής μας. Το Συνδικάτο για να επιτελέσει το μεγάλο και ιστορικό αυτό καθήκον, πρέπει να εισαχθεί στον Κρατικό Μηχανισμό, πρέπει να αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα εξαρτήματα του Κράτους. Δεν μπορεί να νοηθεί σήμερα το Σωματείο λειτουργούν με τις προϋποθέσεις του αναχρονιστικού νόμου 281, ο οποίος καθιερώνει την πάλη των τάξεων και είναι προϊόν της λιμπεραλιστικής αντιλήψεως του Κράτους.
2.
Ανακοίνωση της Ομοσπονδίας Οικοδόμων Ελλάδας, σχετικά με την αντίδραση της ΓΣΕΕ, στην προοπτική κατάργησης του ταμείου.
Οκτώβριος 1998:
1. Ανακοίνωση της Ομοσπονδίας Οικοδόμων, σχετικά με την αντίδραση της ΓΣΕΕ, στην προοπτική κατάργησης του ταμείου. Οκτώβριος 1998:
ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΟΙΚΟΔΟΜΩΝ
Πρόκληση προς την εργατική τάξη
Η μεγαλύτερη ομοσπονδία της χώρας καταγγέλλει ως κατάπτυστη την ενέργεια των προκαθήμενων της ΓΣΕΕ να ζητήσουν τη διαιώνιση και την αναβάθμιση του "ταμείου των εργατοπατέρων"
Πρόκληση για την εργατική τάξη, χαρακτηρίζει σε ανακοίνωσή της η Ομοσπονδία Οικοδόμων Ελλάδας την ενέργεια του προέδρου και γενικού γραμματέα της ΓΣΕΕ να ζητήσουν απ' τον υπουργό Εργασίας τη διατήρηση και αναβάθμιση του αμαρτωλού "ταμείου των εργατοπατέρων" - κατά κόσμον, "ταμείο επικουρικής ασφάλισης εργατικών στελεχών" - και τους καταγγέλλει, όπως και τις παρατάξεις τους, σαν "ηθικούς αυτουργούς για τη διάσπαση, το διασυρμό, εξευτελισμό και υπονόμευση του συνδικαλιστικού κινήματος".
Η Ομοσπονδία επισημαίνει ότι, με την ενέργειά τους αυτή, επιδιώκουν τη συνέχιση της διάσπασης του συνδικαλιστικού κινήματος, τη διαιώνιση του εργατοπατερισμού και υπογραμμίζει: "Τη στιγμή που κατεδαφίζονται εργασιακά, ασφαλιστικά και άλλα δικαιώματα των εργαζομένων, οι καρεκλοκένταυροι απόγονοι του Μακρηθεοδωρισμού ζητούν τη διατήρηση του αμαρτωλού ταμείου για να εισπράξουν και άλλη σύνταξη σε βάρος των Ταμείων των εργαζομένων".
Τονίζει ότι προκλητικά παριστάνουν τους αναξιοπαθούντες για να δικαιολογήσουν την πρότασή τους για τη διατήρηση του ταμείου, που συνδέεται με τα πιο μαύρα χρόνια του συνδικαλιστικού κινήματος και της πολιτικής ζωής της χώρας μας. "Από το Μεταξά - συνεχίζει - που το έφτιαξε, τον Τσολάκογλου και τις άλλες κυβερνήσεις που πέρασαν απ' τον τόπο και το εκσυγχρόνισαν, για να δίνουν σύνταξη στα διάφορα σκύβαλα και αρπαχτικά που πέρασαν από το συνδικαλιστικό κίνημα της χώρας μας. Όλους αυτούς, που λειτουργούσαν σαν το δεξί χέρι της εργοδοσίας και του Συνδικαλιστικού της Ασφάλειας, στέλνοντας εξορία, φυλακή και εκτέλεση τους συνδικαλιστές, που δεν πειθαρχούσαν, δε συντάσσονταν, δεν έσκυβαν το κεφάλι και πάλευαν για τα δικαιώματα της εργατικής τάξης, για μια καλύτερη ζωή. Αυτούς, που δολοφόνησαν τον Μήτσο Παπαρήγα, γεν. γραμματέα της ΓΣΕΕ το 1946".
Υπογραμμίζει πως "το θράσος και η προκλητικότητά τους δεν έχει όρια", τους καταγγέλλει και τους παραδίνει στην εργατική τάξη. Τέλος, τονίζει: "Η Ομοσπονδία μας τους επέστρεψε το κείμενο - πρόταση της πλειοψηφίας της ΓΣΕΕ, σαν απαράδεκτο και δηλώνουμε ότι θα χρησιμοποιήσουμε κάθε μορφή πάλης για να καταργηθεί αυτό το αμαρτωλό ταμείο".
3.
Το άρθρο 26, του 2676 του 1999:
Άρθρο 26 Συγχώνευση Τ.Ε.Α.Ε.Υ.Ε.Ε.Ο- στο ΙΚΑ-ΤΕΑΜ
1.Το Ταμείο Επικουρικής Ασφαλίσεως Εκπροσώπων και Υπαλλήλων Εργατικών Επαγγελματικών Οργανώσεων (Τ.Ε.Α.Ε.Υ.Ε.Ε.Ο.), που συστάθηκε με τις διατάξεις του α.ν. 971/1937 (ΦΕΚ 482 Α) αποκαλούμενο στις επόμενες διατάξεις του άρθρου αυτού «Ταμείο», συγ¬χωνεύεται από την πρώτη του τέταρτου μήνα από τη δημοσίευση του παρόντος νόμου στον Τομέα Επικουρικής Ασφάλισης Μισθωτών, που λειτουργεί στο Ίδρυμα Κοινωνικών Ασφαλίσεων, ο οποίος αποκαλείται στη συνέχεια του ίδιου άρθρου Ί.Κ.Α.- Τ.ΕΑΜ.
Το σύνολο του ενεργητικού και παθητικού που προέρχεται από το συγχωνευόμενο Ταμείο, οι πόροι που προβλέπονται από τις ισχύουσες διατάξεις υπέρ αυτού, καθώς και η κινητή και ακίνητη περιουσία του, πλην των κινητών στοιχείων αυτής που ανήκουν στον Κλάδο Πρόνοιας, περιέρχονται από τη συγχώνευση αυτού στο Ι.Κ.Α. - Τ.Ε.Α.Μ. ως καθολικό διάδοχο. Για τη μεταβίβαση της κυριότητας των ακινήτων του Ταμείου στο Ι.Κ.Α.-Τ.Ε.Α.Μ. εκδίδεται διαπιστωτική πράξη από τον Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, η οποία μεταγράφεται ατελώς στα βιβλία μεταγραφών των οικείων υποθηκοφυλακείων.
Η μεταβίβαση αυτή δεν υπόκειται σε τέλη και δικαιώματα υπέρ του Δημοσίου, δήμου, κοινότητας ή τρίτου. Εκκρεμείς δίκες που προέκυψαν από τη λειτουργία του Ταμείου συνεχίζονται υπέρ ή κατά του Ι.Κ.Α. - Τ.Ε.A.M. χωρίς διακοπή.
Οι υφιστάμενες κατά τη δημοσίευση του νόμου αυτού οργανικές θέσεις του Τ.Ε.Α.Ε.Υ.Ε.Ε.Ο., μόνιμες και ιδιωτικού δικαίου με το υπηρετούν προσωπικό, μεταφέρονται στο Ι.Κ.Α.
Οι διατάξεις των άρθρων 1, 5 (παρ. 1 περίπτ. στ) μέχρι 9 (παρ. 2 και 3), 10, 30 μέχρι 34, 36 και 38 του Καταστατικού του Ταμείου, από την ημερομηνία της συγχωνεύσεως παύουν να ισχύουν.
Οι ασφαλισμένοι του Ταμείου καθίστανται ασφαλισμένοι του Ι.Κ.Α. - Τ.Ε.Α.Μ.. Η ασφαλιστική σχέση των ασφαλισμένων αυτών, μετά από τη συγχώνευση, διέπεται από τις διατάξεις του Καταστατικού του Ταμείου που εξακολουθούν ισχύουσες με την επιφύλαξη της παραγράφου 3 του παρόντος άρθρου.
Ο χρόνος ασφαλίσεως στο Ταμείο, συμπεριλαμβανομένου και αυτού που έχει αναγνωρισθεί ή προσμετρηθεί από προϋπηρεσία ή άλλη αιτία βάσει των διατάξεων του Καταστατικού του, υπολογίζεται για τη θεμελίωση του συνταξιοδοτικού δικαιώματος των ασφαλισμένων αυτών, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις του Ταμείου, όπως αυτές ορίζονται από τις καταστατικές διατάξεις αυτού.
Πρόσωπα τα οποία αποκτούν μετά τη συγχώνευση την ιδιότητα εκπροσώπου συνδικαλιστικών οργανώσεων, για την οποία υπήγοντο στην ασφάλιση του Ταμείου, σύμφωνα με τη νομοθεσία του, εξαιρούνται από την ασφάλιση του Ι.Κ.Α.- Τ.Ε.Α.Μ. για την ιδιότητα τους αυτή. Τα πρόσωπα αυτά σε κάθε περίπτωση υπάγονται στους οικείους Φορείς επικουρικής ασφάλισης για την απασχόληση τους.
Οι συνταξιούχοι του Ταμείου γίνονται συνταξιούχοι του Ι.Κ.Α.-Τ.Ε.Α.Μ.. Οι συντάξεις αυτών εξακολουθούν να καταβάλλονται αμετάβλητες, χωρίς τους περιορισμούς των διατάξεων του άρθρου 19 του ν. 2434/1996 (ΦΕΚ 188 Α'). Σε περίπτωση καταβολής συντάξεων από το Τ.Ε.Α.Ε.Υ.Ε.Ε.Ο. και το Ι.Κ.Α.-Τ.Ε.Α.Μ. ή από άλλο επικουρικό φορέα, οι διατάξεις περί διπλοσυνταξιούχων δεν εφαρμόζονται. Οι ανωτέρω συντάξεις αυξάνονται κατά τον τρόπο αύξησης των λοιπών συντάξεων των συνταξιούχων του Ι.Κ.Α.-Τ.Ε.Α.Μ..
7. ι ειδικές εισφορές του άρθρου μόνου του ν.114/1944 (ΦΕΚ 19 Α), όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, καθώς και της παρ. 1 του άρθρου 8 του ν. 678/1977 (ΦΕΚ 246 Α') που έχουν θεσπισθεί υπέρ του Ταμείου, διατηρούνται και περιέρχονται εξ ολοκλήρου στο Ι.Κ.Α.- Τ.Ε.Α.Μ., επιφυλασσομένων των διατάξεων του άρθρου 59 του ν. 2084/1992 (ΦΕΚ 165 Α").
Οι παραπάνω εισφορές δύνανται να μειώνονται με προεδρικό διάταγμα, εκδιδόμενο με πρόταση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, μετά από γνώμη του Δ.Σ. του Ι.Κ.Α., ύστερα από σύνταξη αναλογιστικής μελέτης.
8. Κλάδος Πρόνοιας του Τ.Ε.Α.Ε.Υ.Ε.Ε.Ο., που συστάθηκε με τις διατάξεις της αριθμ. 59360 Σ. 1509/ 24.1.1950 (ΦΕΚ 51 Β') απόφασης του Υπουργού Εργασίας, καταργείται από την ημερομηνία συγχώνευσης του Ταμείου.
Τα αποθεματικά του καταργούμενου Κλάδου διανέμονται στους ασφαλισμένους του Κλάδου αυτού, οι οποίοι έχουν υπαχθεί στην ασφάλιση του και έχουν συμπληρώσει μέχρι την ημερομηνία συγχώνευσης του Ταμείου τουλάχιστον τρία (3) έτη ασφάλισης, μετά από σχετική αίτηση, η οποία υποβάλλεται στο Ι.Κ.Α.- Τ.Ε.Α.Μ. εντός ανατρεπτικής προθεσμίας τριών (3) μηνών από την ημερομηνία συγχώνευσης του.
To I.K.A. - T.E.A.M., ως καθολικός διάδοχος του Ταμείου, αναγράφει στον προϋπολογισμό του το ποσό που προκύπτει κατά το κλείσιμο του ισολογισμού του καταργούμενου Κλάδου και το οποίο θα διανεμηθεί στους δικαιούχους.
Από το προς διανομή ποσό αφαιρείται το ποσό που θα καταβληθεί ως εφάπαξ παροχή, σε όσους έχουν συμπληρώσει τις προϋποθέσεις σύμφωνα με τις καταστατικές διατάξεις του καταργούμενου Κλάδου και έχουν υποβάλει σχετική αίτηση μέχρι την ημερομηνία κατάρ¬γησης του, καθώς και σε όσους έχουν συμπληρώσει τις χρονικές προϋποθέσεις συνταξιοδοτήσεως, όπως προβλέπεται από τις σχετικές διατάξεις του καταργού¬μενου Ταμείου, ανεξαρτήτως ορίου ηλικίας και συνταξιοδότησης από τον κλάδο σύνταξης.
Το ποσό που θα καταβληθεί σε κάθε δικαιούχο είναι το πηλίκο της διαίρεσης του προς διανομή ποσού και των ημερών ασφάλισης του συνόλου των δικαιούχων, πολλαπλασιαζόμενο με τις ημέρες ασφάλισης του δικαιούχου. Το ποσό που προκύπτει δεν δύναται να είναι ανώτερο εκείνου που θα ελάμβανε ο δικαιούχος ως εφάπαξ παροχή βάσει των καταστατικών διατάξεων του καταργούμενου Κλάδου.
Τυχόν αδιάθετο ποσό μεταφέρεται στο Ι.Κ.Α. -Τ.Ε.Α.Μ..
Με απόφαση του Διοικητή του Ι.Κ.Α. συγκροτείται επιτροπή αποτελούμενη από υπαλλήλους του καταργούμενου Ταμείου, έργο της οποίας είναι η χορήγηση στους δικαιούχους του προς διανομή ποσού. Με την ίδια απόφαση ορίζεται και ο χρόνος περάτωσης του έργου της.
Τρίτη 29 Ιουνίου 2010
Πέμπτη 10 Ιουνίου 2010
Το "συνδικαλιστικό της Ασφάλειας"
Το φαινόμενο της αστυνόμευσης όλων σχεδόν των δραστηριοτήτων των πολιτών του ελληνικού κράτους είναι πολύ παλιό. Ειδικά για το εργατικό και συνδικαλιστικό κίνημα άρχισε να θεσμοθετείται από την περίοδο της παγκαλικής δικτατορίας (Νομοθετικό Διάταγμα - Δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α 265/23.09.1925: ΠΕΡΙ ΣΥΣΤΑΣΕΩΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ). Για να φτάσει σε πλήρη οργανωτική ακμή στην διάρκεια της βασιλομεταξικής δικτατορίας.
Εννοείται, ότι θα συνεχιστεί και μετά την βαριά ήττα της εργατικής τάξης το 1949 μέχρι των ημερών μας, με διαφορετικές κατά καιρούς μορφές.
Η τρομοκρατική δράση των αστυνομικών και των παραστυνομικών οργάνων, ειδικά στο εργατικό, (αλλά και στο φοιτητικό) κίνημα, θα μείνει στην ιστορία. Στην κυριολεξία μιλάμε για ένα παρακράτος, που θα λειτουργήσει έξω από κάθε συνταγματική νομιμότητα και θα αποτελέσει πηγή διαρκούς πολιτικής ανωμαλίας. Ίσως μόνο ο όρος “Παρασύνταγμα”, όρος που εισήχθη από τον καθηγητή συνταγματικού δικαίου Νίκο Αλιβιζάτο στο περίφημο βιβλίο του “Πολιτικοί θεσμοί σε κρίση, 1922-1974 – Όψεις της ελληνικής εμπειρίας”, είναι σε θέση να δώσει σε μεγάλο βαθμό κάποια ερμηνευτικά εργαλεία για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούσε η συγκεκριμένη αστυνόμευση.
Για να είμαστε δίκαιοι, το ζήτημα της ανάμειξης του κράτους στα σωματεία και στις λειτουργίες τους, είναι κοινό σε όλες σχεδόν τις καπιταλιστικές χώρες, ανεξάρτητα από τον βαθμό της δημοκρατικότητάς τους. Παρά τις αναρίθμητες συνταγματικές και διεθνείς κατοχυρώσεις. Στην Ελλάδα όμως αυτό το φαινόμενο θα πάρει ανεξέλεγκτες διαστάσεις και θα σημαδέψει για δεκαετίες το συνδικαλιστικό κίνημα.
Δεν φτάνει μόνο το γεγονός ότι μετά την εκδίωξη της Αριστεράς από την ΓΣΕΕ το 1928, με το τέταρτο συνέδριο η τριτοβάθμια γενική συνομοσπονδία θα περάσει ολοκληρωτικά υπό κρατικό έλεγχο και τα ανώτερα συνδικαλιστικά στελέχη θα μεταβληθούν σε πειθήνια όργανα της εκτελεστικής εξουσίας, σε όργανα των μηχανισμών καταστολής του αστικού κράτους. Δεν θα φτάσει η φασιστικοποίηση των συνδικάτων από τη 4η Αυγούστου και στη συνέχεια ο εντεταλμένος καραμανλικός συνδικαλισμός τύπου Μακρή και Θεοδώρου:
Το κράτος που ανοιχτά ταυτίζει τα συμφέροντά του με αυτά της οικονομικής ολιγαρχίας, χρειάζεται ακόμα πιο άμεσο έλεγχο. Και έχει δίκιο, αφού διδασκόμενο από την ιστορία γνωρίζει ότι μέσα στην όξυνση της ταξικής πάλης, στελέχη του κρατικού εργοδοτικού συνδικαλισμού, μπορεί κάποιες φορές να περάσουν στην αντιπέρα όχθη και να σταθούν μαζί με τους συναδέλφους τους στην πάλη για τις διεκδικήσεις τους. Κάθε συνδικαλιστής, όσο έμπιστος και να είναι για την εργοδοσία, είναι εν γένει ύποπτος. Είναι εν δυνάμει ανατροπέας των ταξικών συσχετισμών.
Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που θα δημιουργηθεί στην Γενική Ασφάλεια ειδικό τμήμα παρακολούθησης του συνδικαλιστικού κινήματος. Είναι το περίφημο “συνδικαλιστικό της Ασφάλειας”. Τα όργανά του, θα παρίστανται ανενόχλητα στις συνελεύσεις των σωματείων μέχρι και το τέλος της δικτατορίας. Όργανα που θα προέρχονται είτε από τον χώρο της Αστυνομίας, είτε από των χώρο του παρακράτους, κυρίως από λούμπεν, παρακμιακά και υποκοσμιακά στοιχεία που κατά καιρούς εξέβραζε και εκβράζει η ελληνική κοινωνία.
(Ανάλογο τμήμα υπήρχε και για το φοιτητικό κίνημα. Το περίφημο “φοιτητικό της Ασφάλειας” που “μεγαλούργησε” στην διάρκεια της χούντας).
Πριν περάσουμε σε κάποια χαρακτηριστικά ντοκουμέντα, τρεις παρατηρήσεις:
- Υπήρχε σαφής διαφορά των ασφαλιτών πάσης φύσεως από τους υπόλοιπους αστυνομικούς. Ειδικά το “συνδικαλιστικό της Ασφάλειας” στελεχωνόταν από επιλεγμένους αστυνομικούς, από άτομα χωρίς ηθικούς ή άλλους φραγμούς. Είχαν σε αντάλλαγμα των υπηρεσιών που προσέφεραν ασυδοσία στην δράση τους στο χώρο του υποκόσμου. Πολλοί από αυτούς θα διαπρέψουν στην προστασία του εμπορίου λευκής σαρκός, ναρκωτικών και σε κάθε είδους παρανομία, (με το αζημίωτο).
- Τα όργανα του “συνδικαλιστικού” ήταν συνήθως αγράμματα άτομα – το πολύ να είχαν τελειώσει την έκτη δημοτικού. Πιθανά, να είχαν και στρατιωτική προϋπηρεσία στον βαθμό του δεκανέα πεζικού. Επιλέχθηκαν προσεκτικά από το κατεστημένο με βάση συγκεκριμένες προδιαγραφές. Το αποτέλεσμα της συγκέντρωσης τόσων εξουσιών στα χέρια τέτοιων λούμπεν και αστοιχείωτων ατόμων, ήταν να αποκτούν τα πιο απίθανα βίτσια.
- Από το 1949 και μετά δεν αναφέρεται καμία περίπτωση αριστερού συνδικαλιστή, ειδικά μέλους της ΕΔΑ και του ΚΚΕ που να πέρασε συνειδητά με το μέρος της Ασφάλειας. Παρά τα λάθη και τις αδυναμίες στην τακτική και στρατηγική του κινήματος, αυτό θα αποτελέσει μια μεγάλη κατάκτηση, μια σελίδα δόξας στην ιστορία του.
Κάποια τεκμήρια.
Ριζοσπάστης, 11.6.1930. Ας σημειωθούν οι διασπαστικές ενέργειες των αρχών ασφάλειας.
ΓΣΕΕ. 16ο χουντικό συνέδριο. Δείγμα της στενής παρακολούθησης από την Γενική Ασφάλεια.
Αυγή, 13.4.1967. Μια εβδομάδα πριν την δικτατορία. Επίθεση ασφαλιτών στις εργατικές διαδηλώσεις. Ο "καλοντυμένος" κύριος, επικουρεί το έργο των αστυνομικών.
Σπάνιο και σημαντικό τεκμήριο. Ορισμένα συνδικαλιστικά στελέχη, ήταν εκτός από όργανα της Αστυνομίας, πληροφοριοδότες και των στρατιωτικών υπηρεσιών (από Γ. Κουκουλές, "Για μια Ιστορία του Ελληνικού Συνδικαλιστικού Κινήματος" ).
Αφήγηση.
Ένα από τα κορυφαία στελέχη του οικοδομικού συνδικαλισμού στην δεκαετία του 1960, ο Μπάμπης Δρακόπουλος (συνωνυμία με το ιστορικό στέλεχος της ΕΔΑ και του ΚΚΕ Εσ. αργότερα), από το Σωματείο των πλακάδων, γράφει για το "Συνδικαλιστικό της Ασφάλειας":
Το "Συνδικαλιστικό της Ασφάλειας" στελέχωναν διάφορα αποβράσματα με κύριο προσόν τον αγοραίο αντικομμουνισμό σε συνεργασία με εργατοπατέρες, παρακρατικούς και τους συνεργάτες των γερμανικών στρατευμάτων κατοχής. Δηλαδή, διάφοροι τύποι είτε από τις τάξεις της αστυνομίας, είτε έξω από αυτή, που όμως ήταν έτοιμοι ανά πάσα στιγμή να διαπράξουν οποιοδήποτε έγκλημα.
Όπως έχει αποδειχθεί, τις περισσότερες φορές η φυσική ηγεσία της αστυνομίας αγνοούσε τις δραστηριότητες και τις επιδόσεις των οργάνων του "Συνδικαλιστικού της Ασφάλειας". Κάθε φορά που υπήρχε μια αγωνιστική κινητοποίηση έθεταν κι ένα προβοκατόρικο σχέδιο σε εφαρμογή. Οι Οικοδόμοι πολύ γρήγορα κατάλαβαν τι γίνεται και οργάνωναν κάθε φορά με απίστευτη ψυχραιμία και αποτελεσματικότητα την περιφρούρηση και την εξουδετέρωση των σχεδίων του "Συνδικαλιστικού της Ασφάλειας". Πολλές φορές οι προσπάθειες τους κατέληγαν σε φιάσκο. Έτσι, έκτος των άλλων, υπήρχε και μια "βεντέτα" μεταξύ Οικοδόμων και Ασφαλιτών. Είναι αμέτρητες οι φορές που τους ρεζιλεύαμε ενώπιον της Δικαιοσύνης, όπου με διάφορες κατηγορίες μας προσήγαγαν σιδηροδέσμιους και αντί να μας καταδικάσουν, τους "καταδικάζαμε"... εμείς. Χώρια την κατσάδα που τρώγανε από την έδρα.
Εδώ να σημειώσουμε ότι οι Οικοδόμοι έδειξαν μια επίσης απίθανη ευαισθησία και αλληλεγγύη προς το φοιτητικό κίνημα, ειδικότερα μετά τη δολοφονία του Σωτήρη Πέτρουλα. Όσο κι αν φανεί υπερβολικό, κάθε φορά που το φοιτητικό κίνημα είχε εκδήλωση, αυθόρμητα άδειαζαν οι πιάτσες και οι συνάδελφοι έτρεχαν να προστατέψουν τα παιδιά από τους δολοφόνους του "Φοιτητικού της Ασφάλειας".
Το "Συνδικαλιστικό της Ασφάλειας" έπαιρνε οδηγίες απευθείας από τα υπουργεία Δημοσίας Τάξεως, Εργασίας και Εξωτερικών, ενώ ο επιχειρησιακός συνδυασμός ήταν της αρμοδιότητας της διεύθυνσης του παρακράτους με έδρα την ΚΥΠ. Δεν ήταν λίγες οι φορές που συνδικαλιστικά στελέχη, κυρίως συνεργαζόμενοι με συναδέλφους τους της ΕΔΑ, οδηγούνταν στην ΚΥΠ για ανάκριση, εκφοβισμό αλλά και για δελεαστικές προτάσεις ... συνεργασίας για το καλό της πατρίδος!
Όλες οι κινήσεις των δραστήριων Οικοδόμων ήταν υπό παρακολούθηση. Δηλαδή, έφευγες πολλές φορές, με "σωματοφύλακα" από το σπίτι σου που σε ακολουθούσε στην πιάτσα, στη συνέχεια στον τόπο δουλειάς, το απόγευμα πάλι στην πιάτσα και μετά στα γραφεία του σωματείου ή της ΕΔΑ και τέλος και πάλι ως το σπίτι. Με πρόσχημα την τήρηση της εννόμου τάξεως είχαν πάντα οργανωμένη, σε στιλ ταγμάτων εφόδου, παρουσία στις συνελεύσεις, τις συγκεντρώσεις και τις αγωνιστικές κινητοποιήσεις.
Συνήθως πάντα στις εκδηλώσεις εμφανίζονταν με επικεφαλής τον διαβόητο Παπασπύρου, ένα κομπλεξικό ανθρωπάκι, 1,60 ήταν δεν ήταν στο ύψος, λαλίστατο ... αλλά έτοιμο για οποιοδήποτε έγκλημα πάρει διαταγή! Πίσω από την κουστωδία των ένστολων υπήρχαν πάντα διάφοροι ροπαλοφόροι που ήταν ανακατεμένοι ασφαλίτες, χαφιέδες, τρόφιμοι του παρακράτους, όπως "Αντικομμουνιστική σταυροφορία" κλπ.
Για ένα διάστημα οι χαφιέδες του "Συνδικαλιστικού" διεκδικούσαν να παρευρίσκονται μέσα στις αίθουσες των Συνελεύσεων και να παρακολουθούν τις εργασίες του σώματος. Οι Οικοδόμοι αγωνίστηκαν ώσπου τους πέταξαν έξω. Το ωραίο είναι ότι, αφού ήρθε η Ένωση Κέντρου στην Κυβέρνηση, ο μεγάλος δημοκράτης ... Γεώργιος Παπανδρέου απαγόρευσε μεν να βρίσκονται μέσα στην αίθουσα, αλλά για λόγους ... τάξεως να βρίσκονται στην είσοδο!
Στις πιάτσες είχαν βάλει βάρδιες που παρακολουθούσαν τα πάντα. Τους είχαμε βγάλει και παρατσούκλια. Δεν χάναμε δε ευκαιρία να τους γελοιοποιούμε με τους πιο απίθανους τρόπους, π.χ. κάναμε πως ... συνωμοτούμε και φεύγαμε τάχα για ποιος ξέρει πού. Αφού περπατούσαμε κανένα πεντάλεπτο γύρω από την Ομόνοια, βρισκόμαστε όλοι στα υπόγεια ουρητήρια επί το έργον κατά σειράν κι έπεφτε το γέλιο της αρκούδας.
Ποιος δεν θυμάται τον Γιάννη τον Αρκούδα, ήταν και πολύτεκνος και τον λυπόμασταν, ποιος δεν θυμάται την Ραμόνα που εκτός από το κουσούρι του ήταν και καμπούρης, τον Σάκη τον Φυτά, τον Πέτρο εκ Καλλιδρομίου, ένας κι ένας, αστέρια του "Συνδικαλιστικού της Ασφάλειας".
Διαβάστε:
- Νίκος Αλιβιζάτος : Οι πολιτικοί θεσμοί σε κρίση 1922-1974: Όψεις της ελληνικής εμπειρίας. Από το "Θεμέλιο", Αθήνα 1995.
- Ηλίας Σταβέρης : "Οικοδόμοι - Ηρωικοί αγώνες μιας 7ετίας, 1960-1967", εκδόσεις Παρασκήνιο, Αθήνα 2003.
- Γεώργιος Φ. Κουκουλές: "Για μια Ιστορία του ελληνικού εργατικού κινήματος - Εισαγωγή στην παιδαγωγική της ιστορικής έρευνας", από τις εκδόσεις "Οδυσσέας", Αθήνα 1994.
Εννοείται, ότι θα συνεχιστεί και μετά την βαριά ήττα της εργατικής τάξης το 1949 μέχρι των ημερών μας, με διαφορετικές κατά καιρούς μορφές.
Η τρομοκρατική δράση των αστυνομικών και των παραστυνομικών οργάνων, ειδικά στο εργατικό, (αλλά και στο φοιτητικό) κίνημα, θα μείνει στην ιστορία. Στην κυριολεξία μιλάμε για ένα παρακράτος, που θα λειτουργήσει έξω από κάθε συνταγματική νομιμότητα και θα αποτελέσει πηγή διαρκούς πολιτικής ανωμαλίας. Ίσως μόνο ο όρος “Παρασύνταγμα”, όρος που εισήχθη από τον καθηγητή συνταγματικού δικαίου Νίκο Αλιβιζάτο στο περίφημο βιβλίο του “Πολιτικοί θεσμοί σε κρίση, 1922-1974 – Όψεις της ελληνικής εμπειρίας”, είναι σε θέση να δώσει σε μεγάλο βαθμό κάποια ερμηνευτικά εργαλεία για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούσε η συγκεκριμένη αστυνόμευση.
Για να είμαστε δίκαιοι, το ζήτημα της ανάμειξης του κράτους στα σωματεία και στις λειτουργίες τους, είναι κοινό σε όλες σχεδόν τις καπιταλιστικές χώρες, ανεξάρτητα από τον βαθμό της δημοκρατικότητάς τους. Παρά τις αναρίθμητες συνταγματικές και διεθνείς κατοχυρώσεις. Στην Ελλάδα όμως αυτό το φαινόμενο θα πάρει ανεξέλεγκτες διαστάσεις και θα σημαδέψει για δεκαετίες το συνδικαλιστικό κίνημα.
Δεν φτάνει μόνο το γεγονός ότι μετά την εκδίωξη της Αριστεράς από την ΓΣΕΕ το 1928, με το τέταρτο συνέδριο η τριτοβάθμια γενική συνομοσπονδία θα περάσει ολοκληρωτικά υπό κρατικό έλεγχο και τα ανώτερα συνδικαλιστικά στελέχη θα μεταβληθούν σε πειθήνια όργανα της εκτελεστικής εξουσίας, σε όργανα των μηχανισμών καταστολής του αστικού κράτους. Δεν θα φτάσει η φασιστικοποίηση των συνδικάτων από τη 4η Αυγούστου και στη συνέχεια ο εντεταλμένος καραμανλικός συνδικαλισμός τύπου Μακρή και Θεοδώρου:
Το κράτος που ανοιχτά ταυτίζει τα συμφέροντά του με αυτά της οικονομικής ολιγαρχίας, χρειάζεται ακόμα πιο άμεσο έλεγχο. Και έχει δίκιο, αφού διδασκόμενο από την ιστορία γνωρίζει ότι μέσα στην όξυνση της ταξικής πάλης, στελέχη του κρατικού εργοδοτικού συνδικαλισμού, μπορεί κάποιες φορές να περάσουν στην αντιπέρα όχθη και να σταθούν μαζί με τους συναδέλφους τους στην πάλη για τις διεκδικήσεις τους. Κάθε συνδικαλιστής, όσο έμπιστος και να είναι για την εργοδοσία, είναι εν γένει ύποπτος. Είναι εν δυνάμει ανατροπέας των ταξικών συσχετισμών.
Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που θα δημιουργηθεί στην Γενική Ασφάλεια ειδικό τμήμα παρακολούθησης του συνδικαλιστικού κινήματος. Είναι το περίφημο “συνδικαλιστικό της Ασφάλειας”. Τα όργανά του, θα παρίστανται ανενόχλητα στις συνελεύσεις των σωματείων μέχρι και το τέλος της δικτατορίας. Όργανα που θα προέρχονται είτε από τον χώρο της Αστυνομίας, είτε από των χώρο του παρακράτους, κυρίως από λούμπεν, παρακμιακά και υποκοσμιακά στοιχεία που κατά καιρούς εξέβραζε και εκβράζει η ελληνική κοινωνία.
(Ανάλογο τμήμα υπήρχε και για το φοιτητικό κίνημα. Το περίφημο “φοιτητικό της Ασφάλειας” που “μεγαλούργησε” στην διάρκεια της χούντας).
Πριν περάσουμε σε κάποια χαρακτηριστικά ντοκουμέντα, τρεις παρατηρήσεις:
- Υπήρχε σαφής διαφορά των ασφαλιτών πάσης φύσεως από τους υπόλοιπους αστυνομικούς. Ειδικά το “συνδικαλιστικό της Ασφάλειας” στελεχωνόταν από επιλεγμένους αστυνομικούς, από άτομα χωρίς ηθικούς ή άλλους φραγμούς. Είχαν σε αντάλλαγμα των υπηρεσιών που προσέφεραν ασυδοσία στην δράση τους στο χώρο του υποκόσμου. Πολλοί από αυτούς θα διαπρέψουν στην προστασία του εμπορίου λευκής σαρκός, ναρκωτικών και σε κάθε είδους παρανομία, (με το αζημίωτο).
- Τα όργανα του “συνδικαλιστικού” ήταν συνήθως αγράμματα άτομα – το πολύ να είχαν τελειώσει την έκτη δημοτικού. Πιθανά, να είχαν και στρατιωτική προϋπηρεσία στον βαθμό του δεκανέα πεζικού. Επιλέχθηκαν προσεκτικά από το κατεστημένο με βάση συγκεκριμένες προδιαγραφές. Το αποτέλεσμα της συγκέντρωσης τόσων εξουσιών στα χέρια τέτοιων λούμπεν και αστοιχείωτων ατόμων, ήταν να αποκτούν τα πιο απίθανα βίτσια.
- Από το 1949 και μετά δεν αναφέρεται καμία περίπτωση αριστερού συνδικαλιστή, ειδικά μέλους της ΕΔΑ και του ΚΚΕ που να πέρασε συνειδητά με το μέρος της Ασφάλειας. Παρά τα λάθη και τις αδυναμίες στην τακτική και στρατηγική του κινήματος, αυτό θα αποτελέσει μια μεγάλη κατάκτηση, μια σελίδα δόξας στην ιστορία του.
Κάποια τεκμήρια.
Ριζοσπάστης, 11.6.1930. Ας σημειωθούν οι διασπαστικές ενέργειες των αρχών ασφάλειας.
ΓΣΕΕ. 16ο χουντικό συνέδριο. Δείγμα της στενής παρακολούθησης από την Γενική Ασφάλεια.
Αυγή, 13.4.1967. Μια εβδομάδα πριν την δικτατορία. Επίθεση ασφαλιτών στις εργατικές διαδηλώσεις. Ο "καλοντυμένος" κύριος, επικουρεί το έργο των αστυνομικών.
Σπάνιο και σημαντικό τεκμήριο. Ορισμένα συνδικαλιστικά στελέχη, ήταν εκτός από όργανα της Αστυνομίας, πληροφοριοδότες και των στρατιωτικών υπηρεσιών (από Γ. Κουκουλές, "Για μια Ιστορία του Ελληνικού Συνδικαλιστικού Κινήματος" ).
Αφήγηση.
Ένα από τα κορυφαία στελέχη του οικοδομικού συνδικαλισμού στην δεκαετία του 1960, ο Μπάμπης Δρακόπουλος (συνωνυμία με το ιστορικό στέλεχος της ΕΔΑ και του ΚΚΕ Εσ. αργότερα), από το Σωματείο των πλακάδων, γράφει για το "Συνδικαλιστικό της Ασφάλειας":
Το "Συνδικαλιστικό της Ασφάλειας" στελέχωναν διάφορα αποβράσματα με κύριο προσόν τον αγοραίο αντικομμουνισμό σε συνεργασία με εργατοπατέρες, παρακρατικούς και τους συνεργάτες των γερμανικών στρατευμάτων κατοχής. Δηλαδή, διάφοροι τύποι είτε από τις τάξεις της αστυνομίας, είτε έξω από αυτή, που όμως ήταν έτοιμοι ανά πάσα στιγμή να διαπράξουν οποιοδήποτε έγκλημα.
Όπως έχει αποδειχθεί, τις περισσότερες φορές η φυσική ηγεσία της αστυνομίας αγνοούσε τις δραστηριότητες και τις επιδόσεις των οργάνων του "Συνδικαλιστικού της Ασφάλειας". Κάθε φορά που υπήρχε μια αγωνιστική κινητοποίηση έθεταν κι ένα προβοκατόρικο σχέδιο σε εφαρμογή. Οι Οικοδόμοι πολύ γρήγορα κατάλαβαν τι γίνεται και οργάνωναν κάθε φορά με απίστευτη ψυχραιμία και αποτελεσματικότητα την περιφρούρηση και την εξουδετέρωση των σχεδίων του "Συνδικαλιστικού της Ασφάλειας". Πολλές φορές οι προσπάθειες τους κατέληγαν σε φιάσκο. Έτσι, έκτος των άλλων, υπήρχε και μια "βεντέτα" μεταξύ Οικοδόμων και Ασφαλιτών. Είναι αμέτρητες οι φορές που τους ρεζιλεύαμε ενώπιον της Δικαιοσύνης, όπου με διάφορες κατηγορίες μας προσήγαγαν σιδηροδέσμιους και αντί να μας καταδικάσουν, τους "καταδικάζαμε"... εμείς. Χώρια την κατσάδα που τρώγανε από την έδρα.
Εδώ να σημειώσουμε ότι οι Οικοδόμοι έδειξαν μια επίσης απίθανη ευαισθησία και αλληλεγγύη προς το φοιτητικό κίνημα, ειδικότερα μετά τη δολοφονία του Σωτήρη Πέτρουλα. Όσο κι αν φανεί υπερβολικό, κάθε φορά που το φοιτητικό κίνημα είχε εκδήλωση, αυθόρμητα άδειαζαν οι πιάτσες και οι συνάδελφοι έτρεχαν να προστατέψουν τα παιδιά από τους δολοφόνους του "Φοιτητικού της Ασφάλειας".
Το "Συνδικαλιστικό της Ασφάλειας" έπαιρνε οδηγίες απευθείας από τα υπουργεία Δημοσίας Τάξεως, Εργασίας και Εξωτερικών, ενώ ο επιχειρησιακός συνδυασμός ήταν της αρμοδιότητας της διεύθυνσης του παρακράτους με έδρα την ΚΥΠ. Δεν ήταν λίγες οι φορές που συνδικαλιστικά στελέχη, κυρίως συνεργαζόμενοι με συναδέλφους τους της ΕΔΑ, οδηγούνταν στην ΚΥΠ για ανάκριση, εκφοβισμό αλλά και για δελεαστικές προτάσεις ... συνεργασίας για το καλό της πατρίδος!
Όλες οι κινήσεις των δραστήριων Οικοδόμων ήταν υπό παρακολούθηση. Δηλαδή, έφευγες πολλές φορές, με "σωματοφύλακα" από το σπίτι σου που σε ακολουθούσε στην πιάτσα, στη συνέχεια στον τόπο δουλειάς, το απόγευμα πάλι στην πιάτσα και μετά στα γραφεία του σωματείου ή της ΕΔΑ και τέλος και πάλι ως το σπίτι. Με πρόσχημα την τήρηση της εννόμου τάξεως είχαν πάντα οργανωμένη, σε στιλ ταγμάτων εφόδου, παρουσία στις συνελεύσεις, τις συγκεντρώσεις και τις αγωνιστικές κινητοποιήσεις.
Συνήθως πάντα στις εκδηλώσεις εμφανίζονταν με επικεφαλής τον διαβόητο Παπασπύρου, ένα κομπλεξικό ανθρωπάκι, 1,60 ήταν δεν ήταν στο ύψος, λαλίστατο ... αλλά έτοιμο για οποιοδήποτε έγκλημα πάρει διαταγή! Πίσω από την κουστωδία των ένστολων υπήρχαν πάντα διάφοροι ροπαλοφόροι που ήταν ανακατεμένοι ασφαλίτες, χαφιέδες, τρόφιμοι του παρακράτους, όπως "Αντικομμουνιστική σταυροφορία" κλπ.
Για ένα διάστημα οι χαφιέδες του "Συνδικαλιστικού" διεκδικούσαν να παρευρίσκονται μέσα στις αίθουσες των Συνελεύσεων και να παρακολουθούν τις εργασίες του σώματος. Οι Οικοδόμοι αγωνίστηκαν ώσπου τους πέταξαν έξω. Το ωραίο είναι ότι, αφού ήρθε η Ένωση Κέντρου στην Κυβέρνηση, ο μεγάλος δημοκράτης ... Γεώργιος Παπανδρέου απαγόρευσε μεν να βρίσκονται μέσα στην αίθουσα, αλλά για λόγους ... τάξεως να βρίσκονται στην είσοδο!
Στις πιάτσες είχαν βάλει βάρδιες που παρακολουθούσαν τα πάντα. Τους είχαμε βγάλει και παρατσούκλια. Δεν χάναμε δε ευκαιρία να τους γελοιοποιούμε με τους πιο απίθανους τρόπους, π.χ. κάναμε πως ... συνωμοτούμε και φεύγαμε τάχα για ποιος ξέρει πού. Αφού περπατούσαμε κανένα πεντάλεπτο γύρω από την Ομόνοια, βρισκόμαστε όλοι στα υπόγεια ουρητήρια επί το έργον κατά σειράν κι έπεφτε το γέλιο της αρκούδας.
Ποιος δεν θυμάται τον Γιάννη τον Αρκούδα, ήταν και πολύτεκνος και τον λυπόμασταν, ποιος δεν θυμάται την Ραμόνα που εκτός από το κουσούρι του ήταν και καμπούρης, τον Σάκη τον Φυτά, τον Πέτρο εκ Καλλιδρομίου, ένας κι ένας, αστέρια του "Συνδικαλιστικού της Ασφάλειας".
Διαβάστε:
- Νίκος Αλιβιζάτος : Οι πολιτικοί θεσμοί σε κρίση 1922-1974: Όψεις της ελληνικής εμπειρίας. Από το "Θεμέλιο", Αθήνα 1995.
- Ηλίας Σταβέρης : "Οικοδόμοι - Ηρωικοί αγώνες μιας 7ετίας, 1960-1967", εκδόσεις Παρασκήνιο, Αθήνα 2003.
- Γεώργιος Φ. Κουκουλές: "Για μια Ιστορία του ελληνικού εργατικού κινήματος - Εισαγωγή στην παιδαγωγική της ιστορικής έρευνας", από τις εκδόσεις "Οδυσσέας", Αθήνα 1994.
Κυριακή 6 Ιουνίου 2010
Το Κόκκινο Σπορ
«ο αθλητισμός θα πρέπει συνειδητά να χρησιμοποιηθεί σαν μέσο για να συσπειρωθούν οι πλατιές μάζες των εργατών και των αγροτών γύρω από τις οργανώσεις του κόμματος και των συνδικάτων, ώστε να προσελκυστούν έμπρακτα στην πολιτική και κοινωνική δραστηριότητα».
Στο πνεύμα αυτό, το 1928, η Κόκκινη Αθλητική Διεθνής θα οργανώσει στη Μόσχα την πρώτη Σπαρτακιάδα. Έλαβαν μέρος 600 εργάτες αθλητές και αθλήτριες από 14 χώρες. Για την ιστορία το πρόγραμμα περιελάμβανε 22 αθλήματα, αλλά και χορούς, ποιητικούς διαγωνισμούς και μουσική ! Δεν υπήρχαν ρεκόρ, εθνικοί ύμνοι, επιδόσεις. Ο αθλητισμός, χρησιμοποιήθηκε από την Κόκκινη Αθλητική Διεθνή για να προετοιμάσει το προλεταριάτο εν όψει της επικείμενης επανάστασης.
Φωτογραφία από την πρώτη Σπαρτακιάδα στη Μόσχα, το 1928. Η απάντηση του παγκόσμιου προλεταριάτου στη μπουρζουαζία για το τι σημαίνει πραγματικά ο αθλητισμός.Το νεαρό αλλά δυναμικό κόμμα της εργατικής τάξης στην Ελλάδα ΚΚΕ, σπεύδει να ακολουθήσει αυτήν την οδηγία. Λίγο μετά την πτώση της Παγκαλικής δικτατορίας, και ακόμα περισσότερο μετά την Τρίτη Συνδιάσκεψη της ΟΚΝΕ (Ομοσπονδίας Κομμουνιστικών Νεολαιών Ελλάδας), το Φεβρουάριο του 1927, αρχίζουν να δημιουργούνται τα πρώτα σωματεία εργατοαγροτικού αθλητισμού. Οι στόχοι αυτής της προσπάθειας καταγράφονται στο Ριζοσπάστη στις 8 Δεκεμβρίου 1927.
Σε μία μεγάλη ανάλυση του θέματος, στην τρίτη σελίδα και με τίτλο «Το Κόκκινο Σπορ και η Σημασία της Ανάπτυξής του μέσα στην εργαζόμενη Νεολαία», καθορίζονται οι εξής ρεαλιστικές επιδιώξεις :
- α) να προσφέρει διασκέδαση στις μάζες της εργατικής νεολαίας,
- β)να αντιδράσει με τη φυσική διάπλαση των εργαζόμενων νέων στη δηλητηρίαση από την εκμετάλλευση,
- γ) να προετοιμάσει ρωμαλέους και γυμνασμένους προλεταρίους για τον αγώνα της εργατικής τάξης,
- δ) να αποσπάσει τους εργαζόμενους νέους από την ιδεολογική εθνικιστική προπαγάνδα των αστικών αθλητικών συλλόγων,
- ε) να οργανώσει καινούργια στρώματα δραστήριων νέων εργατών.
Η πορεία της κίνησης.
Γράφει ο Γιώργος Γάσιας στην μεταπτυχιακή του εργασία «Η περίπτωση των ποδοσφαιρικών σωματείων στην ελληνική κοινωνία του μεσοπολέμου 1922-1936» (2005):
Το 1928 οργανώσεις εργατικού αθλητισμού υπήρχαν σε 30 περίπου πόλεις της Ελλάδος, ενώ, το 1930, το Α΄ Συνέδριο Εργατοαγροτικού αθλητισμού ίδρυσε την Ομοσπονδία Εργατοαγροτικού Αθλητισμού (Ο.Ε.Α.). Καθοδηγητής της Ο.Ε.Α. υπήρξε ο Κώστας Λουλές ενώ κυκλοφορούσε μια φορά το μήνα η τετρασέλιδη εφημερίδα μικρού σχήματος, το Εργατοαγροτικό Σπορ, το οποίο πουλούσε πάνω από 3000 φύλλα τη στιγμή που η Νεολαία (το επίσημο έντυπο της Ο.Κ.Ν.Ε.) πουλούσε 1500 με 2000 φύλλα. Στο συγκεκριμένο πλαίσιο εντάσσεται η πλειοψηφία των ποδοσφαιρικών συλλόγων που ιδρύθηκαν εκείνη την εποχή με χαρακτηριστικούς τίτλους Εργατικός Αστέρας, Αναγέννηση, Αστέρας.
Στη Θεσσαλονίκη ο Εργατικός Αστέρας διέθετε τη νόμιμη έγκριση και αποτελούνταν από 50 μέλη, «άπαντα ανήκοντα εις την εργατικήν τάξιν», ενώ στην ευρύτερη περιοχή της Λάρισας, η Αγροτική Σπίθα οργάνωνε συνεχώς ποδοσφαιρικούς αγώνες με ομάδες των χωριών της περιοχής βρισκόμενη ταυτόχρονα σε συνεχή επικοινωνία με τον Προλετάριο, ποδοσφαιρικό σωματείο που δραστηριοποιούνταν κυρίως στα όρια της πόλης.
Το 1933 μάλιστα οργανώθηκε περιφερειακή Σπαρτακιάδα κατά τη διάρκεια της οποίας οι ομάδες που συμμετείχαν κατόρθωσαν να παρελάσουν από τα γραφεία του Προλετάριου μέχρι το γήπεδο Αλκαζάρ, τον τόπο διεξαγωγής των αγώνων. Το 1935 έγινε προσπάθεια επίσης συγκρότησης και εργατικής προέλευσης Ομοσπονδίας Ποδοσφαιρικών Αθλητικών χωρίς όμως ιδιαίτερη επιτυχία.
Η "Νεολαία" σε άρθρο της 24/6/1932. "Η παγκόσμια Σπαρτακιάδα του 1933 στη Μόσχα και η συμμετοχή μας σ' αυτήν" και με αρκετά εύγλωττο υπότιτλο, "Η σημασία της αστικής Ολυμπιάδος του Λος Άντζελες". Εκδότης της "Νεολαίας" ήταν ο Μiχάλης Βοζιάδης, ενώ τα φύλλα τυπώνονταν στο τυπογραφείο "Ρυθμός".
Αφηγήσεις
Αφηγείται ο Δημήτρης Μιχελίδης κομμουνιστής Ηρακλειώτης για τον αθλητικό Σύλλογο "Σπάρτακος", που ιδρύθηκε με βάση το πνεύμα που αναφέρθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1920 :
Στο ξεκίνημα ήταν ανεπίσημος, όμως γρήγορα με τη νομική φροντίδα του νεαρού κομμουνιστή δικηγόρου Κωστή Μαμαλάκη έγινε επίσημος.
Εύκολα βρήκε απήχηση και πολλά εργατάκια μπήκαν στις γραμμές του. Το άσχημο ήταν που δεν είχαμε χρήματα ούτε για τα στοιχειώδη. Ούτε για μπάλα, ούτε για παπούτσια, ούτε όργανα, ούτε τίποτα. Ξυπολιάδες μας ονόμαζαν όταν πηγαίναμε στα χεντέκια (γήπεδα) ή στην αλάνα στις Πατέλες.
Όπως και στις τάξεις της ΟΚΝΕ, το ίδιο και στο νεογέννητο αθλητικό εργατικό σωματείο, τα πιο πολλά μέλη ήταν ορφανά προσφυγάκια και όλα βρήκαν συλλογική στέγη και λάβανε σωστή ηθική αγωγή.
Μεγάλη ήταν η αντίδραση και ο κατατρεγμός μας. Οι αρχές καθώς και τα δυο αστικά αθλητικά σωματεία, ο “Πράσινος Αστέρας” και ο ΟΦΗ, δεν μας άφηναν να σταθούμε πουθενά, ούτε στα χεντέκια, ούτε στα γυμναστήρια.
Ευτυχώς ήταν πολλές οι αλάνες τότε στο Ηράκλειο κι εκεί συνήθως πηγαίναμε για προπόνηση. Όσο για όργανα, μια χειροποίητη μπάλα μας φτιάξανε οι τσαγκαράδες, λιθάρια πήραμε από την θάλασσα, σφαίρες από ενετικά κανόνια και ακόντιο είχαμε ένα σκέτο ξύλο. Ένας σύντροφος εμποράκος πρόσφερε λίγες πήχες μαύρο σατέν και κάναμε μερικά παντελονάκια, κάτι άλλοι μας πρόσφεραν άσπρες φανέλες στις οποίες βάλαμε κατάστηθα δύο μεγάλα κόκκινα γράμματα, το Ο με το Σ, δηλαδή "Όμιλος Σπάρτακος", που όταν τις φορούσαμε όλος ο κόσμος γινόταν δικός μας από την περηφάνια. Βέβαια τα εφόδια ήταν λίγα, γι' αυτό φοράγαμε εναλλάξ τις στολές. Όλα τα παιδιά έπρεπε να βολεύονται.
Πολλές οι δυσκολίες, αλλά σιγά σιγά προκόβαμε. Φτιάχτηκαν τμήματα ποδοσφαίρου, κλασικού αθλητισμού, κολύμβησης, ακόμα και χορευτικό. Κάθε Πρωτομαγιά κάναμε και εσωτερικούς αγώνες στο μέρος της συγκέντρωσης, πότε στον Ατσαλένιο, πότε στον Άη Γιάννη, πότε στο συνοικισμό της Νέας Αλικαρνασσού. Γίνονταν και εκδρομές όπως στις γειτονικές Αρχάνες κτλ. Η εργατιά μας έβλεπε και μας καμάρωνε, αλλά η αντίδραση μας πολέμαγε με κάθε μέσο και η Ασφάλεια λυσσούσε και μας είχε βάλει στόχο. Ούτε σε ξερό, ούτε σε χλωρό κλαρί μας άφηνε να σταθούμε. Ο “Σπάρτακος” έπρεπε να βγει από τη μέση.
Στα επόμενα δυο χρόνια το φασιστικό ιδιώνυμο, είχε γίνει το θανατερό όπλο των βενιζελικών και των αντιβενιζελικών. Οσονούπω αναμέναμε την δική μας σειρά και οφείλαμε να κάνουμε το κάθε τι με προσοχή.
Στην αρχή του 1930, ο νόμος είχε ομόφωνα σχεδόν ψηφιστεί από την πλουτοκρατική βουλή, τέθηκε σε ενέργεια και άρχισαν μαζικές καταδίκες. Πράγματι, λίγο μετά η ασφάλεια τύλιξε το σύλλογό μας σε μια κόλλα χαρτί και πρώτα ο Σπάρτακος και κατόπιν το Εργατικό Κέντρο δικαστικά διαλύθηκαν...
Αθλητές του "Σπάρτακου" το 1928. Αριστερά ο Δημήτρης Μιχελίδης, δεξιά ο Λάμπρος οικοδόμος και στη μέση ο Βασίλης Καρνάβας (εκτελέστηκε το 1944 στο μεγάλο μπλόκο της Κοκκινιάς). Από το Αρχείο του Δημήτρη Μιχελίδη.
Ορφανά προσφυγόπουλα μέλη της ηρωικής ΟΚΝΕ και του "Σπάρτακου". Ηράκλειο Κρήτης 1926. Από το αρχείο του Δημήτρη Μιχελίδη.
Η Αντίδραση
Στο περιοδικό Αθλητικός Κόσμος σε άρθρο της 8/12/1927 ο «ερυθρός κίνδυνος» αναφερόταν ως ο «νέος φοβερότερος εχθρός» καθώς
«δια της ιδρύσεως της ερυθράς αθλητικής ενώσεως επιδιώκουν να παρασύρουν προς εαυτούς τα τίμια των εργατών παιδιά και με το πρόσχημα της ιδρύσεως αθλητικών και ποδοσφαιρικών εργατικών ομάδων να εμφυσήσουν εις τας αγνάς ψυχάς των νέων μαζύ με τα αθλητικά διδάγματα τας ανθρωποκτόνους ουτοπίας του Μαρξ, του Λένιν, του Τρότσκι και Στάλιν δεν είναι αστεία τα κρούσματα ταύτα προχτές εις τα σχολεία και γυμνάσια, χθες εις το πανεπιστήμον, σήμερα εις τον αθλητισμόν παντού αι νοσηραί και ψυχοφθόροι αρχαί του κομμουνισμού».
Λίγες μέρες αργότερα στο ίδιο περιοδικό και σε ανάλογου ύφους άρθρο με τίτλο «Ιδού οι Άνθρωποι της Μόσχας» και αφιέρωση προς την ελληνική βουλή και το υπουργικό συμβούλιο, ο αρθρογράφος προέτρεπε τους υπευθύνους της ελληνικής πολιτείας,
«να συνέλθωμεν από την νάρκην που μας έχει καταλάβη, να τονώσουμεν το εθνικον φρόνημα της νεολαίας, να πολεμήσωμεν το μικρόβιον αυτό που τόσο ύπουλα εισέρχεται εις τον νεαρόν ασθενικόν οργανισμόν της ελληνικής νεολαίας είναι ανάγκη να ληφθώσι δραστικά μέτρα είς όλους τους κλάδους».
Τα πιο πολλά αθλητικά σωματεία διαλύθηκαν με βάση το "Ιδιώνυμο" της "φιλελεύθερης" κυβέρνησης του Βενιζέλου. Η βασική αιτιολογία των δικαστικών αποφάσεων που επέβαλαν την διάλυση ήταν το πάντα κλασικό,
«Παρεκτράπησαν του σκοπού δι ον, είχον αναγνωνισθεί».
Διαβάστε:
Γιώργος Γάσιας: «Η περίπτωση των ποδοσφαιρικών σωματείων στην ελληνική κοινωνία του μεσοπολέμου 1922-1936». ( Πανεπιστήμιο Κρήτης - E-Locus Ιδρυματικό Καταθετήριο)
Δημήτρη Μιχελίδη: «Ο αθλητικός σύλλογος Σπάρτακος» στο περιοδικό Τότε, τεύχος 32, Μάρτιος 1988.
Χριστίνα Κουλούρη, «Αθλητισμός και όψεις της αστικής κοινωνικότητας - Γυμναστικά και αθλητικά σωματεία 1870-1922», από το Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας, Αθήνα 1997.
Robert Crego, "Sports And Games Of The 18th And 19th Centuries" από την Greenwood Press,
Westport, Connecticut, Λονδίνο 2003.
Άγγελος Ελεφάντης «Οι Εργατικές Ολυμπιάδες στον Μεσοπόλεμο», περιοδικό Ο Πολίτης, τεύχος 124, Ιούλιος-Αύγουστος 2004.
«Αντίβαρο στις γιορτές των αστών», από τον Ριζοσπάστη, Κυριακή 17 Αυγούστου 2008.
Robert Edelman, "Serious Fun: A History of Spectator Sports in the USSR", Oxford University Press, ΗΠΑ, 1993.
Ερυθρά Αθλητική Διεθνής, από την Wikipedia.
Τρίτη 27 Απριλίου 2010
Το κρέας του λαού-Υπόθεση ΕΛΒΙΚ
Οι πραξικοπηματίες είχαν φετίχ με το κρέας. Μην πάει το μυαλό σας στις γνωστές κρεατομηχανές που είχαν ιδρύσει (Μπουμπουλίνας, ΕΣΑ. κλπ). Μιλάω κυριολεκτικά. Είχαν (όπως λέει και μια έκφραση της μόδας) θέμα με τα ζωοκομικά προϊόντα.
Δεν πέρασε ούτε ένας χρόνος από την 21η Απριλίου του 1967 και άρχισαν οι μεγαλόστομες διακηρύξεις για την ανάγκη να εξασφαλίσει η χώρα επάρκεια σε ζωοκομικά προϊόντα που να φτάνει τα 100%.
Εντυπωσιακές δηλώσεις και ακόμα περισσότερο εντυπωσιακή η συνέχεια αυτού του project, που κατέληξε να θεωρείται ως ένα από τα μεγαλύτερα οικονομικά σκάνδαλα της επταετίας, σκάνδαλο που στοίχισε στο ελληνικό δημόσιο το αστρονομικό για την εποχή ποσό των 450.000.000 δραχμών.
Ας δούμε λίγο το ιστορικό της ΕΛΒΙΚ, της ελληνικής βιομηχανίας κρέατος, που ανέλαβε να υλοποιήσει τους πόθους των απριλιανών για την εξασφάσλιση κρέατος και αλαντικών στον ελληνικό λαό.
- Τον Απρίλιο του 1968, ιδρύεται ανώνυμη εταιρία με σκοπό την παραγωγή και βιομηχανοποίηση κρέατος, με την επωνυμία "Ελληνική Βιομηχανία Κρέατος", Ε.Λ.Β.Ι.Κ. ή Ε.Λ.ΒΙΟ.Κ. Το αρχικό κεφάλαιο ανήλθε στα 60 εκατομμύρια δραχμές. Το 96% των χρημάτων το διέθεσε η ΕΤΒΑ, ενώ το υπόλοιπο ένας Έλληνας επιχειρηματίας από την Ουγκάντα, ο οποίος για ανταμοιβή διορίσθηκε και γενικός διευθυντής της Α.Ε., με εξαιρετικά αυξημένες και διευρυμένες αρμοδιότητες (αν μελετήσει κανείς τις εφημερίδες της Μεταπολίτευσης, θα χαρακτηριζόταν άνετα ως Φύρερ).
- Απευθείας ανατίθεται η μελέτη για την κατασκευή των κτιριακών, μηχανολογικών και ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων στην Νοτιοαφρικανική Hudamech, θυγατρική της Hubert & Davis. Ένας φοιτητής του Πολυτεχνείο στο τρίτο έτος, όπως χαρακτηριστικά ανέφεραν σε επερώτησή τους στη Βουλή το 1975 βουλευτές της Ενώσεως Κέντρου-Νέες Δυνάμεις, θα μπορούσε να διακρίνει ότι το σύνολο της μελέτης που παραδόθηκε ήταν λανθασμένο. Τεχνικά λανθασμένο, αλλά και τεχνικοοικονομικά.
- Στην ίδια εταιρία, ανατίθεται μετά τη σκανδαλώδη έγκριση της μελέτης και η εκτέλεσε του έργου. Σε αυτές τις περιπτώσεις, είθισται, άλλος να είναι ο μελετητής και άλλος ο κατασκευαστής ενός έργου. Έτσι διασφαλίζεται η διαφάνεια και ο έλεγχος. Αλλά για τους χουντικούς φωστήρες, το "Γιάννης κερνάει, Γιάννης πίνει" ήταν κανόνας και όχι εξαίρεση.
- Επιβλέπων για την κατασκευή ορίζεται ένας ξένος, ο οποίος δεν είχε καν πτυχίο μηχανικού, Απλά ήταν υπάλληλος της Νοτιοαφροαμερικανικής εταιρίας. Κατασκευαστής και ελεγκτής της κατασκευής, πάλι ταυτίζανται.
- Ο αδελφός του επιχειρηματία από την Ουγκάντα, ορίζεται υπεύθυνος για τη μελέτη και επίβλεψη των κτιριακών εγκαταστάσεων, καθώς και των τυχόν μεταβολών του έργου.
Ακολουθεί φαύλος κύκλος.
- Δεσμεύεται με τη βία μια έκταση 820 στρεμμάτων, έκταση ανήκουσα στην Κοινότητα "Μεγάλα Καλύβια" Τρικάλων. Οι κάτοικοι αντιδρούν βίαια, για να αντιμετωπίσουν τις δυνάμεις καταστολής της χουντικής κατοχής. Μιλάμε ουσιαστικά για την πρώτη λαϊκή αντίδραση στη Χούντα, μόλις το 1968. εξέγερση που απασχόλησε πολύ τον ξένο τύπο της εποχής.
- Η πρόοδος του έργου καθυστερεί πολύ. Αλεπάλληλες, άσκοπες αλλαγές, προσθήκες, κλπ. Το κόστος ανεβαίνει δραματικά. Από το αρχικό ποσό των 26 εκατομμυρίων δραχμών, θα φτάσουμε στα 320 εκταομμύρια, μόνο για τις πάγιες εγκαταστάσεις. Και τι εγκαταστάσεις. Ένα τεράστιο, κακότεχνο τσιμεντένιο κτίριο, που θα στοιχειώσει για χρόνια τους κατοίκους της θεσσαλικής περιοχής.
- Στα 320 εκατομμύρια προστίθενται 110 εκατομμύρια που διεκδίκησε η εταιρία κατασκευής από το ελληνικό Δημόσιο. Συν 15 εκταομμύρια που διεκδίκησε ο Ουγκαντιανός.
- Προστίθενται ακόμα δαπάνες συντηρήσεως, κάπου 2,5 εκατομμύρια δραχμές το μήνα, συν αρκετά εκατομμύρια για να διορθωθούν οι κακοτεχνίες.
Το έργο δεν παραδόθηκε το 1972 όπως οι γκαουλάιτερς της χουντικής κατοχής είχαν υποσχεθεί, ούτε τον Ιούλιο του 1973, όπως υποσχέθηκαν στη συνέχεια. Το 1976, δεν λειτουργούσε ακόμα.
Τελικά θα λειτουργήσει δυο χρόνια μετά, για να ακολουθήσει την θλιβερή πορεία της ελληνικής βιομηχανίας μετά την δεκαετία του 1990.
Η πορεία της επιχείρησης αναλυτικά στην ενδιαφέρουσα αυτή ιστοσελίδα.
ΕΛΒΙΚ: Μια ιστορία χαμένων ευκαιριών
Δεν πέρασε ούτε ένας χρόνος από την 21η Απριλίου του 1967 και άρχισαν οι μεγαλόστομες διακηρύξεις για την ανάγκη να εξασφαλίσει η χώρα επάρκεια σε ζωοκομικά προϊόντα που να φτάνει τα 100%.
Εντυπωσιακές δηλώσεις και ακόμα περισσότερο εντυπωσιακή η συνέχεια αυτού του project, που κατέληξε να θεωρείται ως ένα από τα μεγαλύτερα οικονομικά σκάνδαλα της επταετίας, σκάνδαλο που στοίχισε στο ελληνικό δημόσιο το αστρονομικό για την εποχή ποσό των 450.000.000 δραχμών.
Ας δούμε λίγο το ιστορικό της ΕΛΒΙΚ, της ελληνικής βιομηχανίας κρέατος, που ανέλαβε να υλοποιήσει τους πόθους των απριλιανών για την εξασφάσλιση κρέατος και αλαντικών στον ελληνικό λαό.
- Τον Απρίλιο του 1968, ιδρύεται ανώνυμη εταιρία με σκοπό την παραγωγή και βιομηχανοποίηση κρέατος, με την επωνυμία "Ελληνική Βιομηχανία Κρέατος", Ε.Λ.Β.Ι.Κ. ή Ε.Λ.ΒΙΟ.Κ. Το αρχικό κεφάλαιο ανήλθε στα 60 εκατομμύρια δραχμές. Το 96% των χρημάτων το διέθεσε η ΕΤΒΑ, ενώ το υπόλοιπο ένας Έλληνας επιχειρηματίας από την Ουγκάντα, ο οποίος για ανταμοιβή διορίσθηκε και γενικός διευθυντής της Α.Ε., με εξαιρετικά αυξημένες και διευρυμένες αρμοδιότητες (αν μελετήσει κανείς τις εφημερίδες της Μεταπολίτευσης, θα χαρακτηριζόταν άνετα ως Φύρερ).
- Απευθείας ανατίθεται η μελέτη για την κατασκευή των κτιριακών, μηχανολογικών και ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων στην Νοτιοαφρικανική Hudamech, θυγατρική της Hubert & Davis. Ένας φοιτητής του Πολυτεχνείο στο τρίτο έτος, όπως χαρακτηριστικά ανέφεραν σε επερώτησή τους στη Βουλή το 1975 βουλευτές της Ενώσεως Κέντρου-Νέες Δυνάμεις, θα μπορούσε να διακρίνει ότι το σύνολο της μελέτης που παραδόθηκε ήταν λανθασμένο. Τεχνικά λανθασμένο, αλλά και τεχνικοοικονομικά.
- Στην ίδια εταιρία, ανατίθεται μετά τη σκανδαλώδη έγκριση της μελέτης και η εκτέλεσε του έργου. Σε αυτές τις περιπτώσεις, είθισται, άλλος να είναι ο μελετητής και άλλος ο κατασκευαστής ενός έργου. Έτσι διασφαλίζεται η διαφάνεια και ο έλεγχος. Αλλά για τους χουντικούς φωστήρες, το "Γιάννης κερνάει, Γιάννης πίνει" ήταν κανόνας και όχι εξαίρεση.
- Επιβλέπων για την κατασκευή ορίζεται ένας ξένος, ο οποίος δεν είχε καν πτυχίο μηχανικού, Απλά ήταν υπάλληλος της Νοτιοαφροαμερικανικής εταιρίας. Κατασκευαστής και ελεγκτής της κατασκευής, πάλι ταυτίζανται.
- Ο αδελφός του επιχειρηματία από την Ουγκάντα, ορίζεται υπεύθυνος για τη μελέτη και επίβλεψη των κτιριακών εγκαταστάσεων, καθώς και των τυχόν μεταβολών του έργου.
Ακολουθεί φαύλος κύκλος.
- Δεσμεύεται με τη βία μια έκταση 820 στρεμμάτων, έκταση ανήκουσα στην Κοινότητα "Μεγάλα Καλύβια" Τρικάλων. Οι κάτοικοι αντιδρούν βίαια, για να αντιμετωπίσουν τις δυνάμεις καταστολής της χουντικής κατοχής. Μιλάμε ουσιαστικά για την πρώτη λαϊκή αντίδραση στη Χούντα, μόλις το 1968. εξέγερση που απασχόλησε πολύ τον ξένο τύπο της εποχής.
- Η πρόοδος του έργου καθυστερεί πολύ. Αλεπάλληλες, άσκοπες αλλαγές, προσθήκες, κλπ. Το κόστος ανεβαίνει δραματικά. Από το αρχικό ποσό των 26 εκατομμυρίων δραχμών, θα φτάσουμε στα 320 εκταομμύρια, μόνο για τις πάγιες εγκαταστάσεις. Και τι εγκαταστάσεις. Ένα τεράστιο, κακότεχνο τσιμεντένιο κτίριο, που θα στοιχειώσει για χρόνια τους κατοίκους της θεσσαλικής περιοχής.
- Στα 320 εκατομμύρια προστίθενται 110 εκατομμύρια που διεκδίκησε η εταιρία κατασκευής από το ελληνικό Δημόσιο. Συν 15 εκταομμύρια που διεκδίκησε ο Ουγκαντιανός.
- Προστίθενται ακόμα δαπάνες συντηρήσεως, κάπου 2,5 εκατομμύρια δραχμές το μήνα, συν αρκετά εκατομμύρια για να διορθωθούν οι κακοτεχνίες.
Το έργο δεν παραδόθηκε το 1972 όπως οι γκαουλάιτερς της χουντικής κατοχής είχαν υποσχεθεί, ούτε τον Ιούλιο του 1973, όπως υποσχέθηκαν στη συνέχεια. Το 1976, δεν λειτουργούσε ακόμα.
Τελικά θα λειτουργήσει δυο χρόνια μετά, για να ακολουθήσει την θλιβερή πορεία της ελληνικής βιομηχανίας μετά την δεκαετία του 1990.
Η πορεία της επιχείρησης αναλυτικά στην ενδιαφέρουσα αυτή ιστοσελίδα.
ΕΛΒΙΚ: Μια ιστορία χαμένων ευκαιριών
Σάββατο 24 Απριλίου 2010
Οι "αδιάφθοροι" χουντικοί
Απιστία σε βαθμό κακουργήματος σε βάρος του Δημοσίου, παράνομος πλουτισμός και άπειρες καταχρήσεις. Αυτοί ήσαν οι πραξικοπηματίες, οι δήθεν άσπιλοι και αδιάφθοροι.
Οι Παπαδοπουλαίοι εκτός από τον τσάμικο ήσαν δεινοί χορευτές και στον χορό των εκατομμυρίων. Εδώ ο Κώστας, Γιώργος και Χαράλαμπος, επί το έργο.
Θα αναφερθώ στους κυριότερους, βασιζόμενος στα στοιχεία των μηνύσεων που υπέβαλλε ο οικονομολόγος κος Τσουκαλάς το 1975.
Ίδρυσις αθέμιτων σωματείων, Οργανισμών, "Συμβουλευτικών Επιτροπών', "Περιφερειακόν" και ούτω καθεξής. Συμμετοχή σε αυτά και αδρές, παχυλές αμοιβές. Γιάννης κερνάει, Γιάννης πίνει όπως παραστατικά λέει και ο λαός μας. Οι ΜΚΟ μάραναν τους σημερινούς νοσταλγούς αυτής της γελοίας περιόδου όπου είχε καταπατηθεί κάθε έννοια δικαίου και νομιμότητας.
Ας είναι. Αυτό μπορεί να θεωρηθεί απλά πταίσμα. Εις το ψητό τώρα:
- Ο ετεροθαλής αδελφός του αρχιπραξικοπηματία Γεωργίου Παπαδόπουλου, ο Σ. Βαγενάς, έλαβε από την ΕΤΒΑ παράνομα:
Την 22.12.1971 δέκα εκατομμύρια δραχμές.
Την 8.3.1972 τρία εκατομμύρια δραχμές.
Την 27.10.1972 πάλι τρία εκατομμύρια δραχμές.
Την 2.2.1973 τέσσερα εκατομμύρια δραχμές.
Το μεγαλύτερο μέρος των χρημάτων αυτών, αφού ιδιοποιήθηκε, μεταφέρθηκε παράνομα στο εξωτερικό ! Εννοείται ότι συναυτουργός ήταν ο Γιώργος Παπαδόπουλος.
Η Δέσποινα Παπαδοπούλου, ενώ πριν την 21η Απριλίου 1967 δεν είχε τα στοιχειώδη, βρέθηκε το 1973 με γούνες (οι περισσότερες αξίας άνω του μισού εκατομμυρίου), πανάκριβα κοσμήματα, τιμαλφή αμύθητης αξίας, αγαθά που φυσικά δεν θα μπορούσε με τίποτα να δικαιολογήσει την νομιμότητα της απόκτησής των.
Η ίδια κυρία, την 4.8.1972, με την υπ' αριθμόν 15604 συμβολαιογραφική πράξη του συμβολαιογράφου κυρίου Π. Ευστρατιάδη, αγόρασε διαμέρισμα έξι (06) δωματίων, δύο λουτρών κλπ, επί των οδών Σορβόλου 3, Αρδητού 14-16 και Κούταλα, αντί 1.700.000 δραχμών.
Ο αρχιπραξικοπηματίας Παπαδόπουλος, αγόρασε την 1.3.1969 με το υπ' αριθμόν 124573 συμβόλαιο του συμβολαιογράφου κυρίου Καιδηρόπουλου πολυτελέστατο διαμέρισμα πέντε δωματίων επί των οδών Νυμφαίου και Ιωνίας στη Νέα Σμύρνη, έναντι του ποσού των 200.000 δραχμών. Μιλάμε για εξόφθαλμη κλοπή, αφού το 1969, στην περιοχή αυτή, με το ποσό αυτό άντε να αγόραζε κανείς μια θέση στάθμευσης ...
Πάλι ο ίδιος, στις 14.7.1972 αγόρασε πολυτελέστατο πεντάρι αντί του 1.300.000 δραχμών (ευτελές ποσό).
Στον γνωστό συνοικισμό του Παπάγου, ο Παπαδόπουλος, προικοδότησε τον γαμπρό του Β. Ζάππα και την θυγατέρα του Χρυσούλα με μια υπερπολυτελή μονοκατοικία, πέντε δωματίων, επί της οδού Τζουμέρκων 13. Στο σχετικό συμβόλαιο-προικοσύμφωνο με τον αριθμό 16857 της 11.6.1971 (συμβολαιογράφος Εμμανουήλ Παπαδόπουλος), αναγράφεται ως ποσό αγοράς του ακινήτου, το ιλιγγιώδες 360.000 δραχμές ...
Η αδελφούλα του δικτάτορα Αναστασία Παπαδοπούλου, αγόρασε το 1969, ένα φτωχικό στη Νέα Σμύρνη, μόλις ένα δυαράκι, αντί του ποσού των 80.000 δραχμών...
Σάββατο 17 Απριλίου 2010
Ο Μεγάλος Δεκέμβρης του 1960.
Εισαγωγικά.
Η 1η Δεκεμβρίου του 1960 αποτελεί μια ημερομηνία σταθμό, ένα ορόσημο στην Ιστορία του ελληνικού εργατικού κινήματος. Σημαδεύει την αρχή της απαράμιλλα αγωνιστικής πορείας των οικοδόμων και θέτει το όριο από το οποίο άρχισε να γράφεται ξανά η ιστορία των εργατικών αγώνων στη χώρα μας, μετά τη βαριά ήττα που υπέστη το λαϊκό κίνημα στον Εμφύλιο Πόλεμο το 1949.
Αυτή η Ιστορία αφού ξεκίνησε με μία γιγάντια μάχη, με μία ανοιχτή και αιματηρή σύγκρουση με τις δυνάμεις καταστολής του καραμανλικού αστυνομικού κράτους, κατέληξε να δώσει στους οικοδόμους μια θέση στην πρωτοπορία των κοινωνικών αγώνων. Μια τιμητική θέση, που θα την κρατήσουν και θα την υπηρετήσουν μέχρι τέλους με απόλυτη συνέπεια και αυταπάρνηση.
Στα εφτά ηρωικά χρόνια που θα ακολουθήσουν, θα πραγματοποιηθούν δεκάδες μεγάλες μαζικές κινητοποιήσεις, απεργίες, συγκρούσεις, διαδηλώσεις και πολλές φορές ανοιχτές συμπλοκές με την αστυνομία.
Οικοδόμοι.
Θα αποσπαστούν νίκες και κατακτήσεις οικονομικές και θεσμικές που θα αλλάξουν τους όρους δουλειάς και ζωής των εργαζομένων στις οικοδομές. Γενικά η θέση των οικοδόμων στην οικονομία και στην κοινωνία θα αλλάξει προς το καλύτερο.
Τέλος, οι οικοδόμοι θα συμμετάσχουν στους αγώνες για δημοκρατία, για την απελευθέρωση των εξόριστων και των των φυλακισμένων, για την κατάργηση των ανελεύθερων μετεμφυλιοπολεμικών νόμων, για ελεύθερο ταξικό δημοκρατικό συνδικαλισμό. Θα αναδειχθούν σε μια κορυφαία δύναμη κρούσης του εργατικού μας κινήματος, θα εμπνεύσουν και θα παραδειγματίσουν με τη στάση τους και τους υπόλοιπους εργαζόμενους.
Και το πιο σημαντικό, μετά από πολλές δεκαετίες που μεσολάβησαν από τους μεγαλειώδεις εργατικούς αγώνες του Μεσοπολέμου, πολλοί άνθρωποι, ιδιαίτερα νέοι, θα αντιλαμβάνονται πια την Πολιτική, με τους όρους μιας κινηματικής εμπειρίας.
Γιατί οι οικοδόμοι.
Μια ερώτηση που θα μπορούσε κάποιος να κάνει, είναι γιατί να τύχει ο ρόλος αυτής της δυναμικής πρωτοπορίας στους εργαζόμενους στην οικοδομή. Η απάντηση είναι απλή:
Τα οικοδομικά σωματεία στην πλειοψηφία τους είχαν διαγραφεί από την ΓΣΕΕ και βρίσκονταν κάτω από τον έλεγχο της ΕΔΑ. Στην πράξη η ΕΔΑ, αλλά και το παράνομο ΚΚΕ ήταν τα κόμματα των οικοδόμων. Ακόμα και μετά την διάλυση των παράνομων οργανώσεων βάσης του ΚΚΕ μετά την γνωστή απόφαση της κολιγιαννικής ηγεσίας, οι περισσότερες κομματικές οργανώσεις του κόμματος στα οικοδομικά σωματεία παρέμειναν άθικτες.
Η οικοδομή ήταν το άσυλο για τον αριστερό, τον κατατρεγμένο, τον μη δυνάμενο να αποδείξει με πιστοποιητικό τα κοινωνικά του φρονήματα. Ήταν τέτοιος ο οικοδομικός οργασμός της δεκαετίας του 1960 και τόση η ανάγκη για εργατικά χέρια, ώστε δεν χρειαζόταν κανείς πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων για να δουλέψει στην οικοδομή.
Οι οικοδόμοι επίσης, είχαν μόνο περιστασιακούς και συγκυριακούς εργοδότες. Οι διεκδικήσεις τους απευθύνονταν κυρίως προς το Κράτος και αφορούσαν θέματα υγιεινής και ασφάλειας της εργασίας, συνταξιοδοτικά και θεσμικά ζητήματα, έπαιρναν δηλαδή από την αρχή κοινωνικό, γενικό και πολιτικό χαρακτήρα.
Τα γεγονότα της απεργίας της 1ης Δεκέμβρη.
Η “Επιτροπή Αγώνα” και η Ομοσπονδία Οικοδόμων κηρύσσει πανελλήνια πανοικοδομική απεργία για την Πέμπτη 1η Δεκεμβρίου 1960 με συγκεκριμένα αιτήματα:
Όριο συνταξιοδοτικής ηλικίας τα 60 αντί τα 65 χρόνια.
2500 ημερομίσθια αντί για 4050 που ορίζει το νομοσχέδιο, προκειμένου να θεμελιωθεί συνταξιοδοτικό δικαίωμα.
Δώρο Χριστουγέννων και άδεια από το ΙΚΑ.
Διανομή των “υπέρ αγνώστων” ενσήμων στους υπερήλικες οικοδόμους.
Οικοδόμοι προετοιμάζονται για απεργία. Φωτ. Αρχείο ΑΣΚΙ.
Η απεργία σημείωσε τεράστια, άνευ προηγουμένου επιτυχία σε ολόκληρη την επικράτεια. Τα γιαπιά πάγωσαν στην κυριολεξία. Μεγάλες μαχητικές συγκεντρώσεις έγιναν σε ολόκληρη τη χώρα,
και σε όλες τις μεγάλες πόλεις. Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Ηράκλειο, Πάτρα, Λάρισα.
4000 απεργοί (15000 σύμφωνα με άλλες πηγές) της περιοχής της τέως Διοικήσεως Πρωτευούσης και της Ελευσίνας συγκεντρώθηκαν έξω από το Εργατικό Κέντρο της Αθήνας και κατέκλυσαν το οίκημα και την οδό Αγησιλάου. Η Αστυνομία από πολύ νωρίς σχημάτισε κλοιό γύρω από το χώρο της συγκέντρωσης.
Οικοδόμοι στην απεργία. Φωτ. Αρχείο Αυγής.
Μετά τις ομιλίες, και αφού εγκρίθηκε ψήφισμα, οι διοικήσεις των ομοσπονδιών ξεκίνησαν για να το αποδώσουν στο Υπουργείο Εργασίας. Η Αστυνομία παρεμβαίνει για να τους εμποδίσει και τότε αρχίζουν οι συγκρούσεις.
Με συνθήματα «αφήστε μας να πάμε στο υπουργείο», «για το ψωμί μας» κλπ, οι απεργοί προχωρούν προς το τείχος των αστυνομικών, στη διασταύρωση των οδών Κολωνού και Πειραιώς. Δέχονται επίθεση με τα γκλομπς. Εξαπολύουν αντεπίθεση με πέτρες και κομμάτια μάρμαρα. Οι αστυνομικοί αναγκάζονται να συμπτυχθούν. Στο μεταξύ όμως φτάνουν ισχυρές ενισχύσεις, το Μηχανοκίνητο της Γενικής Ασφάλειας, θωρακισμένα αυτοκίνητα και άλλες δυνάμεις της αστυνομίας και η σύγκρουση γίνεται σκληρότερη και γενικεύεται.
Οι απεργοί επιμένοντας να περάσουν στην οδό Πειραιώς, απαντούν στις άγριες επιθέσεις της αστυνομίας, με βροχή από πέτρες. Ανατρέπουν ιδιωτικά αυτοκίνητα και στήνουν οδοφράγματα. Στη διασταύρωση των οδών Κολωνού και Αγησιλάου, άλλες ομάδες απεργών, που προσπαθούν να ενωθούν με τους πρώτους, συγκρούονται με τους αστυνομικούς και ανοίγουν αληθινό πετροπόλεμο. Ο διευθυντής της αστυνομίας Αθηνών, Ρακιντζής που βρίσκεται επιτόπου, διατάσσει τους αστυνομικούς να ρίξουν μερικούς πυροβολισμούς στο έδαφος.
Απεργοί δέχονται επίθεση. Φωτ. Αρχείο Αυγής.
Ο Ρακιντζής επιβλέπων με στολή εκστρατείας και κράνος. Φωτ. Αρχείο Αυγής.
Από τις σφαίρες τραυματίζονται τρεις απεργοί. Επειδή όμως και πάλι οι διαδηλωτές δεν διαλύονται, ειδικά τμήματα της αστυνομίας αρχίζουν να ρίχνουν δακρυγόνα. Οι απεργοί κόβονται σε μικρότερες ομάδες και απωθούνται προς τις παρόδους, όπου όμως και συνεχίζονται μικρο-συγκρούσεις και σημειώνονται νέοι τραυματισμοί. Σοβαρότερες συγκρούσεις γίνονται αργότερα στην πλατεία Αγίου Κωνσταντίνου και στους γύρω δρόμους.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, τραυματίστηκαν κατά τις συγκρούσεις 64 απεργοί και 55 αστυνομικοί. Η κυβέρνηση, η αστυνομία και μερικοί από τους δεξιούς ηγέτες των ομοσπονδιών οικοδόμων (Λυκιαρδόπουλος, Αντωνάτος) απέδωσαν ευθύνες για τα επεισόδια στους κομμουνιστές. Αντίθετα, η ΕΔΑ και πολλές εργατικές οργανώσεις κατάγγειλαν ως υπεύθυνη για τις βιαιότητες την κυβέρνηση. Έντονη συζήτηση για τα επεισόδια έγινε και στη Βουλή, όπου ο Π. Κανελλόπουλος παραλλήλισε τα γεγονότα με τα Δεκεμβριανά και ισχυρίστηκε ότι «το δράμα βαρύνει εκείνους οι οποίοι και προ 16 ακριβώς ετών (...) αιματοκύλησαν (...) την πόλιν των Αθηνών.
Νέα 2.12.1960.
Αντίθετα, ο Ηλιού κατηγόρησε την κυβέρνηση, που παρά τις υποσχέσεις της δεν ικανοποίησε τα αιτήματα των οικοδόμων και ονόμασε “αχαρακτήριστον” την επίθεση της αστυνομίας με γκλομπς, δακρυγόνα, καπνογόνα και θωρακισμένα κατά των απεργών.
(Σπύρος Λιναρδάτος “Από τον Εμφύλιο στην Χούντα”, τόμος Γ' 1958-1962).
Συλλήψεις. Φωτ. Αρχείο Αυγής.
Από τους 200 διαδηλωτές που θα συλληφθούν, οι 21 θα δικαστούν ως υπεύθυνοι για τα επεισόδια. Η Δίκη θα κρατήσει δύο εβδομάδες, για να αθωωθούν όλοι οι κατηγορούμενοι πανηγυρικά. Αργότερα όμως, ύστερα από έφεση της εισαγγελικής αρχής θα καταδικαστούν στο Εφετείο έντεκα.
Συνέπειες.
Ήταν τέτοια η αγανάκτηση των εργατών και τόσο επαίσχυντη η δράση της Αστυνομίας που η απεργία μετατράπηκε στην Αθήνα σε μια άγρια αιματηρή σύγκρουση. Για πρώτη φορά όμως μετά το 1949, οι εργατικές μάζες, οι εκμεταλλευόμενοι, αντιμετώπισαν με τη βία την βία των κατασταλτικών μηχανισμών του αστυνομικού κράτους, με άλλα λόγια αμφισβήτησαν έμπρακτα το μονοπώλιο της βίας από την αστική τάξη και τους λακέδες της.
Γράφει ο Στέργιος Κατσαρός χαρακτηριστικά με την όμορφη πένα του:
Δεν ήταν μόνο οι εβδομήντα χωροφύλακες που τραυματίστηκαν σοβαρά στα επεισόδια αυτά, αλλά και πολλοί άλλοι, που μετά τα γεγονότα υπέβαλαν τις παραιτήσεις τους. Η ταπείνωση του χωροφύλακα, που για χρόνια ήταν απόλυτος κύριος της ζωής και της αξιοπρέπειας εκατομμυρίων ανθρώπων, είχε ένα απελευθερωτικό αποτέλεσμα για το σύνολο των καταπιεσμένων μαζών. Τώρα ο εργάτης δεν ήταν ο κακομοίρης που ζητούσε λύτρωση στα δεσμά της μετανάστευσης. Ήταν ο γίγαντας που «πρωί με τη δροσιά και μέσα στο λιοπύρι έχτιζε για να φτάσει τον ήλιο». Ο ανατολίτικος θρήνος του Καζαντζίδη έδωσε τη θέση του στο αισιόδοξο μαρς του Θεοδωράκη. Όσο για τον οικοδόμο, ξέφυγε από τα τάρταρα της κοινωνικής περιφρόνησης και έγινε ο πρωταγωνιστής της πολιτικής σκηνής, όπου κυριάρχησε για εφτά ολόκληρα χρόνια.
Από τότε οι φοιτητές και άλλοι εργαζόμενοι, όταν στις συγκρούσεις τους με την αστυνομία βρίσκονταν σε δυσκολίες, φώναζαν το σύνθημα «έρχονται οι οικοδόμοι».
Το σπάσιμο της τρομοκρατίας και της φοβίας θα άλλαζε τις συνθήκες στο συνδικαλιστικό κίνημα και θα άνοιγε αργότερα μια νέα προοπτική στην ανάπτυξη των εργατικών και γενικότερα των κοινωνικών αγώνων .
Η απεργία όσο αφορά τα αιτήματά της θα σημειώσει απόλυτη επιτυχία. Επιτυχία που θα οφείλεται και σε ένα μεγάλο βαθμό στην συνεχή, ακατάπαυστη και αγωνιστικά προσανατολισμένη δουλειά των οικοδομικών συνδικάτων που θα ανατρέψουν τις εργατοπατερικές κλίκες της καραμανλικής δεξιάς και θα δώσουν ποιοτικά μια νέα ώθηση στο εργατικό κίνημα.
Τι κερδίσαμε με τους αγώνες μας.
Αφηγήσεις.
Αναφέρθηκε και πιο πάνω η έννοια της διαμόρφωσης της κινηματικής εμπειρίας της πολιτικής. Η ανατροπή των καθιερωμένων που συντελέστηκε στη συγκεκριμένη απεργία, η συλλογική πρακτική και η ατομική συμμετοχή, αναδείχθηκαν σε σύμβολα αμφισβήτησης της κολοβής δημοκρατίας που επιβλήθηκε από τις ΗΠΑ στην Ελλάδα μετά το 1949.
Οι συμμετέχοντες, στις αφηγήσεις τους, περιγράφουν αυτήν την αίσθηση της δύναμης που απέκτησαν μέσα από τη συμμετοχή τους στον απεργιακό αγώνα, ως μέθη, ως πανηγύρι, ως γιορτή:
Ήτανε η πρώτη φορά που έμπαινα σ' ένα τέτοιο πανηγύρι - βέβαια είχα ζήσει σ' έναν Εμφύλιο Πόλεμο και πάρα πολύ έντονα, αλλά δεν είχαμε φτάσει ποτέ στους μαζικούς αγώνες. [...] Ήταν μια άλλη, πρωτόγνωρη εμπειρία, η οποία από ένα σημείο και ύστερα αισθάνεσαι να μεθάς, έτσι; Αισθάνεσαι να μεθάς, και είσαι ικανός για όλα.
(Συνέντευξη με τον Μπάμπη Δ.)
Ήμασταν στην Πλατεία Καραΐσκάκη, κάτω εκεί, Φαβιέρου, και ήρθαν να μας διώξουν οι αστυνομικοί και κόψαμε μια ακακία εμείς, και χτυπάγαμε τους αστυνομικούς με το ξύλο. Και φύγαν, λέει, και είπαν: Αμάν! Όταν θε να 'ναι οι οικοδόμοι σ' απεργία, δεν ξανάρχονται οι αστυνομικοί να μας χτυπήσουν. Μετά παέναμε στο υπουργείο, δεν μας ενόχλαε κανένας. Παέναμ' τη διαμαρτυρία μας κανονικά.
(Συνέντευξη με τον Τάκη Ν.)
Μετά το πρώτο ξάφνιασμα, έμεινα μετέωρος [...] είδα μια σύγκρουση που έγινε ακριβώς μπροστά μου και είδα ότι σηκωνόντουσαν χέρια και χτυπάγανε. Ε, αυτό το διάστημα, το να είσαι μουδιασμένος απέναντι στο χωροφύλακα μέχρι το σημείο να πάρεις απόφαση να σηκώσεις κι εσύ το χέρι, περνάει ένα διάστημα. Βοήθαγε και η ίδια η αστυνομία, γιατί, μπορεί να μην είχανε τη φυσική κατάσταση, την εκπαίδευση των ΜΑΤ, αλλά είχανε μια αγριότητα που ήταν απ' τον Εμφύλιο Πόλεμο. Γιατί τώρα μπορεί κάποιον να τον χτυπήσουνε βάρβαρα, αλλά εκεί ήτανε χτυπήματα καίρια, ήτανε απ' τον Εμφύλιο. [...] Ε, το πρώτο που μου 'ρθε είναι ότι πρέπει, τελικά, όχι ν' αντισταθείς. Το πρώτο είναι να προφυλαχτείς. [...] Η αστυνομία έχοντας το θάρρος του Εμφυλίου Πολέμου, προσπάθησε να διαλύσει αυτόν τον κόσμο. Τεχνικά ήταν αδύνατο να διαλυθεί, γιατί ήταν ογκώδης η διαδήλωση. [···] Δεν δημιουργήθηκε πανικός, ούτως ώστε να φύγει όλος ο κόσμος. Αν κάποιος έπεφτε σε μια κατάσταση πανικού ή να υποχωρήσει, ε, τεχνικά ήταν αδύνατο να υποχωρήσει, η μάζα ήτανε συμπαγής. Ε, οπότε άρχισε τελικά, μετά το πρώτο ξάφνιασμα, άρχισε τελικά μια προσπάθεια αντίστασης. Το δεύτερο είναι ότι δεν έφυγε κανένας από τη θέση του, δεν υποχώρησε από τη θέση του, δημιούργησε μια διάθεση επιθετική πια. Ε, αυτό έληξε σαν πανηγύρι μετά. Λέγοντας πανηγύρι, είναι αυτό το ξέσπασμα. Το από καιρό, από χρόνια καταπίεσης, προσβολών απέναντι στον μπάτσο. Κι εκείνη τη στιγμή ένιωθες τελικά ότι μπορείς να τ' αναπληρώσεις.
(Συνέντευξη με τον Στέλιο Κ.)
(Οι αφηγήσεις βρίσκονται στο εξαιρετικό βιβλίο της Δήμητρας Λαμπροπούλου,
"Οικοδόμοι: οι άνθρωποι που έχτισαν την Αθήνα". Ένα βιβλίο υπόδειγμα, για το τι μπορεί να καταφέρει ένας ιστορικός όταν κάνει σωστή αξιοποίηση των διαθέσιμων πηγών, αλλά και όταν ταυτόχρονα έχει ένα στέρεο θεωρητικό υπόβαθρο).
Τελικά τίποτα δεν θα μείνει ίδιο μετά από αυτήν την απεργία. Ακόμα και σε συμβολικό επίπεδο, σε επίπεδο σημειολογίας πολλά θα αλλάξουν. Οι νεαρές μικροαστές ή τουλάχιστον πολλές από αυτές, θα αλλάξουν ακόμα και τα ανδρικά τους είδωλα, με τον σκληρό αγωνιστή αλλά μπεσαλή οικοδόμο να αντικαθιστά τον σοβαρό πειθαρχημένο εύελπη στα όνειρα τους.
Οικοδόμος δίχως Σπίτι .
Οικοδόμος δίχως σπίτι κι άμα λάχει μπετατζής
Δώσε βάση σ΄ ότι λέω γιατί είμαι μπεσαλής
Γυναίκα λεβεντόκορμη, γυναίκα μου ωραία,
εμείς οι δυο βρε μάτια μου θα ζήσουμε παρέα.
Οικοδόμος δίχως σπίτι, μα στο λέω καθαρά.
Θέλω ντόμπρες εξηγήσεις να περάσουμε καλά.
Οικοδόμος δίχως σπίτι, μα τα μπράτσα δυνατά
ότι θέλεις θα το έχεις, δε φοβάμαι την δουλειά.
(Γ. Μαρκόπουλος, 1976)
Διαβάστε
Ηλία Στάβερης: “Οικοδόμοι – ηρωικοί αγώνες μιας 7ετίας 1960-1967”, εκδόσεις Παρασκήνιο. Αθήνα 2003.
Δήμητρα Λαμπροπούλου “Οικοδόμοι – Οι άνθρωποι που έκτισαν την Αθήνα, 1950-1967”, εκδοσεις Βιβλιόραμα, Αθήνα 2009.
Σπύρος Λιναρδάτος, “Από τον Εμφύλιο στη Χούντα”, τόμος Γ' 1958-1962, εκδόσεις “Το Βήμα – Βιβλιοθήκη”.
Στέργιος Κατσαρός, “Εγώ ο προβοκάτορας, ο τρομοκράτης - Η γοητεία της Βίας”, εκδόσεις Μαύρη Λίστα, Αθήνα 2000.
«Πολεοδομία και Δημόσια Τάξη, Αθήνα Οχυρωμένη Πόλη» Αθήνα 2002. Εκδόσεις "Λέσχη των Κατασκόπων του 21ου αιώνα". Διάλεξη-πτυχιακή εργασία δύο φοιτητών της Αρχιτεκτονικής του Μετσοβείου του 1977, όπου με σαφείς καταστασιακές επιρροές θα ερμηνεύσουν με πολεοδομικούς όρους την "ανίερη εξέγερση" του Δεκέμβρη του 1944, αλλά και όλες τις άλλες βίαιες συγκρούσεις των εργατών με τις δυνάμεις καταστολής στα χρόνια που θα ακολουθήσουν. Ο σχεδιασμός της Αθήνας, 150 χρόνια τώρα, βασίστηκε στην ανάγκη προληπτικής διαχείρισης και καταστολής της ταξικής πάλης.
Τις Αθηναϊκές εφημερίδες της περιόδου.
Η 1η Δεκεμβρίου του 1960 αποτελεί μια ημερομηνία σταθμό, ένα ορόσημο στην Ιστορία του ελληνικού εργατικού κινήματος. Σημαδεύει την αρχή της απαράμιλλα αγωνιστικής πορείας των οικοδόμων και θέτει το όριο από το οποίο άρχισε να γράφεται ξανά η ιστορία των εργατικών αγώνων στη χώρα μας, μετά τη βαριά ήττα που υπέστη το λαϊκό κίνημα στον Εμφύλιο Πόλεμο το 1949.
Αυτή η Ιστορία αφού ξεκίνησε με μία γιγάντια μάχη, με μία ανοιχτή και αιματηρή σύγκρουση με τις δυνάμεις καταστολής του καραμανλικού αστυνομικού κράτους, κατέληξε να δώσει στους οικοδόμους μια θέση στην πρωτοπορία των κοινωνικών αγώνων. Μια τιμητική θέση, που θα την κρατήσουν και θα την υπηρετήσουν μέχρι τέλους με απόλυτη συνέπεια και αυταπάρνηση.
Στα εφτά ηρωικά χρόνια που θα ακολουθήσουν, θα πραγματοποιηθούν δεκάδες μεγάλες μαζικές κινητοποιήσεις, απεργίες, συγκρούσεις, διαδηλώσεις και πολλές φορές ανοιχτές συμπλοκές με την αστυνομία.
Οικοδόμοι.
Θα αποσπαστούν νίκες και κατακτήσεις οικονομικές και θεσμικές που θα αλλάξουν τους όρους δουλειάς και ζωής των εργαζομένων στις οικοδομές. Γενικά η θέση των οικοδόμων στην οικονομία και στην κοινωνία θα αλλάξει προς το καλύτερο.
Τέλος, οι οικοδόμοι θα συμμετάσχουν στους αγώνες για δημοκρατία, για την απελευθέρωση των εξόριστων και των των φυλακισμένων, για την κατάργηση των ανελεύθερων μετεμφυλιοπολεμικών νόμων, για ελεύθερο ταξικό δημοκρατικό συνδικαλισμό. Θα αναδειχθούν σε μια κορυφαία δύναμη κρούσης του εργατικού μας κινήματος, θα εμπνεύσουν και θα παραδειγματίσουν με τη στάση τους και τους υπόλοιπους εργαζόμενους.
Και το πιο σημαντικό, μετά από πολλές δεκαετίες που μεσολάβησαν από τους μεγαλειώδεις εργατικούς αγώνες του Μεσοπολέμου, πολλοί άνθρωποι, ιδιαίτερα νέοι, θα αντιλαμβάνονται πια την Πολιτική, με τους όρους μιας κινηματικής εμπειρίας.
Γιατί οι οικοδόμοι.
Μια ερώτηση που θα μπορούσε κάποιος να κάνει, είναι γιατί να τύχει ο ρόλος αυτής της δυναμικής πρωτοπορίας στους εργαζόμενους στην οικοδομή. Η απάντηση είναι απλή:
Τα οικοδομικά σωματεία στην πλειοψηφία τους είχαν διαγραφεί από την ΓΣΕΕ και βρίσκονταν κάτω από τον έλεγχο της ΕΔΑ. Στην πράξη η ΕΔΑ, αλλά και το παράνομο ΚΚΕ ήταν τα κόμματα των οικοδόμων. Ακόμα και μετά την διάλυση των παράνομων οργανώσεων βάσης του ΚΚΕ μετά την γνωστή απόφαση της κολιγιαννικής ηγεσίας, οι περισσότερες κομματικές οργανώσεις του κόμματος στα οικοδομικά σωματεία παρέμειναν άθικτες.
Η οικοδομή ήταν το άσυλο για τον αριστερό, τον κατατρεγμένο, τον μη δυνάμενο να αποδείξει με πιστοποιητικό τα κοινωνικά του φρονήματα. Ήταν τέτοιος ο οικοδομικός οργασμός της δεκαετίας του 1960 και τόση η ανάγκη για εργατικά χέρια, ώστε δεν χρειαζόταν κανείς πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων για να δουλέψει στην οικοδομή.
Οι οικοδόμοι επίσης, είχαν μόνο περιστασιακούς και συγκυριακούς εργοδότες. Οι διεκδικήσεις τους απευθύνονταν κυρίως προς το Κράτος και αφορούσαν θέματα υγιεινής και ασφάλειας της εργασίας, συνταξιοδοτικά και θεσμικά ζητήματα, έπαιρναν δηλαδή από την αρχή κοινωνικό, γενικό και πολιτικό χαρακτήρα.
Τα γεγονότα της απεργίας της 1ης Δεκέμβρη.
Η “Επιτροπή Αγώνα” και η Ομοσπονδία Οικοδόμων κηρύσσει πανελλήνια πανοικοδομική απεργία για την Πέμπτη 1η Δεκεμβρίου 1960 με συγκεκριμένα αιτήματα:
Όριο συνταξιοδοτικής ηλικίας τα 60 αντί τα 65 χρόνια.
2500 ημερομίσθια αντί για 4050 που ορίζει το νομοσχέδιο, προκειμένου να θεμελιωθεί συνταξιοδοτικό δικαίωμα.
Δώρο Χριστουγέννων και άδεια από το ΙΚΑ.
Διανομή των “υπέρ αγνώστων” ενσήμων στους υπερήλικες οικοδόμους.
Οικοδόμοι προετοιμάζονται για απεργία. Φωτ. Αρχείο ΑΣΚΙ.
Η απεργία σημείωσε τεράστια, άνευ προηγουμένου επιτυχία σε ολόκληρη την επικράτεια. Τα γιαπιά πάγωσαν στην κυριολεξία. Μεγάλες μαχητικές συγκεντρώσεις έγιναν σε ολόκληρη τη χώρα,
και σε όλες τις μεγάλες πόλεις. Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Ηράκλειο, Πάτρα, Λάρισα.
4000 απεργοί (15000 σύμφωνα με άλλες πηγές) της περιοχής της τέως Διοικήσεως Πρωτευούσης και της Ελευσίνας συγκεντρώθηκαν έξω από το Εργατικό Κέντρο της Αθήνας και κατέκλυσαν το οίκημα και την οδό Αγησιλάου. Η Αστυνομία από πολύ νωρίς σχημάτισε κλοιό γύρω από το χώρο της συγκέντρωσης.
Οικοδόμοι στην απεργία. Φωτ. Αρχείο Αυγής.
Μετά τις ομιλίες, και αφού εγκρίθηκε ψήφισμα, οι διοικήσεις των ομοσπονδιών ξεκίνησαν για να το αποδώσουν στο Υπουργείο Εργασίας. Η Αστυνομία παρεμβαίνει για να τους εμποδίσει και τότε αρχίζουν οι συγκρούσεις.
Με συνθήματα «αφήστε μας να πάμε στο υπουργείο», «για το ψωμί μας» κλπ, οι απεργοί προχωρούν προς το τείχος των αστυνομικών, στη διασταύρωση των οδών Κολωνού και Πειραιώς. Δέχονται επίθεση με τα γκλομπς. Εξαπολύουν αντεπίθεση με πέτρες και κομμάτια μάρμαρα. Οι αστυνομικοί αναγκάζονται να συμπτυχθούν. Στο μεταξύ όμως φτάνουν ισχυρές ενισχύσεις, το Μηχανοκίνητο της Γενικής Ασφάλειας, θωρακισμένα αυτοκίνητα και άλλες δυνάμεις της αστυνομίας και η σύγκρουση γίνεται σκληρότερη και γενικεύεται.
Οι απεργοί επιμένοντας να περάσουν στην οδό Πειραιώς, απαντούν στις άγριες επιθέσεις της αστυνομίας, με βροχή από πέτρες. Ανατρέπουν ιδιωτικά αυτοκίνητα και στήνουν οδοφράγματα. Στη διασταύρωση των οδών Κολωνού και Αγησιλάου, άλλες ομάδες απεργών, που προσπαθούν να ενωθούν με τους πρώτους, συγκρούονται με τους αστυνομικούς και ανοίγουν αληθινό πετροπόλεμο. Ο διευθυντής της αστυνομίας Αθηνών, Ρακιντζής που βρίσκεται επιτόπου, διατάσσει τους αστυνομικούς να ρίξουν μερικούς πυροβολισμούς στο έδαφος.
Απεργοί δέχονται επίθεση. Φωτ. Αρχείο Αυγής.
Ο Ρακιντζής επιβλέπων με στολή εκστρατείας και κράνος. Φωτ. Αρχείο Αυγής.
Από τις σφαίρες τραυματίζονται τρεις απεργοί. Επειδή όμως και πάλι οι διαδηλωτές δεν διαλύονται, ειδικά τμήματα της αστυνομίας αρχίζουν να ρίχνουν δακρυγόνα. Οι απεργοί κόβονται σε μικρότερες ομάδες και απωθούνται προς τις παρόδους, όπου όμως και συνεχίζονται μικρο-συγκρούσεις και σημειώνονται νέοι τραυματισμοί. Σοβαρότερες συγκρούσεις γίνονται αργότερα στην πλατεία Αγίου Κωνσταντίνου και στους γύρω δρόμους.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, τραυματίστηκαν κατά τις συγκρούσεις 64 απεργοί και 55 αστυνομικοί. Η κυβέρνηση, η αστυνομία και μερικοί από τους δεξιούς ηγέτες των ομοσπονδιών οικοδόμων (Λυκιαρδόπουλος, Αντωνάτος) απέδωσαν ευθύνες για τα επεισόδια στους κομμουνιστές. Αντίθετα, η ΕΔΑ και πολλές εργατικές οργανώσεις κατάγγειλαν ως υπεύθυνη για τις βιαιότητες την κυβέρνηση. Έντονη συζήτηση για τα επεισόδια έγινε και στη Βουλή, όπου ο Π. Κανελλόπουλος παραλλήλισε τα γεγονότα με τα Δεκεμβριανά και ισχυρίστηκε ότι «το δράμα βαρύνει εκείνους οι οποίοι και προ 16 ακριβώς ετών (...) αιματοκύλησαν (...) την πόλιν των Αθηνών.
Νέα 2.12.1960.
Αντίθετα, ο Ηλιού κατηγόρησε την κυβέρνηση, που παρά τις υποσχέσεις της δεν ικανοποίησε τα αιτήματα των οικοδόμων και ονόμασε “αχαρακτήριστον” την επίθεση της αστυνομίας με γκλομπς, δακρυγόνα, καπνογόνα και θωρακισμένα κατά των απεργών.
(Σπύρος Λιναρδάτος “Από τον Εμφύλιο στην Χούντα”, τόμος Γ' 1958-1962).
Συλλήψεις. Φωτ. Αρχείο Αυγής.
Από τους 200 διαδηλωτές που θα συλληφθούν, οι 21 θα δικαστούν ως υπεύθυνοι για τα επεισόδια. Η Δίκη θα κρατήσει δύο εβδομάδες, για να αθωωθούν όλοι οι κατηγορούμενοι πανηγυρικά. Αργότερα όμως, ύστερα από έφεση της εισαγγελικής αρχής θα καταδικαστούν στο Εφετείο έντεκα.
Συνέπειες.
Ήταν τέτοια η αγανάκτηση των εργατών και τόσο επαίσχυντη η δράση της Αστυνομίας που η απεργία μετατράπηκε στην Αθήνα σε μια άγρια αιματηρή σύγκρουση. Για πρώτη φορά όμως μετά το 1949, οι εργατικές μάζες, οι εκμεταλλευόμενοι, αντιμετώπισαν με τη βία την βία των κατασταλτικών μηχανισμών του αστυνομικού κράτους, με άλλα λόγια αμφισβήτησαν έμπρακτα το μονοπώλιο της βίας από την αστική τάξη και τους λακέδες της.
Γράφει ο Στέργιος Κατσαρός χαρακτηριστικά με την όμορφη πένα του:
Δεν ήταν μόνο οι εβδομήντα χωροφύλακες που τραυματίστηκαν σοβαρά στα επεισόδια αυτά, αλλά και πολλοί άλλοι, που μετά τα γεγονότα υπέβαλαν τις παραιτήσεις τους. Η ταπείνωση του χωροφύλακα, που για χρόνια ήταν απόλυτος κύριος της ζωής και της αξιοπρέπειας εκατομμυρίων ανθρώπων, είχε ένα απελευθερωτικό αποτέλεσμα για το σύνολο των καταπιεσμένων μαζών. Τώρα ο εργάτης δεν ήταν ο κακομοίρης που ζητούσε λύτρωση στα δεσμά της μετανάστευσης. Ήταν ο γίγαντας που «πρωί με τη δροσιά και μέσα στο λιοπύρι έχτιζε για να φτάσει τον ήλιο». Ο ανατολίτικος θρήνος του Καζαντζίδη έδωσε τη θέση του στο αισιόδοξο μαρς του Θεοδωράκη. Όσο για τον οικοδόμο, ξέφυγε από τα τάρταρα της κοινωνικής περιφρόνησης και έγινε ο πρωταγωνιστής της πολιτικής σκηνής, όπου κυριάρχησε για εφτά ολόκληρα χρόνια.
Από τότε οι φοιτητές και άλλοι εργαζόμενοι, όταν στις συγκρούσεις τους με την αστυνομία βρίσκονταν σε δυσκολίες, φώναζαν το σύνθημα «έρχονται οι οικοδόμοι».
Το σπάσιμο της τρομοκρατίας και της φοβίας θα άλλαζε τις συνθήκες στο συνδικαλιστικό κίνημα και θα άνοιγε αργότερα μια νέα προοπτική στην ανάπτυξη των εργατικών και γενικότερα των κοινωνικών αγώνων .
Η απεργία όσο αφορά τα αιτήματά της θα σημειώσει απόλυτη επιτυχία. Επιτυχία που θα οφείλεται και σε ένα μεγάλο βαθμό στην συνεχή, ακατάπαυστη και αγωνιστικά προσανατολισμένη δουλειά των οικοδομικών συνδικάτων που θα ανατρέψουν τις εργατοπατερικές κλίκες της καραμανλικής δεξιάς και θα δώσουν ποιοτικά μια νέα ώθηση στο εργατικό κίνημα.
Τι κερδίσαμε με τους αγώνες μας.
Αφηγήσεις.
Αναφέρθηκε και πιο πάνω η έννοια της διαμόρφωσης της κινηματικής εμπειρίας της πολιτικής. Η ανατροπή των καθιερωμένων που συντελέστηκε στη συγκεκριμένη απεργία, η συλλογική πρακτική και η ατομική συμμετοχή, αναδείχθηκαν σε σύμβολα αμφισβήτησης της κολοβής δημοκρατίας που επιβλήθηκε από τις ΗΠΑ στην Ελλάδα μετά το 1949.
Οι συμμετέχοντες, στις αφηγήσεις τους, περιγράφουν αυτήν την αίσθηση της δύναμης που απέκτησαν μέσα από τη συμμετοχή τους στον απεργιακό αγώνα, ως μέθη, ως πανηγύρι, ως γιορτή:
Ήτανε η πρώτη φορά που έμπαινα σ' ένα τέτοιο πανηγύρι - βέβαια είχα ζήσει σ' έναν Εμφύλιο Πόλεμο και πάρα πολύ έντονα, αλλά δεν είχαμε φτάσει ποτέ στους μαζικούς αγώνες. [...] Ήταν μια άλλη, πρωτόγνωρη εμπειρία, η οποία από ένα σημείο και ύστερα αισθάνεσαι να μεθάς, έτσι; Αισθάνεσαι να μεθάς, και είσαι ικανός για όλα.
(Συνέντευξη με τον Μπάμπη Δ.)
Ήμασταν στην Πλατεία Καραΐσκάκη, κάτω εκεί, Φαβιέρου, και ήρθαν να μας διώξουν οι αστυνομικοί και κόψαμε μια ακακία εμείς, και χτυπάγαμε τους αστυνομικούς με το ξύλο. Και φύγαν, λέει, και είπαν: Αμάν! Όταν θε να 'ναι οι οικοδόμοι σ' απεργία, δεν ξανάρχονται οι αστυνομικοί να μας χτυπήσουν. Μετά παέναμε στο υπουργείο, δεν μας ενόχλαε κανένας. Παέναμ' τη διαμαρτυρία μας κανονικά.
(Συνέντευξη με τον Τάκη Ν.)
Μετά το πρώτο ξάφνιασμα, έμεινα μετέωρος [...] είδα μια σύγκρουση που έγινε ακριβώς μπροστά μου και είδα ότι σηκωνόντουσαν χέρια και χτυπάγανε. Ε, αυτό το διάστημα, το να είσαι μουδιασμένος απέναντι στο χωροφύλακα μέχρι το σημείο να πάρεις απόφαση να σηκώσεις κι εσύ το χέρι, περνάει ένα διάστημα. Βοήθαγε και η ίδια η αστυνομία, γιατί, μπορεί να μην είχανε τη φυσική κατάσταση, την εκπαίδευση των ΜΑΤ, αλλά είχανε μια αγριότητα που ήταν απ' τον Εμφύλιο Πόλεμο. Γιατί τώρα μπορεί κάποιον να τον χτυπήσουνε βάρβαρα, αλλά εκεί ήτανε χτυπήματα καίρια, ήτανε απ' τον Εμφύλιο. [...] Ε, το πρώτο που μου 'ρθε είναι ότι πρέπει, τελικά, όχι ν' αντισταθείς. Το πρώτο είναι να προφυλαχτείς. [...] Η αστυνομία έχοντας το θάρρος του Εμφυλίου Πολέμου, προσπάθησε να διαλύσει αυτόν τον κόσμο. Τεχνικά ήταν αδύνατο να διαλυθεί, γιατί ήταν ογκώδης η διαδήλωση. [···] Δεν δημιουργήθηκε πανικός, ούτως ώστε να φύγει όλος ο κόσμος. Αν κάποιος έπεφτε σε μια κατάσταση πανικού ή να υποχωρήσει, ε, τεχνικά ήταν αδύνατο να υποχωρήσει, η μάζα ήτανε συμπαγής. Ε, οπότε άρχισε τελικά, μετά το πρώτο ξάφνιασμα, άρχισε τελικά μια προσπάθεια αντίστασης. Το δεύτερο είναι ότι δεν έφυγε κανένας από τη θέση του, δεν υποχώρησε από τη θέση του, δημιούργησε μια διάθεση επιθετική πια. Ε, αυτό έληξε σαν πανηγύρι μετά. Λέγοντας πανηγύρι, είναι αυτό το ξέσπασμα. Το από καιρό, από χρόνια καταπίεσης, προσβολών απέναντι στον μπάτσο. Κι εκείνη τη στιγμή ένιωθες τελικά ότι μπορείς να τ' αναπληρώσεις.
(Συνέντευξη με τον Στέλιο Κ.)
(Οι αφηγήσεις βρίσκονται στο εξαιρετικό βιβλίο της Δήμητρας Λαμπροπούλου,
"Οικοδόμοι: οι άνθρωποι που έχτισαν την Αθήνα". Ένα βιβλίο υπόδειγμα, για το τι μπορεί να καταφέρει ένας ιστορικός όταν κάνει σωστή αξιοποίηση των διαθέσιμων πηγών, αλλά και όταν ταυτόχρονα έχει ένα στέρεο θεωρητικό υπόβαθρο).
Τελικά τίποτα δεν θα μείνει ίδιο μετά από αυτήν την απεργία. Ακόμα και σε συμβολικό επίπεδο, σε επίπεδο σημειολογίας πολλά θα αλλάξουν. Οι νεαρές μικροαστές ή τουλάχιστον πολλές από αυτές, θα αλλάξουν ακόμα και τα ανδρικά τους είδωλα, με τον σκληρό αγωνιστή αλλά μπεσαλή οικοδόμο να αντικαθιστά τον σοβαρό πειθαρχημένο εύελπη στα όνειρα τους.
Οικοδόμος δίχως Σπίτι .
Οικοδόμος δίχως σπίτι κι άμα λάχει μπετατζής
Δώσε βάση σ΄ ότι λέω γιατί είμαι μπεσαλής
Γυναίκα λεβεντόκορμη, γυναίκα μου ωραία,
εμείς οι δυο βρε μάτια μου θα ζήσουμε παρέα.
Οικοδόμος δίχως σπίτι, μα στο λέω καθαρά.
Θέλω ντόμπρες εξηγήσεις να περάσουμε καλά.
Οικοδόμος δίχως σπίτι, μα τα μπράτσα δυνατά
ότι θέλεις θα το έχεις, δε φοβάμαι την δουλειά.
(Γ. Μαρκόπουλος, 1976)
Διαβάστε
Ηλία Στάβερης: “Οικοδόμοι – ηρωικοί αγώνες μιας 7ετίας 1960-1967”, εκδόσεις Παρασκήνιο. Αθήνα 2003.
Δήμητρα Λαμπροπούλου “Οικοδόμοι – Οι άνθρωποι που έκτισαν την Αθήνα, 1950-1967”, εκδοσεις Βιβλιόραμα, Αθήνα 2009.
Σπύρος Λιναρδάτος, “Από τον Εμφύλιο στη Χούντα”, τόμος Γ' 1958-1962, εκδόσεις “Το Βήμα – Βιβλιοθήκη”.
Στέργιος Κατσαρός, “Εγώ ο προβοκάτορας, ο τρομοκράτης - Η γοητεία της Βίας”, εκδόσεις Μαύρη Λίστα, Αθήνα 2000.
«Πολεοδομία και Δημόσια Τάξη, Αθήνα Οχυρωμένη Πόλη» Αθήνα 2002. Εκδόσεις "Λέσχη των Κατασκόπων του 21ου αιώνα". Διάλεξη-πτυχιακή εργασία δύο φοιτητών της Αρχιτεκτονικής του Μετσοβείου του 1977, όπου με σαφείς καταστασιακές επιρροές θα ερμηνεύσουν με πολεοδομικούς όρους την "ανίερη εξέγερση" του Δεκέμβρη του 1944, αλλά και όλες τις άλλες βίαιες συγκρούσεις των εργατών με τις δυνάμεις καταστολής στα χρόνια που θα ακολουθήσουν. Ο σχεδιασμός της Αθήνας, 150 χρόνια τώρα, βασίστηκε στην ανάγκη προληπτικής διαχείρισης και καταστολής της ταξικής πάλης.
Τις Αθηναϊκές εφημερίδες της περιόδου.
Παρασκευή 16 Απριλίου 2010
Η συναδέλφωση Ελλήνων και Βουλγάρων πατριωτών
Η συναδέλφωση Ελλήνων και Βουλγάρων πατριωτών
Για τη στάση γενικά του βουλγάρικου λαού απέναντι στην Ελλάδα και το λαό της και ειδικά των Βουλγάρων κομουνιστών και αντιφασιστών και περιπτώσεις συναδέλφωσης και διεξαγωγής κοινού αγώνα κατά του βουλγαρικού φασισμού και των Γερμανών κατακτητών, ο Παντελέι Στέρεφ έγραψε ειδική μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Βαλκανικές σπουδές» Τεύχος 2 - 3/1965 της Ακαδημίας Επιστημών της Λ.Δ. της Βουλγαρίας με τον τίτλο «Ορισμένες Εκδηλώσεις της συναδέλφωσης στα όπλα των Ελλήνων, και Βουλγάρων πατριωτών». Το 1966, ο ίδιος ιστορικός εξέδωσε στη σειρά των ιστορικών εκδόσεων του Βαλκανικού Ινστιτούτου της Βουλγαρικής Ακαδημίας Επιστημών το βιβλίο "Κοινοί αγώνες του βουλγαρικού και του ελληνικού λαού κατά του φασισμού".
"Αυγή", 18/9/1966, παρουσίαση του βιβλίου του Π. Στέρεφ.
Δημοσιεύουμε χαρακτηριστικά αποσπάσματα από αυτή την περιεκτική μελέτη που απεικονίζουν την κοινή δράση ...
«Στις αρχές του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου η μοναρχοφασιστική δικτατορία της Βουλγαρίας, που είχε εργαστεί δραστήρια για να δέσει τη χώρα στην πολεμική μηχανή του γερμανικού ιμπεριαλισμού, ανάλαβε να την εντάξει στον φασιστικό συνασπισμό. Το κορύφωμα της προδοσίας ήταν η προσχώρηση, την 1η Μαρτίου 1941, στο Τριμερές Σύμφωνο και η συγκατάθεσή της για ελεύθερο πέρασμα των γερμανικών στρατευμάτων από το βουλγαρικό έδαφος. Έτσι δόθηκε η δυνατότητα στους χιτλερικούς να χτυπήσουν πισώπλατα την Ελλάδα και τη Γιουγκοσλαβία.
Πρέπει όμως να τονιστεί ότι η προδοσία της άρχουσας τάξης ποτέ δεν βρήκε την υποστήριξη του βουλγάρικου λαού, πλειοψηφία των εργαζόμενων μαζών κράτησε αρνητική στάση, απέναντι στις ενέργειες της βασιλικής καμαρίλας. Αυτό εκφράστηκε στους αγώνες του Κομμουνιστικού Κόμματος της Βουλγαρίας. Στις 6 Απριλίου 1941, τη στιγμή που άρχιζε η χιτλερική επίθεση κατά της Ελλάδας και της Γιουγκοσλαβίας, η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΒ κυκλοφόρησε μία έκκληση προς τους Βούλγαρους πολίτες στην οποία ξεσκέπαζε τους υπαίτιους αυτού του εγκλήματος και διαχώριζε τη θέση του οπό τη θέση που έπαιρναν οι προδότες των ΕΘΝΙΚΩΝ συμφερόντων. Η έκκληση τόνιζε:
«Ποιος φέρει την ευθύνη των όσων συνέβησαν και των άσων πρόκειται να συμβούν; Το Εργατικό κόμμα της Βουλγαρίας διακηρύσσει μαζί με όλους τους τίμιους ανθρώπους της Βουλγαρίας: Μόνο η κυβέρνηση του βασιλιά και η αντεθνική κυβερνητική κλίκα που είναι στην υπηρεσία των ξένων συμφερόντων. Το Εργατικό κόμμα καταδικάζει ανοιχτά τα σημερινά γεγονότα που είναι λογική συνέπεια μιας εγκληματικής πολιτικής και καλεί σε δραστήρια πάλη για την κατάπαυση του πολέμου, για την ειρήνη».
Οι Βούλγαροι μοναρχοφασίστες, επειδή φοβούνταν τις λαϊκές μάζες, δεν αποφάσισαν να πάρουν ανοιχτά μέρος στην Φασιστική επίθεση στα Βαλκάνια.
Από το 1941 έκαμαν την εμφάνισή τους τα πρώτα τμήματα των παρτιζάνων.
Νικολάι Παραπούνωφ : Ο Βούλγαρος Άρης Βελουχιώτης . Έλαβε την εντολή από την ΚΕ του ΚΚΒ , να οργανώσει άμεσα παρτιζάνικο αγώνα .
Κάτω από την επίδραση των νικών της Σοβιετικής Ένωσης, το κίνημα των Βουλγάρων παρτιζάνων επεκτάθηκε γρήγορα και το 1943 δημιουργήθηκε ο Επαναστατικός Εθνικοαπελευθερωτικός Στρατός (ΕΕΣ), τις παραμονές της απελευθέρωσης ο ΕΕΣ είχε 11 ταξιαρχίες παρτιζάνων και 39 τάγματα. Στο έδαφος της Γιουγκοσλαβίας και της Ελλάδας βρίσκονταν άλλοι 7 σχηματισμοί παρτιζάνων που αποτελούνταν από στρατιώτες.
Μετά το τέλος των επιχειρήσεων στα Βαλκάνια η βουλγαρική φασιστική κυβέρνηση έστειλε στρατεύματα στη Δυτική Θράκη και στην Ανατολική Μακεδονία και άρχισε να εγκαθιστά την διοίκησή της σ' αυτά τα εδάφη. Εκτελώντας το ρόλο του χωροφύλακα, ανέλαβε να πνίξει τον αγώνα του πληθυσμού των περιοχών αυτών ενάντια στο Φασισμό και τη χιτλερική κατοχή. Ο βουλγαρικός Φασισμός έδειξε απέναντι στον ελληνικό πληθυσμό την ίδια αγριότητα που είχε δείξει όταν κατέπνιγε την εξέγερση του Σεπτέμβρη 1923 στη Βουλγαρία και μάλιστα οπό τους πρώτους κιόλας μήνες της εγκατάστασης του, όπως έγινε με τους εξεγερμένους της Δράμας.
Ιούλιος 1943.
Το ΚΚΒ εξακολούθησε να ξεσκεπάζει την δράση των φασιστών κυβερνητών που βάλθηκαν να σπέρνουν την διχόνοια ανάμεσα στους Έλληνες και τους Βούλγαρους. Στις 1Ο Οκτωβρίου 1941 ο ραδιοσταθμός «Χρήστο Μπότεφ» μετέδιδε, με την ευκαιρία των γεγονότων της Δράμας
« ... 0ι αιτίες της εξέγερσης της Δράμας βρίσκονται επίσης στην ληστρική κατοχή των εδαφών της Θράκης, στους Γερμανούς ληστές και τους χωροφύλακές τους, στα Βαλκάνια. Ο λαός μας το βλέπει και το ξέρει. Και όχι μόνο δεν καταδικάζει τους επαναστάτες της Δράμας ... αλλά εκφράζει την αλληλεγγύη του προς αυτούς, στιγματίζει με τη σφραγίδα της ατίμωσης τον προδοτικό ρόλο της βουλγάρικης κυβέρνησης. Ο αγώνας δεν τελείωσε. Ο αγώνας τώρα αρχίζει. Και θα συνενωθεί με τον αγώνα του λαού μας κατά της σιχαμερής κλίκας του Φίλοφ, που ατιμάζει το όνομα της Βουλγαρίας».
«Ας καταλάβουν οι κυβερνήσεις μας ότι όσα έκλεψαν θα τα πληρώσουν ακριβά - γράφει σ' ένα γράμμα του ένας Βούλγαρος στρατιώτης. μάρτυρας της καταστολής της εξέγερσης της Δράμας. Χιλιάδες είναι τα θύματα, ποτάμια τα δάκρυα των μανάδων, ενώ εκείνοι καθισμένοι στις πολυθρόνες τους στην Σόφια, κουνούν σκιάχτρα αποκοιμίζουν το λαό και μας κάνουν να υποφέρουμε. Μας προβάλλουν το όραμα μιας μεγάλης Βουλγαρίας ρημαγμένης όμως. Η υπομονή μας έxει φτάσει στο απροχώρητο».
Άλλοι προσπαθούν να βοηθήσουν τον ελληνικό πληθυσμό, σ' αυτές τις τραγικές στιγμές. Ο Κωνσταντίν Αγγέλωφ Τιτζάνωφ οπό το Νευροκόπι ήταν την εποχή εκείνη κοινοτικός υπάλληλος του χωριού Κοκκινόγεια στο νομό Δράμας. Αν και νεοφερμένος στο χωριό κατάφερε να κερδίσει την εμπιστοσύνη των κατοίκων. Λίγο πριν την εξέγερση, ένας από τους οργανωτές ήρθε να διεξάγει συνομιλίες με τον Τιτζάνωφ και να τον ρωτήσει πώς θ' αντιδρούσε η τοπική διοίκηση. Ο Τιτζάνωφ τού είπε: «Σήμερα, στην αποφασιστική στιγμή της πάλης ενάντια στην φασιστική κατοχή, δεν πρέπει να υπάρχουν πια 'Ελληνες και Βούλγαροι - είμαστε όλοι αδέρφια». Υποσχέθηκε να βοηθήσει τους εξεγερμένους και το έκαμε, παρ' όλο που τα γεγονότα πήρανε μιαν απροσδόκητη στροφή. Όταν οι φασίστες άρχισαν τις φρικαλεότητες, ο Τιτζάνωφ και ένας άλλος Βούλγαρος πήγανε στην Προσοτσάνη και μεσολάβησαν για το σταμάτημά τους. Όταν επιστρέψανε στην Κοκκινόγεια ο Τιτζάνωφ και ο σύντροφός του βρήκανε μερικούς τραυματίες Έλληνες που είχαν καταφύγει εκεί . Τους προσφέρανε την πιο επείγουσα ιατρική βοήθεια.
Την ίδια εποxή, ο Ιβάν Τοντόρωφ Κουτίνωφ, κάτοικος κι αυτός Νευροκοπίου, βρισκόταν επίσης σαν στρατιώτης στην περιοχή Ανατολικής Μακεδονίας - Δυτικής Θράκης και είχε χρησιμοποιήσει μιαν άδεια για να επισκεφθεί μαζί με μερικούς συντρόφους του, ορισμένες πόλεις της περιοχής. Τα γεγονότα της Δράμας τον βρίσκουν στην Καβάλα. Επιστρέφοντας, ο Κουτίνωφ και οι σύντροφοί του προσπερνούν μιαν ομάδα Ελλήνων αιχμαλώτων.
Η στρατιωτική στολή τους δίνει τη δυνατότητα να πιάσουν κουβέντα με τους αιχμαλώτους οπό τους οποίους ένας γνώριζε τα βουλγάρικα. Από τη συζήτηση βγήκε ότι πιάστηκε γιατί πήρε δραστήριο μέρος στην εξέγερση και ότι τώρα διατρέχει μεγάλο κίνδυνο. Ο Κουτίνωφ και η ομάδα του κατορθώνουν να πείσουν τους στρατιώτες να τους παραδώσουν τον αιχμάλωτο τον οποίο κατόπιν απελευθέρωσαν.
Το 1941 ένα παράνομο δίχτυ αντίστασης άρχισε να οργανώνεται στο 250 Σύνταγμα στην Κομοτηνή και στην Ξάνθη, υπό την καθοδήγηση του Ντόμπρι Ντζούροφ. Χάρη στη δουλειά του Ντζούροφ, η παράνομη οργάνωση κατόρθωσε να επηρεάσει ένα μεγάλο μέρος των στρατιωτών και των υπαξιωματικών του Συντάγματος. Η επαναστατική δράση των στρατιωτών έγινε αισθητή και από τον πληθυσμό των γύρω χωριών. Στην διάρκεια ερευνών και μπλόκων, οι στρατιώτες δεν παράδιναν στους ανώτερους τους τα άπλα που ανακάλυπταν, παρά συμβούλευαν τους χωρικούς πώς να τα κρύβουν καλύτερα. Αργότερα, αρκετά μέλη της οργάνωσης αυτής στάλθηκαν στα παλιά σύνορα της χώρας, όπου συνέχιζαν να αγωνίζονται μέσα σε νέες οργανώσεις αντίστασης που σχηματίστηκαν σε δύο στρατιωτικές μονάδες. Το 1942 η οργάνωση ανακαλύφθηκε και 23 άτομα δικάστηκαν οπό Φασιστικό δικαστήριο. Ο Ντόμπρι Ντούροφ καταδικάστηκε ερήμην σε θάνατο. Πέντε άτομα καταδικάστηκαν σε ισόβια δεσμά και άλλα 7 σε 15 χρόνια φυλακή.
Το 1942 συγκροτήθηκε παράνομη οργάνωση στη φρουρά της Καβάλας που περιλάβαινε το Επιτελείο του στόλου του Αιγαίου και τα συντάγματα πεζικού και Ιππικού. Που στρατοπέδευσαν στην Καβάλα. Η δράση αυτού τού δικτύου δείχνει καθαρά την εν όπλοις συναδέλφωση του βουλγαρικού και του ελληνικού λαού καθώς και τις προσπάθειες που καταβάλανε οι Βούλγαροι πατριώτες για να συνεργαστούν με τις δυνάμεις της ελληνικής Αντίστασης, που αγωνιζόταν δραστήρια ενάντια στους Βούλγαρους φασίστες κατακτητές. Τα μέλη της παράνομης οργάνωσης πραγματοποίησαν επαφές με την τοπική οργάνωση του Κομουνιστικού Κόμματος της Ελλάδας μέσω του Έλληνα Στέριου Προχόπουλου, συντόνισαν τις ενέργειες τους με τις ενέργειες των Ελλήνων αντιφασιστών και μοίραζαν παράνομες προκηρύξεις ανάμεσα στις μονάδες της φρουράς. Η παράνομη οργάνωση παράστεκε τον ντόπιο πληθυσμό στην πάλη του ενάντια στην πείνα καθώς και στον ένοπλο αγώνα του, εφοδιάζοντάς τον με τρόφιμα και πολεμοφόδια, που έπαιρνε από τις στρατιωτικές αποθήκες. Οι στρατιώτες και οι ναύτες, μέλη της οργάνωσης, ήταν έτοιμοι να περάσουν, μόλις παρουσιαζόταν η ανάγκη, στις γραμμές των Ελλήνων παρτιζάνων. Οι συλλήψεις εμπόδισαν και εδώ την πλήρη εκτέλεση του σχεδίου. Την άνοιξη τού 1943 το παράνομο δίχτυ είχε εξαρθρωθεί. Στη μονάδα του ναυτικού πιάστηκαν και καταδικάστηκαν 10 μέλη της οργάνωσης από τα οποία 5 σε θάνατο και 5 σε φυλάκιση οπό 8 ως 121 χρόνια. Ο Στέργιος Προχόπουλος καταδικάστηκε κι αυτός σε θάνατο.
Τον ίδιο χρόνο ιδρύθηκε οργάνωση τού Κ.Κ. της Βουλγαρίας στην Κομοτηνή, από πολίτες. Η οργάνωση αυτή συγκρότησε μιαν ομάδα σαμποτάζ. Κατάφερε να εμποδίσει τη μεταφορά εκατοντάδων τόνων σταριού στον προορισμό τους - τη Γερμανία - και να τους κρατήσει για τον ντόπιο πληθυσμό.
Οι μεγάλες νίκες τού Σοβιετικού Στρατού στα 1943 - 1944 καθώς και το δυνάμωμα του παρτιζάνικου κινήματος στη Βουλγαρία έδωσαν ισχυρή ώθηση στην Αντίσταση στην περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας - Δυτικής Θράκης. Μέσα σ' αυτές τις συνθήκες η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚ Βουλγαρίας, τον Φεβρουάριο τού 1943, δίνει οδηγίες για την προετοιμασία του στρατού εν όψει επικείμενης ένοπλης εξέγερσης. Αυτές οι οδηγίες χαρακτήριζαν την πάλη των βαλκανικών λαών ενάντια στη φασιστική κατοχή σαν μία μάχη που διεξαγόταν άπά κοινού ... που ενώνει με αδελφική αγάπη τις καρδιές των αντιφασιστών των Βαλκανίων και καλούσαν τους στρατιωτικούς να μην αφήσουν το βουλγάρικο στρατό να γίνει ο χωροφύλακας των χιτλερικών στην πάλη κατά των γειτονικών λαών. Η εγκύκλιος αριθ. 2 περιείχε το σύνθημα της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΒ βάσει του οποίου θα γινόταν ή ζύμωση στις λαϊκές δυνάμεις για την ΕΠΙΚΕΙΜΕΝΗ ένοπλη εξέγερση: «άμεση ανάκληση των βουλγαρικών στρατευμάτων οπό τη Γιουγκοσλαβία, την Ελλάδα και την Αλβανία».
Τον Φεβρουάριο του ίδιου χρόνου, το Επιτελείο του Επαναστατικού Εθνικοαπελευθερωτικού Στρατού δημοσίευε ημερήσια διαταγή όπου καθόριζε τα καθήκοντα των πυρήνων της Αντίστασης στις στρατιωτικές μονάδες, καθήκοντα που προέκυπταν από τις νέες συνθήκες. Το πρώτο σημείο της ημερήσιας διαταγής πρόβλεπε ότι οι παράνομες οργανώσεις του στρατού έπρεπε «να οργανώσουν πράξεις σαμποτάζ στις μονάδες που στάλθηκαν ενάντια στους λαούς της Γιουγκοσλαβίας και της Ελλάδας ... να συντελέσουν στην ήττα αυτών των μονάδων».
Οι οδηγίες της Κεντρικής Επιτροπής και του Επιτελείου του Επαναστατικού Εθνικοαπελευθερωτικού Στρατού μπήκαν αμέσως σε εφαρμογή.
Το καλοκαίρι τού 1943 παράνομες οργανώσεις αρχίζουν να δρουν μέσα στο 2ο και 3ο λόχο τού 3ου Συντάγματος Σκαπανέων στο χωριό Νέα Τρίγλια και στο μοναστήρι του Χιλεντάρ. Η οργάνωση του 2ου λόχου είχε αποκαταστήσει συνεργασία με την ελληνική οργάνωση του χωριού, Αργότερα ο αρχηγός της Ατανάς Χ. Κλιγιάσεφ θα περάσει στις γραμμές των παρτιζάνων του ΕΛΑΣ). Οι αντιφασίστες του 3ου λόχου αποκαθιστούν επαφές με τους Έλληνες παρτιζάνους της περιοχής και τους βοηθούν σε ορισμένες περιπτώσεις.
Ένα σημαντικό παράνομο δίχτυ δημιουργήθηκε στην διάρκεια του ίδιου χρόνου στην Αλεξανδρούπολη (Δεδεαγάτς). Περιλάβαινε την μονάδα του ναυτικού που στρατοπέδευε εκεί το Σύνταγμα ακτοφυλάκων, το 1ο Σύνταγμα Πεζικού, τη μονάδα λιμενικής φρουράς, τους λιμενεργάτες. τους σιδηροδρομικούς κλπ. και καθοδηγιόταν από μία κομματική επιτροπή της φρουράς. Το δίχτυ έχει στο ενεργητικό του πράξεις σαμποτάζ.
Λίγο αργότερα δημιουργείται ένα άλλο δίχτυ στο 3ο τάγμα του 1ου Εφεδρικού Συντάγματος στο χωριό Λαχανά, περιφέρεια Λαγκαδά. Η καλή στάση που κράτησαν τα μέλη του απέναντι στον πληθυσμό έκανε εντύπωση.
Στις αρχές του 1944 οι υπηρεσίες πληροφοριών ανακαλύπτουν ένα παράνομο δίχτυ στο 3/57 τάγμα πεζικού. Εννιά μέλη του καταδικάζονται σε θάνατο και δεκατρία άλλα σε ποινές 13 χρόνια και 9 μήνες φυλακή. Αυστηρές ποινές επιβάλλονται επίσης σε 32 αντιφασιστές στρατιώτες του Συντάγματος Ακτοφυλακής του Αιγαίου. Η κύρια κατηγορία που τους απαγγέλθηκε, ήταν ότι είχαν σχεδιάσει να καταστρέψουν, στην κατάλληλη στιγμή, τα υλικά του Συντάγματος και να περάσουν με το μέρος των Ελλήνων παρτιζάνων, συναποκομίζοντας όπλα και πολεμοφόδια .
Το καλοκαίρι του 1944 δημιουργήθηκαν στενές σχέσεις ανάμεσα στη στρατιωτική οργάνωση τού·2ου τάγματος του 68ου Συντάγματος Πεζικού, την ελληνική οργάνωση Αντίστασης και τους παρτιζάνους της Νιγρίτας. Αντιπρόσωποι της οργάνωσης που είχε στις γραμμές της και αξιωματικούς είχαν επανειλημμένα επαφές με τους αρχηγούς των Ελλήνων παρτιζάνων. Στη διάρκεια αυτών των επαφών συζητούνταν οι δυνατότητες δουλειάς μέσα στο τάγμα και τα καθήκοντα που μπορούσαν να πραγματοποιηθούν από κοινού. Σε συνέχεια η οργάνωση δημιούργησε ένα μηχανισμό που επέτρεπε στους παράνομους Έλληνες αγωνιστές να μπαίνουν και να βγαίνουν ελεύθερα στην πόλη. Με τη μεσολάβηση ενός από τους αξιωματικούς που ήταν επιφορτισμένος να δίνει τις καταστάσεις των όπλων του Συντάγματος, η οργάνωση στέλνει στους παρτιζάνους 6 τουφέκια, ένα κιβώτιο χειροβομβίδες καί μεγάλες ποσότητες φυσίγγια. Τον Ιούνη και τον Ιούλη τα μέλη της οργάνωσης σαμποτάρουν δυο επιχειρήσεις που οργάνωσε η Φασιστική διοίκηση ενάντια στους παρτιζάνους των βουνών Μπιάλα Βόντα και Κρούσα.
Τον Αύγουστο οι ναύτες της φρουράς της Καβάλας ξανασυνδέονται με τις ελληνικές οργανώσεις Αντίστασης.
Η αντιστασιακή δράση στις στρατιωτικές μονάδες που στρατοπεδεύανε στην περιοχή Ανατολικής Μακεδονίας - Δυτικής Θράκης και η εν όπλοις συναδέλφωση των Βουλγάρων και Ελλήνων αντιφασιστών είχε σαν αποτέλεσμα να δυναμώσουν τα κτυπήματα κατά των χιτλερικών κατακτητών. Η στρατιωτική πειθαρχία χαλάρωνε διαρκώς. Σύμφωνα με όχι πλήρη στοιχεία, το στρατοδικείο της Ξάνθης που όφειλε, σύμφωνα με τον ισχύοντα στρατιωτικό κώδικα, να δικάζει όχι πειθαρχικές παραβάσεις αλλά εγκλήματα στρατιωτικής φύσης, εξέδωσε, από τον Μάη 1941 ως τον Σεπτέμβρη 1944, 469 καταδικαστικές αποφάσεις εναντίον στρατιωτικών. Στον αριθμό αυτό περιλαβαίνονται μόνο οι αποφάσεις που εκδόθηκαν για περιπτώσεις καταστροφής πολεμικού υλικού και όπλων, μη εκτέλεση διαταγών και άρνηση στρατιωτικών να πάρουν μέρος σε μάχες, εγκατάλειψη θέσης και λιποταξία προς τους Βούλγαρους και Έλληνες παρτιζάνους. Πρέπει επίσης να αναφερθεί ότι τα δύο τρίτα των καταδικαστικών αυτών αποφάσεων εκδοθήκαν στα 1943 και 1944.
Σε ορισμένες περιπτώσεις η άρνηση των στρατιωτών να πολεμήσουν ενάντια στους Έλληνες παρτιζάνους είχε σα συνέπεια την αποτυχία των εκκαθαριστικών επιχειρήσεων.
Οι περιπτώσεις προσχώρησης Βουλγάρων στρατιωτών στους παρτιζάνους γίνονταν όλο και συχνότερες. Αυτό δείχνει την αυξανόμενη αντιστασιακή δράση των Βουλγάρων αντιφασιστών που υπηρετούσαν στις μονάδες της περιοχής Ανατολικής Μακεδονίας-Δυτικής Θράκης. Σύμφωνα με μιαν Έκθεση του επιτελείου του Β' Σώματος Στρατού προς το Υπουργείο Στρατιωτικών, από τις αρχές Μάη ως τα τέλη Αυγούστου 1944, 114 άνδρες του Β' Σώματος «εγκατέλειψαν τη μονάδα των άνευ αδείας». Απ' αυτούς 58 προσχώρησαν στους παρτιζάνους, 46 εξαφανίστηκαν σε άγνωστη κατεύθυνση και μόνο 10 ξαναγύρισαν στις μονάδες τους. Στο γράμμα που συνόδευε την έκθεση αναφέρεται. «Η ανάκριση απέδειξε ότι η πλειοψηφία των ανδρών οι οποίοι δεν επέστρεψαν εις τας μονάδας των ήσαν κομμουνισταί ή συμπαθούντες και ότι περιήλθαν εις παρανομία».
Η αποκατάσταση στενών επαφών και μιας συχνότερης συνεργασίας ανάμεσα στις οργανώσεις Αντίστασης των Βουλγάρων και των Ελλήνων καθώς και οι συχνές λιποταξίες στρατιωτικών, έκαμαν και πολλούς άλλους Βούλγαρους να περάσουν με το μέρος των Ελλήνων ανταρτών.
Το Μάη του 1943,ο Στόζο Μπέλκιν, από το χωριό Σι Κλάντενιτς της περιφέρειας Ιβάϊλόίγκραντ, καταζητούνταν από την αστυνομία. Οι επαφές που, σύμφωνα με τις οδηγίες της κομματικής οργάνωσης του Ιβάϊλόίγκραντ, είχε αποκτήσει με τους Έλληνες πατριώτες των χωριών Μεταξάδες και Παλιούρα, του επέτρεψαν να κρυφτεί και να μη συλληφθεί. Αφού έμεινε μία βδομάδα στο σπίτι του Μόσχου Πατσάρη, στο χωριό Παλιούρα, ο Μπέλκιν εντάχθηκε στις μονάδες του ΕΛΑΣ της ουδέτερης ζώνης του Έβρου. Λίγους μήνες αργότερα ο στρατιώτης Κυρίλ Ιβανώφ Ντιμιτρόφ περνά κι αυτός με το μέρος των παρτιζάνων. Επιστρατευμένος το 1942, ο Ντιμιτρόφ παίρνει επαφή με τους Έλληνες αντιφασίστες της περιοχής Σουφλίου. Με τη βοήθεια μερικών συντρόφων του 6ου Συντάγματος μεταφέρει τρόφιμα και πολεμοφόδια στους Έλληνες παρτιζάνους. Τον Νοέμβρη του 1943 κινδυνεύει να συλληφθεί και περνά στην παρανομία.
Μέσα στο 1943 ΟΙ Γκεόργκι Μανόλοφ Ντιμιτρόφ, Κόστα Μιλούσεφ, Μπορίς Ν, Ικολόφ και Άρι Ντζενίν περνούν επίσης στα τμήματα των Ελλήνων ανταρτών.
Στις αρχές του Γενάρη 1944 η οργάνωση του ΚΚΕ του χωριού Νέα Καλλικράτεια έκρινε ότι ο αρχηγός της αντιφασιστικής οργάνωσης του 3ου τάγματος σκαπανέων Ατανάς Κλιάσεφ, κινδύνευε να συλληφθεί και ήταν απαραίτητο να περάσει στην παρανομία. Στις 2 του Γενάρη ο Κλιάσεφ εντάχθηκε σ' ένα τμήμα του ΕΛΑΣ που δρούσε στη Χαλκιδική. Αργότερα πέρασε στο 19ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ της περιοχής Νιγρίτας. Τον Απρίλη του ίδιου χρόνου ο στρατιώτης Χρίστο Τσέρνεφ πέρασε επίσης στο ίδιο Σύνταγμα. Είχε δραπετεύσει από τη μονάδα του που βρισκόταν στο χωριό Στρατονίκη όταν είχε αποφασιστεί η συγκρότηση ενός εκκαθαριστικoύ αποσπάσματος ενάντια στους Έλληνες παρτιζάνους και στο οποίο δεν ήθελε να πάρει μέρος.
Στις 14 Γενάρη 1944 οι στρατιώτες Ατανάς Βελικόφ Μποζανίν και Βασίλη Γκριγκόροφ Βασίλεφ δραπετεύουν παίρνοντας μαζί τους ένα τουφέκι από τη σχολή υπαξιωματικών του χωριού Ζωγράφος. Αφού κρύφτηκαν επί δέκα μέρες, με τη βοήθεια Ελλήνων αντιφασιστών της Θεσσαλονίκης οδηγήθηκαν σε ένα τμήμα του ΕΛΑΣ πού δρούσε στην περιοχή των Κρουσίων. Στην ίδια περιοχή συγκροτήθηκε ο "ρωσικός λόχος" από σοβιετικούς αξιωματικούς καί στρατιώτες που είχαν δραπετεύσει από γερμανικά στρατόπεδα αιχμαλώτων στην Ελλάδα. Και οι δυο αυτοί Βούλγαροι κατατάχθηκαν στο λόχο αυτό και πήραν μέρος σε σκληρές μάχες εναντίον των κατακτητών. Το Μάη όλος ο «ρωσικός λόχος» πέρασε στη Γιουγκοσλαβία στη σύνθεση του Εθνικοαπελευθερωτικού Στρατού της Γιουγκοσλαβίας.
Η απόδραση του στρατιώτη Αγγελή Πετρώφ Μαρίν του 16ου ανεξάρτητου τάγματος μεταφορών αποτελεί ενδιαφέρουσα μαρτυρία για τις σχέσεις που υπήρχαν μεταξύ Βουλγάρων αντιφασιστών και ελληνικού πληθυσμού. Το τάγμα ήταν στρατοπεδευμένο στο χωριό Κουγιούνκγιοϊ της περιφέρειας Ξάνθης. Ο Μαρίν ειδοποιήθηκε οπό τον ταχυδρόμο της μονάδας, που ήταν επιφορτισμένος και με την μυστική αλληλογραφία, ότι η σύλληψή του είχε αποφασιστεί για τις 24 Μάρτη 1944. Δραπέτευσε λοιπόν, και κρύφτηκε στο χωριό Κιμμέρια. Οι ντόπιοι πατριώτες τού έδειξαν τα μονοπάτια που οδηγούσαν στο εσωτερικό της Βουλγαρίας, αλλά το πυκνό χιόνι τον ανάγκασε να γυρίσει πίσω και να κρυφτεί σε μία καλύβα, όπου οι Έλληνες χωρικοί τού έφεραν τροφή. Στις αρχές Απρίλη ο Μαρίν οδηγήθηκε στους αντάρτες κι έγινε λίγο αργότερα λοχίας στο 26ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ. Δυο μήνες αργότερα μετατέθηκε στο 81ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ, που δρούσε στην ουδέτερη ζώνη Έβρου.
Στα τέλη του Μάρτη ο στρατιώτης των ταγμάτων εργασίας Νεντέλκο Ντεμερτζίεφ προσχώρησε στο 26ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ φέρνοντας μαζί του ένα οπλοπολυβόλο, ένα τουφέκι και πυρομαχικά. Δυο μήνες αργότερα ο στρατιώτης Γκεόργκι Στοϊμένοφ έκανε το ίδιο, καθώς και ο Κολιό Χρίστοφ τον Ιούνη.
Τον Μάη Οι Χρίστο Γιορντάνοφ, Βίκτορ Κράσιεφ και Κράστιου Ατανάσωφ προσχωρούν επίσης στον ΕΛΑΣ. Το Επιτελείο του Συντάγματος αποφάσισε οι Βούλγαροι παρτιζάνοι να συγκροτήσουν μία ομάδα μάχης κάτω από τη διοίκηση του Στόγιο Μπέλκιν.
Οι Βούλγαροι παρτιζάνοι δεν θεωρούσαν ότι είχαν εκπληρώσει στο ακέραιο το χρέος τους μόνο με το να μπουν στις γραμμές της Ελληνικής Αντίστασης και να παίρνουν μέρος στις μάχες κατά των φασιστών. Ένα από τα μεγάλα καθήκοντα που αναλάβαιναν ήταν να προσελκύσουν στους παρτιζάνους τους Βούλγαρους στρατιωτικούς και πολίτες κατοίκους της Ανατολικής Μακεδονίας και Δυτικής Θράκης. Χάρη στις προσπάθειές τους πέρασαν στον ΕΛΑΣ οι στρατιώτες Στογιάν Ντουμπέλοφ, Μλόντεν Μάρκοφ, Αλεξάντερ Πετρούνοφ, Πρόεφ, Ντούρτσεφ, ο αξιωματικός Κίρο Γιάνεφ και πέντε άλλοι στρατιώτες.
Οι απεγνωσμένες προσπάθειες της φασιστικής εξουσίας να πνίξει στα τέλη ταυ καλοκαιριού του 1944, την επαναστατική πάλη με κατασταλτικά μέτρα, υποχρέωσαν ορισμένους Βούλγαρους πού κατείχαν ως τότε επίσημες θέσεις και βοηθούσαν κρυφά το κίνημα της Αντίστασης, να περάσουν στην παρανομία. Τον Αύγουστο του 1944 προσχωρούν στους παρτιζάνους του 21ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ ο πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου του χωριού Κουρουντερέ Ιβάν Ντεμερτζίεφ, ο αποθηκάριος της κρατικής αποθήκης βαμβακιού ταυ Πρόσενικ, Γκεόργκι Λούκοφ και ο αδελφός του έφεδρος αξιωματικός Λιούμπεν Λούκοφ, διοικητής ενός τμήματος μεταφορών στις Σέρρες.
Ο αριθμός των Βουλγάρων που προσχωρούν στους Έλληνες παρτιζάνους μεγαλώνει προς τα τέλη του Αυγούστου, αρχές Σεπτέμβρη 1944, όταν η ατμόσφαιρα στην Βουλγαρία γίνεται έντονα επαναστατική.
Όλα αυτά συνέτειναν να δημιουργηθούν την άνοιξη του 1944, ομάδες Βουλγάρων ανταρτών στα πλαίσια του ΕΛΑΣ. Τον Ιούνη συγκροτήθηκε και εντάχτηκε στο 81ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ η ομάδα «Βασίλη Λέφσκυ», που πήρε ενεργό μέρος στην απελευθέρωση της ουδέτερης ζώνης. Τον Αύγουστο, η βουλγαρική ομάδα του 81ου Συντάγματος ταυ ΕΛΑΣ αριθμεί 19 μαχητές και στις 7 Σεπτέμβρη σχηματίζονταν «τμήμα Βουλγάρων παρτιζάνων» από 21 μαχητές ενταγμένους στο 21 Σύνταγμα του ΕΛΑΣ.
Το παρτιζάνικο τάγμα «Χρίστο Μπότεφ» συγκροτήθηκε το 1943 σε βουλγάρικο έδαφος. Η δημιουργία της μονάδας αυτής οφείλεται αποκλειστικά στο Κομμουνιστικό Κόμμα Βουλγαρίας. Αξίζει όμως να υπογραμμιστεί ότι στις σκληρές στιγμές της δημιουργίας του τάγματος και στην διάρκεια της μεγάλης πορείας προς την Βουλγαρία, στις αρχές του 1944 οι μαχητές είχαν τη βοήθεια των Ελλήνων αντιφασιστών. Μαζί με τους αντάρτες του ΕΛΑΣ το τάγμα «Μπότεφ» πάλεψε εναντίον των κατακτητών .
Το Τάγμα "Χρίστο Μπότεφ".
Το καλοκαίρι του 1944 αποκαθίστανται οι σχέσεις μεταξύ Ελλήνων και Βουλγάρων παρτιζάνων. Το βουλγάρικο τμήμα «Αντόν Ποπόφ» πέρασε τον Αύγουστο του 1944 στην περιοχή του ορεινού συγκροτήματος Αλί Μποτούς, και διεξήγαγε επί ένα μήνα στρατιωτικές επιχειρήσεις και έκανε πολιτική δουλιά μαζί με το 21ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ.
Οι προσπάθειες που καταβλήθηκαν για την εν όπλοις συναδέλφωση των Βουλγάρων και Ελλήνων απέδωσαν τους καρπούς τους στην περίοδο της εξέγερσης της 9ης Σεπτέμβρη 1944, όταν Βούλγαροι και Έλληνες έδρασαν από κοινού στην περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας - Δυτικής Θράκης.
Ο Κόκκινος Στρατός απελευθερώνει τη Σόφια .
Στο Βερολίνο !!!
Η αντίσταση του ελληνικού λαού εναντίον της Φασιστικής κατοχής, και η συμβολή του στην αντιφασιστική απελευθερωτική πάλη των λαών άφησε βαθιά ίχνη στην Ιστορία του. Οι Ερχόμενες Γενιές θα ξαναβρούν σε αυτήν τον ηρωισμό και την αυτοθυσία των εκατοντάδων χιλιάδων αγωνιστών. Ενάντια στον ξένο ζυγό οι Έλληνες και Βούλγαροι αντιφασίστες μπορούν νάναι κι αυτοί περήφανοι που βρήκαν στις τραγικές στιγμές τού Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου τη δύναμη να υπερνικήσουν το Εθνικό μίσος που καλλιεργούσε η Φασιστική αντίδραση των δύο χωρών και να θέσουν τις βάσεις της εν όπλοις συναδέλφωσης ανάμεσα στους δύο γειτονικούς λαούς.
Υ.Γ : Αφιερωμένο στους όψιμους βουλγαροκτόνους, συκοφάντες των απελευθερωτικών αγώνων των λαών.
Για τη στάση γενικά του βουλγάρικου λαού απέναντι στην Ελλάδα και το λαό της και ειδικά των Βουλγάρων κομουνιστών και αντιφασιστών και περιπτώσεις συναδέλφωσης και διεξαγωγής κοινού αγώνα κατά του βουλγαρικού φασισμού και των Γερμανών κατακτητών, ο Παντελέι Στέρεφ έγραψε ειδική μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Βαλκανικές σπουδές» Τεύχος 2 - 3/1965 της Ακαδημίας Επιστημών της Λ.Δ. της Βουλγαρίας με τον τίτλο «Ορισμένες Εκδηλώσεις της συναδέλφωσης στα όπλα των Ελλήνων, και Βουλγάρων πατριωτών». Το 1966, ο ίδιος ιστορικός εξέδωσε στη σειρά των ιστορικών εκδόσεων του Βαλκανικού Ινστιτούτου της Βουλγαρικής Ακαδημίας Επιστημών το βιβλίο "Κοινοί αγώνες του βουλγαρικού και του ελληνικού λαού κατά του φασισμού".
"Αυγή", 18/9/1966, παρουσίαση του βιβλίου του Π. Στέρεφ.
Δημοσιεύουμε χαρακτηριστικά αποσπάσματα από αυτή την περιεκτική μελέτη που απεικονίζουν την κοινή δράση ...
«Στις αρχές του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου η μοναρχοφασιστική δικτατορία της Βουλγαρίας, που είχε εργαστεί δραστήρια για να δέσει τη χώρα στην πολεμική μηχανή του γερμανικού ιμπεριαλισμού, ανάλαβε να την εντάξει στον φασιστικό συνασπισμό. Το κορύφωμα της προδοσίας ήταν η προσχώρηση, την 1η Μαρτίου 1941, στο Τριμερές Σύμφωνο και η συγκατάθεσή της για ελεύθερο πέρασμα των γερμανικών στρατευμάτων από το βουλγαρικό έδαφος. Έτσι δόθηκε η δυνατότητα στους χιτλερικούς να χτυπήσουν πισώπλατα την Ελλάδα και τη Γιουγκοσλαβία.
Πρέπει όμως να τονιστεί ότι η προδοσία της άρχουσας τάξης ποτέ δεν βρήκε την υποστήριξη του βουλγάρικου λαού, πλειοψηφία των εργαζόμενων μαζών κράτησε αρνητική στάση, απέναντι στις ενέργειες της βασιλικής καμαρίλας. Αυτό εκφράστηκε στους αγώνες του Κομμουνιστικού Κόμματος της Βουλγαρίας. Στις 6 Απριλίου 1941, τη στιγμή που άρχιζε η χιτλερική επίθεση κατά της Ελλάδας και της Γιουγκοσλαβίας, η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΒ κυκλοφόρησε μία έκκληση προς τους Βούλγαρους πολίτες στην οποία ξεσκέπαζε τους υπαίτιους αυτού του εγκλήματος και διαχώριζε τη θέση του οπό τη θέση που έπαιρναν οι προδότες των ΕΘΝΙΚΩΝ συμφερόντων. Η έκκληση τόνιζε:
«Ποιος φέρει την ευθύνη των όσων συνέβησαν και των άσων πρόκειται να συμβούν; Το Εργατικό κόμμα της Βουλγαρίας διακηρύσσει μαζί με όλους τους τίμιους ανθρώπους της Βουλγαρίας: Μόνο η κυβέρνηση του βασιλιά και η αντεθνική κυβερνητική κλίκα που είναι στην υπηρεσία των ξένων συμφερόντων. Το Εργατικό κόμμα καταδικάζει ανοιχτά τα σημερινά γεγονότα που είναι λογική συνέπεια μιας εγκληματικής πολιτικής και καλεί σε δραστήρια πάλη για την κατάπαυση του πολέμου, για την ειρήνη».
Οι Βούλγαροι μοναρχοφασίστες, επειδή φοβούνταν τις λαϊκές μάζες, δεν αποφάσισαν να πάρουν ανοιχτά μέρος στην Φασιστική επίθεση στα Βαλκάνια.
Από το 1941 έκαμαν την εμφάνισή τους τα πρώτα τμήματα των παρτιζάνων.
Νικολάι Παραπούνωφ : Ο Βούλγαρος Άρης Βελουχιώτης . Έλαβε την εντολή από την ΚΕ του ΚΚΒ , να οργανώσει άμεσα παρτιζάνικο αγώνα .
Κάτω από την επίδραση των νικών της Σοβιετικής Ένωσης, το κίνημα των Βουλγάρων παρτιζάνων επεκτάθηκε γρήγορα και το 1943 δημιουργήθηκε ο Επαναστατικός Εθνικοαπελευθερωτικός Στρατός (ΕΕΣ), τις παραμονές της απελευθέρωσης ο ΕΕΣ είχε 11 ταξιαρχίες παρτιζάνων και 39 τάγματα. Στο έδαφος της Γιουγκοσλαβίας και της Ελλάδας βρίσκονταν άλλοι 7 σχηματισμοί παρτιζάνων που αποτελούνταν από στρατιώτες.
Μετά το τέλος των επιχειρήσεων στα Βαλκάνια η βουλγαρική φασιστική κυβέρνηση έστειλε στρατεύματα στη Δυτική Θράκη και στην Ανατολική Μακεδονία και άρχισε να εγκαθιστά την διοίκησή της σ' αυτά τα εδάφη. Εκτελώντας το ρόλο του χωροφύλακα, ανέλαβε να πνίξει τον αγώνα του πληθυσμού των περιοχών αυτών ενάντια στο Φασισμό και τη χιτλερική κατοχή. Ο βουλγαρικός Φασισμός έδειξε απέναντι στον ελληνικό πληθυσμό την ίδια αγριότητα που είχε δείξει όταν κατέπνιγε την εξέγερση του Σεπτέμβρη 1923 στη Βουλγαρία και μάλιστα οπό τους πρώτους κιόλας μήνες της εγκατάστασης του, όπως έγινε με τους εξεγερμένους της Δράμας.
Ιούλιος 1943.
Το ΚΚΒ εξακολούθησε να ξεσκεπάζει την δράση των φασιστών κυβερνητών που βάλθηκαν να σπέρνουν την διχόνοια ανάμεσα στους Έλληνες και τους Βούλγαρους. Στις 1Ο Οκτωβρίου 1941 ο ραδιοσταθμός «Χρήστο Μπότεφ» μετέδιδε, με την ευκαιρία των γεγονότων της Δράμας
« ... 0ι αιτίες της εξέγερσης της Δράμας βρίσκονται επίσης στην ληστρική κατοχή των εδαφών της Θράκης, στους Γερμανούς ληστές και τους χωροφύλακές τους, στα Βαλκάνια. Ο λαός μας το βλέπει και το ξέρει. Και όχι μόνο δεν καταδικάζει τους επαναστάτες της Δράμας ... αλλά εκφράζει την αλληλεγγύη του προς αυτούς, στιγματίζει με τη σφραγίδα της ατίμωσης τον προδοτικό ρόλο της βουλγάρικης κυβέρνησης. Ο αγώνας δεν τελείωσε. Ο αγώνας τώρα αρχίζει. Και θα συνενωθεί με τον αγώνα του λαού μας κατά της σιχαμερής κλίκας του Φίλοφ, που ατιμάζει το όνομα της Βουλγαρίας».
«Ας καταλάβουν οι κυβερνήσεις μας ότι όσα έκλεψαν θα τα πληρώσουν ακριβά - γράφει σ' ένα γράμμα του ένας Βούλγαρος στρατιώτης. μάρτυρας της καταστολής της εξέγερσης της Δράμας. Χιλιάδες είναι τα θύματα, ποτάμια τα δάκρυα των μανάδων, ενώ εκείνοι καθισμένοι στις πολυθρόνες τους στην Σόφια, κουνούν σκιάχτρα αποκοιμίζουν το λαό και μας κάνουν να υποφέρουμε. Μας προβάλλουν το όραμα μιας μεγάλης Βουλγαρίας ρημαγμένης όμως. Η υπομονή μας έxει φτάσει στο απροχώρητο».
Άλλοι προσπαθούν να βοηθήσουν τον ελληνικό πληθυσμό, σ' αυτές τις τραγικές στιγμές. Ο Κωνσταντίν Αγγέλωφ Τιτζάνωφ οπό το Νευροκόπι ήταν την εποχή εκείνη κοινοτικός υπάλληλος του χωριού Κοκκινόγεια στο νομό Δράμας. Αν και νεοφερμένος στο χωριό κατάφερε να κερδίσει την εμπιστοσύνη των κατοίκων. Λίγο πριν την εξέγερση, ένας από τους οργανωτές ήρθε να διεξάγει συνομιλίες με τον Τιτζάνωφ και να τον ρωτήσει πώς θ' αντιδρούσε η τοπική διοίκηση. Ο Τιτζάνωφ τού είπε: «Σήμερα, στην αποφασιστική στιγμή της πάλης ενάντια στην φασιστική κατοχή, δεν πρέπει να υπάρχουν πια 'Ελληνες και Βούλγαροι - είμαστε όλοι αδέρφια». Υποσχέθηκε να βοηθήσει τους εξεγερμένους και το έκαμε, παρ' όλο που τα γεγονότα πήρανε μιαν απροσδόκητη στροφή. Όταν οι φασίστες άρχισαν τις φρικαλεότητες, ο Τιτζάνωφ και ένας άλλος Βούλγαρος πήγανε στην Προσοτσάνη και μεσολάβησαν για το σταμάτημά τους. Όταν επιστρέψανε στην Κοκκινόγεια ο Τιτζάνωφ και ο σύντροφός του βρήκανε μερικούς τραυματίες Έλληνες που είχαν καταφύγει εκεί . Τους προσφέρανε την πιο επείγουσα ιατρική βοήθεια.
Την ίδια εποxή, ο Ιβάν Τοντόρωφ Κουτίνωφ, κάτοικος κι αυτός Νευροκοπίου, βρισκόταν επίσης σαν στρατιώτης στην περιοχή Ανατολικής Μακεδονίας - Δυτικής Θράκης και είχε χρησιμοποιήσει μιαν άδεια για να επισκεφθεί μαζί με μερικούς συντρόφους του, ορισμένες πόλεις της περιοχής. Τα γεγονότα της Δράμας τον βρίσκουν στην Καβάλα. Επιστρέφοντας, ο Κουτίνωφ και οι σύντροφοί του προσπερνούν μιαν ομάδα Ελλήνων αιχμαλώτων.
Η στρατιωτική στολή τους δίνει τη δυνατότητα να πιάσουν κουβέντα με τους αιχμαλώτους οπό τους οποίους ένας γνώριζε τα βουλγάρικα. Από τη συζήτηση βγήκε ότι πιάστηκε γιατί πήρε δραστήριο μέρος στην εξέγερση και ότι τώρα διατρέχει μεγάλο κίνδυνο. Ο Κουτίνωφ και η ομάδα του κατορθώνουν να πείσουν τους στρατιώτες να τους παραδώσουν τον αιχμάλωτο τον οποίο κατόπιν απελευθέρωσαν.
Το 1941 ένα παράνομο δίχτυ αντίστασης άρχισε να οργανώνεται στο 250 Σύνταγμα στην Κομοτηνή και στην Ξάνθη, υπό την καθοδήγηση του Ντόμπρι Ντζούροφ. Χάρη στη δουλειά του Ντζούροφ, η παράνομη οργάνωση κατόρθωσε να επηρεάσει ένα μεγάλο μέρος των στρατιωτών και των υπαξιωματικών του Συντάγματος. Η επαναστατική δράση των στρατιωτών έγινε αισθητή και από τον πληθυσμό των γύρω χωριών. Στην διάρκεια ερευνών και μπλόκων, οι στρατιώτες δεν παράδιναν στους ανώτερους τους τα άπλα που ανακάλυπταν, παρά συμβούλευαν τους χωρικούς πώς να τα κρύβουν καλύτερα. Αργότερα, αρκετά μέλη της οργάνωσης αυτής στάλθηκαν στα παλιά σύνορα της χώρας, όπου συνέχιζαν να αγωνίζονται μέσα σε νέες οργανώσεις αντίστασης που σχηματίστηκαν σε δύο στρατιωτικές μονάδες. Το 1942 η οργάνωση ανακαλύφθηκε και 23 άτομα δικάστηκαν οπό Φασιστικό δικαστήριο. Ο Ντόμπρι Ντούροφ καταδικάστηκε ερήμην σε θάνατο. Πέντε άτομα καταδικάστηκαν σε ισόβια δεσμά και άλλα 7 σε 15 χρόνια φυλακή.
Το 1942 συγκροτήθηκε παράνομη οργάνωση στη φρουρά της Καβάλας που περιλάβαινε το Επιτελείο του στόλου του Αιγαίου και τα συντάγματα πεζικού και Ιππικού. Που στρατοπέδευσαν στην Καβάλα. Η δράση αυτού τού δικτύου δείχνει καθαρά την εν όπλοις συναδέλφωση του βουλγαρικού και του ελληνικού λαού καθώς και τις προσπάθειες που καταβάλανε οι Βούλγαροι πατριώτες για να συνεργαστούν με τις δυνάμεις της ελληνικής Αντίστασης, που αγωνιζόταν δραστήρια ενάντια στους Βούλγαρους φασίστες κατακτητές. Τα μέλη της παράνομης οργάνωσης πραγματοποίησαν επαφές με την τοπική οργάνωση του Κομουνιστικού Κόμματος της Ελλάδας μέσω του Έλληνα Στέριου Προχόπουλου, συντόνισαν τις ενέργειες τους με τις ενέργειες των Ελλήνων αντιφασιστών και μοίραζαν παράνομες προκηρύξεις ανάμεσα στις μονάδες της φρουράς. Η παράνομη οργάνωση παράστεκε τον ντόπιο πληθυσμό στην πάλη του ενάντια στην πείνα καθώς και στον ένοπλο αγώνα του, εφοδιάζοντάς τον με τρόφιμα και πολεμοφόδια, που έπαιρνε από τις στρατιωτικές αποθήκες. Οι στρατιώτες και οι ναύτες, μέλη της οργάνωσης, ήταν έτοιμοι να περάσουν, μόλις παρουσιαζόταν η ανάγκη, στις γραμμές των Ελλήνων παρτιζάνων. Οι συλλήψεις εμπόδισαν και εδώ την πλήρη εκτέλεση του σχεδίου. Την άνοιξη τού 1943 το παράνομο δίχτυ είχε εξαρθρωθεί. Στη μονάδα του ναυτικού πιάστηκαν και καταδικάστηκαν 10 μέλη της οργάνωσης από τα οποία 5 σε θάνατο και 5 σε φυλάκιση οπό 8 ως 121 χρόνια. Ο Στέργιος Προχόπουλος καταδικάστηκε κι αυτός σε θάνατο.
Τον ίδιο χρόνο ιδρύθηκε οργάνωση τού Κ.Κ. της Βουλγαρίας στην Κομοτηνή, από πολίτες. Η οργάνωση αυτή συγκρότησε μιαν ομάδα σαμποτάζ. Κατάφερε να εμποδίσει τη μεταφορά εκατοντάδων τόνων σταριού στον προορισμό τους - τη Γερμανία - και να τους κρατήσει για τον ντόπιο πληθυσμό.
Οι μεγάλες νίκες τού Σοβιετικού Στρατού στα 1943 - 1944 καθώς και το δυνάμωμα του παρτιζάνικου κινήματος στη Βουλγαρία έδωσαν ισχυρή ώθηση στην Αντίσταση στην περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας - Δυτικής Θράκης. Μέσα σ' αυτές τις συνθήκες η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚ Βουλγαρίας, τον Φεβρουάριο τού 1943, δίνει οδηγίες για την προετοιμασία του στρατού εν όψει επικείμενης ένοπλης εξέγερσης. Αυτές οι οδηγίες χαρακτήριζαν την πάλη των βαλκανικών λαών ενάντια στη φασιστική κατοχή σαν μία μάχη που διεξαγόταν άπά κοινού ... που ενώνει με αδελφική αγάπη τις καρδιές των αντιφασιστών των Βαλκανίων και καλούσαν τους στρατιωτικούς να μην αφήσουν το βουλγάρικο στρατό να γίνει ο χωροφύλακας των χιτλερικών στην πάλη κατά των γειτονικών λαών. Η εγκύκλιος αριθ. 2 περιείχε το σύνθημα της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΒ βάσει του οποίου θα γινόταν ή ζύμωση στις λαϊκές δυνάμεις για την ΕΠΙΚΕΙΜΕΝΗ ένοπλη εξέγερση: «άμεση ανάκληση των βουλγαρικών στρατευμάτων οπό τη Γιουγκοσλαβία, την Ελλάδα και την Αλβανία».
Τον Φεβρουάριο του ίδιου χρόνου, το Επιτελείο του Επαναστατικού Εθνικοαπελευθερωτικού Στρατού δημοσίευε ημερήσια διαταγή όπου καθόριζε τα καθήκοντα των πυρήνων της Αντίστασης στις στρατιωτικές μονάδες, καθήκοντα που προέκυπταν από τις νέες συνθήκες. Το πρώτο σημείο της ημερήσιας διαταγής πρόβλεπε ότι οι παράνομες οργανώσεις του στρατού έπρεπε «να οργανώσουν πράξεις σαμποτάζ στις μονάδες που στάλθηκαν ενάντια στους λαούς της Γιουγκοσλαβίας και της Ελλάδας ... να συντελέσουν στην ήττα αυτών των μονάδων».
Οι οδηγίες της Κεντρικής Επιτροπής και του Επιτελείου του Επαναστατικού Εθνικοαπελευθερωτικού Στρατού μπήκαν αμέσως σε εφαρμογή.
Το καλοκαίρι τού 1943 παράνομες οργανώσεις αρχίζουν να δρουν μέσα στο 2ο και 3ο λόχο τού 3ου Συντάγματος Σκαπανέων στο χωριό Νέα Τρίγλια και στο μοναστήρι του Χιλεντάρ. Η οργάνωση του 2ου λόχου είχε αποκαταστήσει συνεργασία με την ελληνική οργάνωση του χωριού, Αργότερα ο αρχηγός της Ατανάς Χ. Κλιγιάσεφ θα περάσει στις γραμμές των παρτιζάνων του ΕΛΑΣ). Οι αντιφασίστες του 3ου λόχου αποκαθιστούν επαφές με τους Έλληνες παρτιζάνους της περιοχής και τους βοηθούν σε ορισμένες περιπτώσεις.
Ένα σημαντικό παράνομο δίχτυ δημιουργήθηκε στην διάρκεια του ίδιου χρόνου στην Αλεξανδρούπολη (Δεδεαγάτς). Περιλάβαινε την μονάδα του ναυτικού που στρατοπέδευε εκεί το Σύνταγμα ακτοφυλάκων, το 1ο Σύνταγμα Πεζικού, τη μονάδα λιμενικής φρουράς, τους λιμενεργάτες. τους σιδηροδρομικούς κλπ. και καθοδηγιόταν από μία κομματική επιτροπή της φρουράς. Το δίχτυ έχει στο ενεργητικό του πράξεις σαμποτάζ.
Λίγο αργότερα δημιουργείται ένα άλλο δίχτυ στο 3ο τάγμα του 1ου Εφεδρικού Συντάγματος στο χωριό Λαχανά, περιφέρεια Λαγκαδά. Η καλή στάση που κράτησαν τα μέλη του απέναντι στον πληθυσμό έκανε εντύπωση.
Στις αρχές του 1944 οι υπηρεσίες πληροφοριών ανακαλύπτουν ένα παράνομο δίχτυ στο 3/57 τάγμα πεζικού. Εννιά μέλη του καταδικάζονται σε θάνατο και δεκατρία άλλα σε ποινές 13 χρόνια και 9 μήνες φυλακή. Αυστηρές ποινές επιβάλλονται επίσης σε 32 αντιφασιστές στρατιώτες του Συντάγματος Ακτοφυλακής του Αιγαίου. Η κύρια κατηγορία που τους απαγγέλθηκε, ήταν ότι είχαν σχεδιάσει να καταστρέψουν, στην κατάλληλη στιγμή, τα υλικά του Συντάγματος και να περάσουν με το μέρος των Ελλήνων παρτιζάνων, συναποκομίζοντας όπλα και πολεμοφόδια .
Το καλοκαίρι του 1944 δημιουργήθηκαν στενές σχέσεις ανάμεσα στη στρατιωτική οργάνωση τού·2ου τάγματος του 68ου Συντάγματος Πεζικού, την ελληνική οργάνωση Αντίστασης και τους παρτιζάνους της Νιγρίτας. Αντιπρόσωποι της οργάνωσης που είχε στις γραμμές της και αξιωματικούς είχαν επανειλημμένα επαφές με τους αρχηγούς των Ελλήνων παρτιζάνων. Στη διάρκεια αυτών των επαφών συζητούνταν οι δυνατότητες δουλειάς μέσα στο τάγμα και τα καθήκοντα που μπορούσαν να πραγματοποιηθούν από κοινού. Σε συνέχεια η οργάνωση δημιούργησε ένα μηχανισμό που επέτρεπε στους παράνομους Έλληνες αγωνιστές να μπαίνουν και να βγαίνουν ελεύθερα στην πόλη. Με τη μεσολάβηση ενός από τους αξιωματικούς που ήταν επιφορτισμένος να δίνει τις καταστάσεις των όπλων του Συντάγματος, η οργάνωση στέλνει στους παρτιζάνους 6 τουφέκια, ένα κιβώτιο χειροβομβίδες καί μεγάλες ποσότητες φυσίγγια. Τον Ιούνη και τον Ιούλη τα μέλη της οργάνωσης σαμποτάρουν δυο επιχειρήσεις που οργάνωσε η Φασιστική διοίκηση ενάντια στους παρτιζάνους των βουνών Μπιάλα Βόντα και Κρούσα.
Τον Αύγουστο οι ναύτες της φρουράς της Καβάλας ξανασυνδέονται με τις ελληνικές οργανώσεις Αντίστασης.
Η αντιστασιακή δράση στις στρατιωτικές μονάδες που στρατοπεδεύανε στην περιοχή Ανατολικής Μακεδονίας - Δυτικής Θράκης και η εν όπλοις συναδέλφωση των Βουλγάρων και Ελλήνων αντιφασιστών είχε σαν αποτέλεσμα να δυναμώσουν τα κτυπήματα κατά των χιτλερικών κατακτητών. Η στρατιωτική πειθαρχία χαλάρωνε διαρκώς. Σύμφωνα με όχι πλήρη στοιχεία, το στρατοδικείο της Ξάνθης που όφειλε, σύμφωνα με τον ισχύοντα στρατιωτικό κώδικα, να δικάζει όχι πειθαρχικές παραβάσεις αλλά εγκλήματα στρατιωτικής φύσης, εξέδωσε, από τον Μάη 1941 ως τον Σεπτέμβρη 1944, 469 καταδικαστικές αποφάσεις εναντίον στρατιωτικών. Στον αριθμό αυτό περιλαβαίνονται μόνο οι αποφάσεις που εκδόθηκαν για περιπτώσεις καταστροφής πολεμικού υλικού και όπλων, μη εκτέλεση διαταγών και άρνηση στρατιωτικών να πάρουν μέρος σε μάχες, εγκατάλειψη θέσης και λιποταξία προς τους Βούλγαρους και Έλληνες παρτιζάνους. Πρέπει επίσης να αναφερθεί ότι τα δύο τρίτα των καταδικαστικών αυτών αποφάσεων εκδοθήκαν στα 1943 και 1944.
Σε ορισμένες περιπτώσεις η άρνηση των στρατιωτών να πολεμήσουν ενάντια στους Έλληνες παρτιζάνους είχε σα συνέπεια την αποτυχία των εκκαθαριστικών επιχειρήσεων.
Οι περιπτώσεις προσχώρησης Βουλγάρων στρατιωτών στους παρτιζάνους γίνονταν όλο και συχνότερες. Αυτό δείχνει την αυξανόμενη αντιστασιακή δράση των Βουλγάρων αντιφασιστών που υπηρετούσαν στις μονάδες της περιοχής Ανατολικής Μακεδονίας-Δυτικής Θράκης. Σύμφωνα με μιαν Έκθεση του επιτελείου του Β' Σώματος Στρατού προς το Υπουργείο Στρατιωτικών, από τις αρχές Μάη ως τα τέλη Αυγούστου 1944, 114 άνδρες του Β' Σώματος «εγκατέλειψαν τη μονάδα των άνευ αδείας». Απ' αυτούς 58 προσχώρησαν στους παρτιζάνους, 46 εξαφανίστηκαν σε άγνωστη κατεύθυνση και μόνο 10 ξαναγύρισαν στις μονάδες τους. Στο γράμμα που συνόδευε την έκθεση αναφέρεται. «Η ανάκριση απέδειξε ότι η πλειοψηφία των ανδρών οι οποίοι δεν επέστρεψαν εις τας μονάδας των ήσαν κομμουνισταί ή συμπαθούντες και ότι περιήλθαν εις παρανομία».
Η αποκατάσταση στενών επαφών και μιας συχνότερης συνεργασίας ανάμεσα στις οργανώσεις Αντίστασης των Βουλγάρων και των Ελλήνων καθώς και οι συχνές λιποταξίες στρατιωτικών, έκαμαν και πολλούς άλλους Βούλγαρους να περάσουν με το μέρος των Ελλήνων ανταρτών.
Το Μάη του 1943,ο Στόζο Μπέλκιν, από το χωριό Σι Κλάντενιτς της περιφέρειας Ιβάϊλόίγκραντ, καταζητούνταν από την αστυνομία. Οι επαφές που, σύμφωνα με τις οδηγίες της κομματικής οργάνωσης του Ιβάϊλόίγκραντ, είχε αποκτήσει με τους Έλληνες πατριώτες των χωριών Μεταξάδες και Παλιούρα, του επέτρεψαν να κρυφτεί και να μη συλληφθεί. Αφού έμεινε μία βδομάδα στο σπίτι του Μόσχου Πατσάρη, στο χωριό Παλιούρα, ο Μπέλκιν εντάχθηκε στις μονάδες του ΕΛΑΣ της ουδέτερης ζώνης του Έβρου. Λίγους μήνες αργότερα ο στρατιώτης Κυρίλ Ιβανώφ Ντιμιτρόφ περνά κι αυτός με το μέρος των παρτιζάνων. Επιστρατευμένος το 1942, ο Ντιμιτρόφ παίρνει επαφή με τους Έλληνες αντιφασίστες της περιοχής Σουφλίου. Με τη βοήθεια μερικών συντρόφων του 6ου Συντάγματος μεταφέρει τρόφιμα και πολεμοφόδια στους Έλληνες παρτιζάνους. Τον Νοέμβρη του 1943 κινδυνεύει να συλληφθεί και περνά στην παρανομία.
Μέσα στο 1943 ΟΙ Γκεόργκι Μανόλοφ Ντιμιτρόφ, Κόστα Μιλούσεφ, Μπορίς Ν, Ικολόφ και Άρι Ντζενίν περνούν επίσης στα τμήματα των Ελλήνων ανταρτών.
Στις αρχές του Γενάρη 1944 η οργάνωση του ΚΚΕ του χωριού Νέα Καλλικράτεια έκρινε ότι ο αρχηγός της αντιφασιστικής οργάνωσης του 3ου τάγματος σκαπανέων Ατανάς Κλιάσεφ, κινδύνευε να συλληφθεί και ήταν απαραίτητο να περάσει στην παρανομία. Στις 2 του Γενάρη ο Κλιάσεφ εντάχθηκε σ' ένα τμήμα του ΕΛΑΣ που δρούσε στη Χαλκιδική. Αργότερα πέρασε στο 19ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ της περιοχής Νιγρίτας. Τον Απρίλη του ίδιου χρόνου ο στρατιώτης Χρίστο Τσέρνεφ πέρασε επίσης στο ίδιο Σύνταγμα. Είχε δραπετεύσει από τη μονάδα του που βρισκόταν στο χωριό Στρατονίκη όταν είχε αποφασιστεί η συγκρότηση ενός εκκαθαριστικoύ αποσπάσματος ενάντια στους Έλληνες παρτιζάνους και στο οποίο δεν ήθελε να πάρει μέρος.
Στις 14 Γενάρη 1944 οι στρατιώτες Ατανάς Βελικόφ Μποζανίν και Βασίλη Γκριγκόροφ Βασίλεφ δραπετεύουν παίρνοντας μαζί τους ένα τουφέκι από τη σχολή υπαξιωματικών του χωριού Ζωγράφος. Αφού κρύφτηκαν επί δέκα μέρες, με τη βοήθεια Ελλήνων αντιφασιστών της Θεσσαλονίκης οδηγήθηκαν σε ένα τμήμα του ΕΛΑΣ πού δρούσε στην περιοχή των Κρουσίων. Στην ίδια περιοχή συγκροτήθηκε ο "ρωσικός λόχος" από σοβιετικούς αξιωματικούς καί στρατιώτες που είχαν δραπετεύσει από γερμανικά στρατόπεδα αιχμαλώτων στην Ελλάδα. Και οι δυο αυτοί Βούλγαροι κατατάχθηκαν στο λόχο αυτό και πήραν μέρος σε σκληρές μάχες εναντίον των κατακτητών. Το Μάη όλος ο «ρωσικός λόχος» πέρασε στη Γιουγκοσλαβία στη σύνθεση του Εθνικοαπελευθερωτικού Στρατού της Γιουγκοσλαβίας.
Η απόδραση του στρατιώτη Αγγελή Πετρώφ Μαρίν του 16ου ανεξάρτητου τάγματος μεταφορών αποτελεί ενδιαφέρουσα μαρτυρία για τις σχέσεις που υπήρχαν μεταξύ Βουλγάρων αντιφασιστών και ελληνικού πληθυσμού. Το τάγμα ήταν στρατοπεδευμένο στο χωριό Κουγιούνκγιοϊ της περιφέρειας Ξάνθης. Ο Μαρίν ειδοποιήθηκε οπό τον ταχυδρόμο της μονάδας, που ήταν επιφορτισμένος και με την μυστική αλληλογραφία, ότι η σύλληψή του είχε αποφασιστεί για τις 24 Μάρτη 1944. Δραπέτευσε λοιπόν, και κρύφτηκε στο χωριό Κιμμέρια. Οι ντόπιοι πατριώτες τού έδειξαν τα μονοπάτια που οδηγούσαν στο εσωτερικό της Βουλγαρίας, αλλά το πυκνό χιόνι τον ανάγκασε να γυρίσει πίσω και να κρυφτεί σε μία καλύβα, όπου οι Έλληνες χωρικοί τού έφεραν τροφή. Στις αρχές Απρίλη ο Μαρίν οδηγήθηκε στους αντάρτες κι έγινε λίγο αργότερα λοχίας στο 26ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ. Δυο μήνες αργότερα μετατέθηκε στο 81ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ, που δρούσε στην ουδέτερη ζώνη Έβρου.
Στα τέλη του Μάρτη ο στρατιώτης των ταγμάτων εργασίας Νεντέλκο Ντεμερτζίεφ προσχώρησε στο 26ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ φέρνοντας μαζί του ένα οπλοπολυβόλο, ένα τουφέκι και πυρομαχικά. Δυο μήνες αργότερα ο στρατιώτης Γκεόργκι Στοϊμένοφ έκανε το ίδιο, καθώς και ο Κολιό Χρίστοφ τον Ιούνη.
Τον Μάη Οι Χρίστο Γιορντάνοφ, Βίκτορ Κράσιεφ και Κράστιου Ατανάσωφ προσχωρούν επίσης στον ΕΛΑΣ. Το Επιτελείο του Συντάγματος αποφάσισε οι Βούλγαροι παρτιζάνοι να συγκροτήσουν μία ομάδα μάχης κάτω από τη διοίκηση του Στόγιο Μπέλκιν.
Οι Βούλγαροι παρτιζάνοι δεν θεωρούσαν ότι είχαν εκπληρώσει στο ακέραιο το χρέος τους μόνο με το να μπουν στις γραμμές της Ελληνικής Αντίστασης και να παίρνουν μέρος στις μάχες κατά των φασιστών. Ένα από τα μεγάλα καθήκοντα που αναλάβαιναν ήταν να προσελκύσουν στους παρτιζάνους τους Βούλγαρους στρατιωτικούς και πολίτες κατοίκους της Ανατολικής Μακεδονίας και Δυτικής Θράκης. Χάρη στις προσπάθειές τους πέρασαν στον ΕΛΑΣ οι στρατιώτες Στογιάν Ντουμπέλοφ, Μλόντεν Μάρκοφ, Αλεξάντερ Πετρούνοφ, Πρόεφ, Ντούρτσεφ, ο αξιωματικός Κίρο Γιάνεφ και πέντε άλλοι στρατιώτες.
Οι απεγνωσμένες προσπάθειες της φασιστικής εξουσίας να πνίξει στα τέλη ταυ καλοκαιριού του 1944, την επαναστατική πάλη με κατασταλτικά μέτρα, υποχρέωσαν ορισμένους Βούλγαρους πού κατείχαν ως τότε επίσημες θέσεις και βοηθούσαν κρυφά το κίνημα της Αντίστασης, να περάσουν στην παρανομία. Τον Αύγουστο του 1944 προσχωρούν στους παρτιζάνους του 21ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ ο πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου του χωριού Κουρουντερέ Ιβάν Ντεμερτζίεφ, ο αποθηκάριος της κρατικής αποθήκης βαμβακιού ταυ Πρόσενικ, Γκεόργκι Λούκοφ και ο αδελφός του έφεδρος αξιωματικός Λιούμπεν Λούκοφ, διοικητής ενός τμήματος μεταφορών στις Σέρρες.
Ο αριθμός των Βουλγάρων που προσχωρούν στους Έλληνες παρτιζάνους μεγαλώνει προς τα τέλη του Αυγούστου, αρχές Σεπτέμβρη 1944, όταν η ατμόσφαιρα στην Βουλγαρία γίνεται έντονα επαναστατική.
Όλα αυτά συνέτειναν να δημιουργηθούν την άνοιξη του 1944, ομάδες Βουλγάρων ανταρτών στα πλαίσια του ΕΛΑΣ. Τον Ιούνη συγκροτήθηκε και εντάχτηκε στο 81ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ η ομάδα «Βασίλη Λέφσκυ», που πήρε ενεργό μέρος στην απελευθέρωση της ουδέτερης ζώνης. Τον Αύγουστο, η βουλγαρική ομάδα του 81ου Συντάγματος ταυ ΕΛΑΣ αριθμεί 19 μαχητές και στις 7 Σεπτέμβρη σχηματίζονταν «τμήμα Βουλγάρων παρτιζάνων» από 21 μαχητές ενταγμένους στο 21 Σύνταγμα του ΕΛΑΣ.
Το παρτιζάνικο τάγμα «Χρίστο Μπότεφ» συγκροτήθηκε το 1943 σε βουλγάρικο έδαφος. Η δημιουργία της μονάδας αυτής οφείλεται αποκλειστικά στο Κομμουνιστικό Κόμμα Βουλγαρίας. Αξίζει όμως να υπογραμμιστεί ότι στις σκληρές στιγμές της δημιουργίας του τάγματος και στην διάρκεια της μεγάλης πορείας προς την Βουλγαρία, στις αρχές του 1944 οι μαχητές είχαν τη βοήθεια των Ελλήνων αντιφασιστών. Μαζί με τους αντάρτες του ΕΛΑΣ το τάγμα «Μπότεφ» πάλεψε εναντίον των κατακτητών .
Το Τάγμα "Χρίστο Μπότεφ".
Το καλοκαίρι του 1944 αποκαθίστανται οι σχέσεις μεταξύ Ελλήνων και Βουλγάρων παρτιζάνων. Το βουλγάρικο τμήμα «Αντόν Ποπόφ» πέρασε τον Αύγουστο του 1944 στην περιοχή του ορεινού συγκροτήματος Αλί Μποτούς, και διεξήγαγε επί ένα μήνα στρατιωτικές επιχειρήσεις και έκανε πολιτική δουλιά μαζί με το 21ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ.
Οι προσπάθειες που καταβλήθηκαν για την εν όπλοις συναδέλφωση των Βουλγάρων και Ελλήνων απέδωσαν τους καρπούς τους στην περίοδο της εξέγερσης της 9ης Σεπτέμβρη 1944, όταν Βούλγαροι και Έλληνες έδρασαν από κοινού στην περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας - Δυτικής Θράκης.
Ο Κόκκινος Στρατός απελευθερώνει τη Σόφια .
Στο Βερολίνο !!!
Η αντίσταση του ελληνικού λαού εναντίον της Φασιστικής κατοχής, και η συμβολή του στην αντιφασιστική απελευθερωτική πάλη των λαών άφησε βαθιά ίχνη στην Ιστορία του. Οι Ερχόμενες Γενιές θα ξαναβρούν σε αυτήν τον ηρωισμό και την αυτοθυσία των εκατοντάδων χιλιάδων αγωνιστών. Ενάντια στον ξένο ζυγό οι Έλληνες και Βούλγαροι αντιφασίστες μπορούν νάναι κι αυτοί περήφανοι που βρήκαν στις τραγικές στιγμές τού Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου τη δύναμη να υπερνικήσουν το Εθνικό μίσος που καλλιεργούσε η Φασιστική αντίδραση των δύο χωρών και να θέσουν τις βάσεις της εν όπλοις συναδέλφωσης ανάμεσα στους δύο γειτονικούς λαούς.
Υ.Γ : Αφιερωμένο στους όψιμους βουλγαροκτόνους, συκοφάντες των απελευθερωτικών αγώνων των λαών.
Πέμπτη 15 Απριλίου 2010
Υπόθεση Ευτυχίας Πρίντζου
Προς το τέλος του 1946, η παρακρατική τρομοκρατία και η δράση των ένοπλων συμμοριών της δεξιάς, άρχισε να κοπάζει στην Ήπειρο - είχε άλλωστε πετύχει τους στόχους της. Οι εφημερίδες της αριστεράς είχαν κλείσει, οι οργανώσεις της είχαν περάσει στην αδράνεια ή στην παρανομία και οι πρώτες ομάδες των «ένοπλων καταδιωκόμενων» είχαν εμφανιστεί στα βουνά.
Όμως, από το καλοκαίρι του 1946, η επίσημη κρατική τρομοκρατία, με τις μαζικές συλλήψεις, τις εκτοπίσεις και τα έκτακτα στρατοδικεία, σφραγίζει την πολιτική ζωή στα Γιάννινα. Στόχος αυτή τη φορά, όπως και στην υπόλοιπη χώρα, η επαρχιακή Ελίτ, που είχε στηρίξει την εαμική αντίσταση στα χρόνια της Κατοχής
Το 1947, μάλιστα, το κλίμα της τρομοκρατίας συμπληρώθηκε με μια βάρβαρη και μακάβρια τελετουργία: μπροστά στη Διοίκηση της Χωροφυλακής - εκεί που βρίσκεται σήμερα το «Ντράγκστορ.» εκθέσανε κομμένα και ματωμένα τα κεφάλια πέντε ανταρτών. Μια τελετουργία, που ξένισε και σόκαρε στην κυριολεξία την γιαννιώτικη κοινωνία.
Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ των έκτακτων στρατοδικείων ήδη είχε οδηγήσει στο εκτελεστικό απόσπασμα το καλοκαίρι του 1946 τρεις αγωνιστές της αριστεράς (τους Γ. Λώλα, Στ. Πανταζή και Λ. Ράφτη) συνεχίστηκε αμείωτη και το 1947. Μεταξύ αυτών που δικάστηκαν και εκτελέστηκαν στα Γιάννινα αυτή τη χρονιά ήταν και ο Περικλής Καινούργιος από τα Λέλοβα (Θεσπρωτικό), γραμματέας της Περιφερειακής Επιτροπής Πρέβεζας του ΚΚΕ.
ΠΑΝΤΩΣ, σε γενικές γραμμές, το 1947 κύλησε χωρίς μεγάλες θεαματικές δίκες και χωρίς μαζικές εκτελέσεις η κρατική τρομοκρατία δεν είχε φτάσει ακόμα στην κορύφωσή της, όπου έμελλε να φτάσει το καλοκαίρι του 1948.
ΣΤΙΣ 15.6.48 άρχισε η δίκη της Σοφίας Φαρίδου, της Ευτυχίας Πρίντζου και 8 συγκατηγορουμένων τους για στρατολογία ανταρτών. Οι κατηγορούμενοι αρνήθηκαν την ενοχή τους. Ο Βασιλικός Επίτροπος στην αγόρευση του, ζήτησε το διαχωρισμό της δίκης της Πρίντζου, την καταδίκη τεσσάρων σε ισόβια και την απαλλαγή των υπόλοιπων. Το στρατοδικείο με την απόφασή του της 16.6.48 διαχώρισε τη δίκη της Πρίντζου και καταδίκασε τους τέσσερις σε θάνατο! Και στις 22.6.48 τα χαράματα στη θέση Μπιζάνι 4 νέοι άνθρωποι, η Σοφία Φαρίδου (μητέρα ανήλικου παιδιού) ο Τάσος Παπαχρηστίδης, ο Γιάννης Γάκης κι ο Αλέξανδρος Ντόλφης έπεσαν από τις σφαίρες του εκτελεστικού αποσπάσματος.
Η Σοφία Φαρίδου με το αγόρι της, λίγο πριν τη σύλληψή της και την καταδίκη της σε θάνατο (περιοδικό ΑΝΤΙ, τεύχος 183, 31.07.1983).
Ταυτόχρονα με τους παραπάνω καταδικάστηκαν σε θάνατο από το έκτακτο στρατοδικείο ο καθηγητής Λευτέρης Κολοβός, ο Ι. Μαχαίρας και Θ. Κάλτσας και σε ισόβια ο Αν. Ντάγιος, από τη Βουνοπλαγιά για παράνομη κατοχή όπλων.
ΛΙΓΟ αργότερα, στις 8.7.48, άρχισε στην αίθουσα τελετών της Ζωσιμαίας Παιδαγωγικής Ακαδημίας, που είχε επιταχθεί για το σκοπό αυτό, η μεγαλύτερη και δραματικότερη δίκη στην ιστορία των Ιωαννίνων, που έμεινε γνωστή σαν «υπόθεση Πρίντζου».115 πολίτες - στελέχη, μέλη και οπαδοί των παράνομων οργανώσεων του ΚΚΕ και της ΕΠΟΝ Ιωαννίνων παραπέμφθηκαν για παράβαση του νόμου 509 και Γ/46 ψηφίσματος (Γ' Ψήφισμα απόφαση 253/1948). Τα στοιχεία που υπήρχαν σε βάρος τους ήταν ελάχιστα και ασήμαντα (διανομή προκηρύξεων και « παράνομος» έρανος) και προέρχονταν κυρίως από «ομολογίες» των ίδιων κατηγορουμένων. «Ομολογίες» που αποσπάστηκαν με φοβερά βασανιστήρια στις στρατιωτικές φυλακές του «Φιξ», όπου δύο από τους προφυλακισμένους κατηγορούμενους επιχείρησαν αυτοκτονήσουν κόβοντας τις φλέβες τους.
Πάσχα του 1948. Μελλοθάνατοι στο Φιξ.
Η ΔΙΚΗ κράτησε 15 μέρες. Στη διάρκειά της οι δεκάδες συνήγοροι των κατηγορουμένων έκαναν ότι μπορούσαν, μέσα στις δύσκολες συνθήκες φοβίας και τρόμου, που επικρατούσαν τότε, για να σώσουν τους πελάτες τους.
22 Δεκεμβρίου 1944. Ο ΕΛΑΣ, απελευθερώνει τα Ιωάννινα. Στην δίκη της Ευτυχίας Πρίντζου, ο συνήγορος της έκανε την παρακάτω έκκληση στην αγόρευσή του:
«Κύριοι στρατοδίκαι, μην ανοίγετε λογαριασμούς αίματος εις την πόλιν μας. Η παράταξις των κατηγορουμένων δεν έκαμε εκτελέσεις όταν κατέλαβε την εξουσίαν εις τα Ιωάννινα ...»
Ο συνήγορος κ. Β. Γιαννάκος, εκφράζοντας την κατάπληξη του για την υπερβολικά αυστηρή πρόταση του επιτρόπου για το νεαρό πελάτη του, έκανε την παρακάτω σύντομη και πρωτότυπη αλήθεια, αγόρευση:
«Αμ για το Δημήτριο Μαντά, αυτό το δεκαεπταετές παιδί με τα κοντά παντελόνια, ισόβια δεσμά, ωρέ βλοημένε Βασιλικέ, Επίτροπε; Τι να σ’ πω;! Άιντε, δεν λέω τίποτα ...»
Και το στρατοδικείο καταδίκασε το Μαντά σε θάνατο!!!
Και ο Γούλας Κωνσταντινίδης που υπεράσπισε 35 κατηγορούμενους έκλεισε την αγόρευσή του δακρύζοντας με την εξής δραματική αποστροφή:
«Δυστυχισμένοι κατηγορούμενοι, η υπεράσπισις σας εγκαταλείπει. Η σκιά τον θάνατον πλανάται εις την αίθουσαν ταύτην πάνω από τας κεφαλάς σας ...»
ΠΑΡΑ τις εκκλήσεις των συνηγόρων και παρά την πρόταση του Βασιλικού Επιτρόπου, το στρατοδικείο έβγαλε τα μεσάνυχτα της 23.7.48 την τερατώδη απόφασή του. Οι μισοί στο εκτελεστικό απόσπασμα κι οι άλλοι μισοί στα σπίτια τους - «λόγω βλακείας» Μόνον 11 καταδικάστηκαν σε ισόβια ή σε μικρότερες ποινές.
ΣΠΑΝΙΑ με τόσο ασήμαντες κατηγορίες καταδικάστηκαν τόσοι πολλοί άνθρωποι σε θάνατο και χύθηκε - για λόγους πολιτικής σκοπιμότητας - τόσο αθώο αίμα. Είναι χαρακτηριστικό ότι ενώ ο Βασιλικός Επίτροπος ζήτησε 18 θανατικές καταδίκες, το στρατοδικείο επέβαλε 48 - κι ανάμεσά τους σε 6 ανήλικους μαθητές Γυμνασίου! Και τουφεκίστηκαν τελικά 16, αυτοί που τα ονόματά τους είχαν μια ευρύτερη απήχηση στη γιαννιώτικη κοινωνία - ανεξάρτητα από το βάρος της κατηγορίας.
Η ΚΙΝΗΤΟΠΟΙΗΣΗ του Δ.Σ. του Δικηγορικού Συλλόγου και η παρέμβαση του Μητροπολίτη Σπυρίδωνα υπέρ των καταδικασθέντων δεν είχαν αποτέλεσμα. Ο στρατηγός Τσακαλώτος έριξε το βάρος του υπέρ των εκτελέσεων.
ΣΥΝΟΛΙΚΑ, μέσα σε διάστημα λίγων μηνών, το καλοκαίρι του 1948, εξήντα περίπου Γιαννιώτες καταδικάστηκαν σε θάνατο κι από αυτούς οι 16 εκτελέστηκαν.
ΤΡΕΙΣ μέρες μετά την έκδοση της καταδικαστικής απόφασης - στις 27.7.48 - τουφεκίστηκαν στο Σταυράκι Ιωαννίνων, η Ευτυχία Πρίντζου, η Ελπινίκη Μπίτη, ο Κώστας Ράπτης, ο Άγγελος Χατζής (στέλεχος του ΚΚΕ και συνταγματάρχης του ΕΛΑΣ στα Γιάννενα) και ο Χρήστος Πρέντζας. Μεσολάβησαν δύο βδομάδες δραματικές από το γεγονός ότι ο στρατιωτικός διοικητής είχε δικαίωμα ν’ αφήνει ελεύθερους ακόμα και καταδικασμένους τετράκις παμψηφεί σε θάνατο - πράγμα που έκανε και για δυο θανατοποινίτες της υπόθεσης Πρίντζου, «λόγω αυθορμήτου και καταφανούς εκδηλώσεως μεταμέλειας» και για να «διάθεση τούτους προς ενεργόν εξυπηρέτησιν του αγώνος κατά των συμμοριτών». (καλό είναι να αποφύγουμε να αναφέρουμε ονόματα).
Τις υπόλοιπες δύο ομάδες των εκτελεσμένων αποτέλεσαν οι:
Μπίτης Απόστολος, Ράπτης Κωνσταντίνος, Χαρίτων Ευάγγελος, Ζουρνάς Τιμολέων, Χόρδος Απόστολος, Ευαγγελίδης Ευάγγελος, Ασπρίδης Ιωάννης , Χρόνης Κωνσταντίνος , Χολέβας Κωνσταντίνος, Στεργίου Γιώργος, Μαρνέλης Παναγιώτης και Καλαντζής Ιωάννης.
ΚΑΙ ΕΝΑΣ ακόμα Γιαννιώτης, ένα παλικάρι 27 χρονών, ο τσαγκάρης Βασίλης Ντέτσικας. που πιάστηκε μάλλον κατά λάθος (λόγω συνωνυμίας) στις 20.7.48, πέθανε δυο μέρες αργότερα από τα βασανιστήρια στις στρατιωτικές φυλακές «Φιξ», και τον έθαψαν κρυφά τη νύχτα στο νεκροταφείο του Αγ. Νικολάου, λέγοντας πως επιχείρησε τάχα να δραπετεύσει και σκοτώθηκε. Πρέπει να τονιστεί ότι, στη διάρκεια του εμφύλιου, οι φυλακές «Φιξ» αποτελούσαν πραγματικά ένα μικρό Μακρονήσι μέσα στο κέντρο των Ιωαννίνων (εκεί που βρίσκεται σήμερα το « Παλλάδιο») όπου γίνονταν κάθε είδους κτηνωδίες και βασανιστήρια κάτω από τις διαταγές, την επίβλεψη και την προσωπική συμμετοχή του λοχαγού Σπύρου Αραβανή.
Για την Ιστορία, το Στρατοδικείο αποτελούσαν οι:
Κουμπλής Ιωάννης, Ταγ/ρχης Πυρ/κού, Τσιμτσιλής Παναγιώτης Ταγ/ρχης ΣΕΜ, Ζώης Δημήτρης Ταγ/ρχης Διαδιβάσεων, Παττακός Στυλιανός Λοχαγός Μηχανοκινήτων, Μάνος Κων/νος Λοχαγός Πεζικού, ενώ Βασιλικός Επίτροπος ήταν ο Κοτταρίδης Ιωάννης Στρατ. Δικ. Συμβούλου Δ΄ Τάξης και γραμματέας ο Χριστιάς Ευάγγελος Ανθ/γός Στρατ/κής Δικαιοσύνης.
Ευτυχία Πρίντζου. Γεννήθηκε στα Γιάννενα το 1915. Πατέρας της ο αρχίατρος Γιάννης Πρίντζος. Απόφοιτη της Ζωσιμαίας Σχολής των Ιωαννίνων και του τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Θεωρείται από τις οργανώτριες της Ζωσιμαίας Βιβλιοθήκης. Στην διάρκεια του ελληνοϊταλικού πολέμου υπηρέτησε στο πλευρό του πατέρα της ως εθελόντρια νοσοκόμα.
(Αναμνηστική φωτογραφία, 25 Μαρτίου 1941. Στο κέντρο: ο Γιάννης Πρίντζος, δίπλα: η Λύκα, η Λέβυ, η Μαργαρίτα Μολυβάδα, η Αλεξ. Παπανικολάου-Παπαζήση, η Νίνα Παπλωματά, η Ευτυχία Πρίντζου, επαγγελματίες αδελφές, η Λάζαρη-Τρεμπέλη, η Αντιγόνη Μήτσιου, εθελόντριες άρωστοι-τραυματίες νοσοκόμοι. Από το βιβλίο του Σπύρου Εργολάβου, "Η Δίκη της Πρίντζου και οι εκτελεσμένοι των Ιωαννίνων, Αθήνα 2006).
Στην Κατοχή οργανώθηκε στο ΕΑΜ και στη συνέχεια στο ΚΚΕ. Διώχθηκε για την αντιστασιακή της δράση. Το 1948, παρά το γεγονός ότι κάποιοι θέλουν να το ξεχνούν (ειδικά το Δημοτικό Συμβούλιο των Ιωαννίνων με τις απολιτίκ, ουδέτερες τελετές που διοργανώνει κάθε χρόνο στη μνήμη των εκτελεσμένων στο Σταυράκι τον Ιούλιο του 1948), ήταν γραμματέας της ΝΕ Ιωαννίνων του ΚΚΕ και μέλος του Γραφείου Περιοχής Ηπείρου.
Από την Άννα Μπουρατζή-Θώδα.
Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Πολιτιστική, τ. 24, σελ. 64.
Ευτυχία Πρίντζου
Τον Ιούλιο, ακούμπησαν σπονδές τα μαλλιά σου στο χώμα
και του μίσους το πρόσωπο κέρωσε.
Μια δέσμη ήλιου
Φλόγισε τα λουλούδια στο Σταυράκι
και μοιρολόγησαν σα μάνες
γοερά οι αχτίδες της.
Αυτές οι αχτίδες
ορμήνεψαν τη γη να βλαστήσει
και παπαρούνες χιλιάδες ξεπλήρωσαν το χρέος τους,
μέσα στις αρτηρίες του αιώνα
που κυλά αίμα ιερό
κι ακούν τα ελάφια της μνήμης τον αγέραστο άνεμο
π' όλο λικνίζει κι όλο ποτίζει τη συγκομιδή.
Εκεί άνθισαν κρίνα
που κράτησαν με πείσμα τον καρπό
και τα λιθάρια διάβασαν της λεβεντιάς τον όρκο
ανοίγοντας μια θύρα στον ορίζοντα.
Παρθένες ώρες,
σεργιάνι βγήκαν στον ουρανό με φλογέρες
κι έκλαψαν τα μάτια της Πίνδου
καθώς μια ομίχλη τα σκούπιζε
δορυφορούσα.
(στο πολύ καλό site του Ν. Σαραντάκου).
Όμως, από το καλοκαίρι του 1946, η επίσημη κρατική τρομοκρατία, με τις μαζικές συλλήψεις, τις εκτοπίσεις και τα έκτακτα στρατοδικεία, σφραγίζει την πολιτική ζωή στα Γιάννινα. Στόχος αυτή τη φορά, όπως και στην υπόλοιπη χώρα, η επαρχιακή Ελίτ, που είχε στηρίξει την εαμική αντίσταση στα χρόνια της Κατοχής
Το 1947, μάλιστα, το κλίμα της τρομοκρατίας συμπληρώθηκε με μια βάρβαρη και μακάβρια τελετουργία: μπροστά στη Διοίκηση της Χωροφυλακής - εκεί που βρίσκεται σήμερα το «Ντράγκστορ.» εκθέσανε κομμένα και ματωμένα τα κεφάλια πέντε ανταρτών. Μια τελετουργία, που ξένισε και σόκαρε στην κυριολεξία την γιαννιώτικη κοινωνία.
Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ των έκτακτων στρατοδικείων ήδη είχε οδηγήσει στο εκτελεστικό απόσπασμα το καλοκαίρι του 1946 τρεις αγωνιστές της αριστεράς (τους Γ. Λώλα, Στ. Πανταζή και Λ. Ράφτη) συνεχίστηκε αμείωτη και το 1947. Μεταξύ αυτών που δικάστηκαν και εκτελέστηκαν στα Γιάννινα αυτή τη χρονιά ήταν και ο Περικλής Καινούργιος από τα Λέλοβα (Θεσπρωτικό), γραμματέας της Περιφερειακής Επιτροπής Πρέβεζας του ΚΚΕ.
ΠΑΝΤΩΣ, σε γενικές γραμμές, το 1947 κύλησε χωρίς μεγάλες θεαματικές δίκες και χωρίς μαζικές εκτελέσεις η κρατική τρομοκρατία δεν είχε φτάσει ακόμα στην κορύφωσή της, όπου έμελλε να φτάσει το καλοκαίρι του 1948.
ΣΤΙΣ 15.6.48 άρχισε η δίκη της Σοφίας Φαρίδου, της Ευτυχίας Πρίντζου και 8 συγκατηγορουμένων τους για στρατολογία ανταρτών. Οι κατηγορούμενοι αρνήθηκαν την ενοχή τους. Ο Βασιλικός Επίτροπος στην αγόρευση του, ζήτησε το διαχωρισμό της δίκης της Πρίντζου, την καταδίκη τεσσάρων σε ισόβια και την απαλλαγή των υπόλοιπων. Το στρατοδικείο με την απόφασή του της 16.6.48 διαχώρισε τη δίκη της Πρίντζου και καταδίκασε τους τέσσερις σε θάνατο! Και στις 22.6.48 τα χαράματα στη θέση Μπιζάνι 4 νέοι άνθρωποι, η Σοφία Φαρίδου (μητέρα ανήλικου παιδιού) ο Τάσος Παπαχρηστίδης, ο Γιάννης Γάκης κι ο Αλέξανδρος Ντόλφης έπεσαν από τις σφαίρες του εκτελεστικού αποσπάσματος.
Ταυτόχρονα με τους παραπάνω καταδικάστηκαν σε θάνατο από το έκτακτο στρατοδικείο ο καθηγητής Λευτέρης Κολοβός, ο Ι. Μαχαίρας και Θ. Κάλτσας και σε ισόβια ο Αν. Ντάγιος, από τη Βουνοπλαγιά για παράνομη κατοχή όπλων.
ΛΙΓΟ αργότερα, στις 8.7.48, άρχισε στην αίθουσα τελετών της Ζωσιμαίας Παιδαγωγικής Ακαδημίας, που είχε επιταχθεί για το σκοπό αυτό, η μεγαλύτερη και δραματικότερη δίκη στην ιστορία των Ιωαννίνων, που έμεινε γνωστή σαν «υπόθεση Πρίντζου».115 πολίτες - στελέχη, μέλη και οπαδοί των παράνομων οργανώσεων του ΚΚΕ και της ΕΠΟΝ Ιωαννίνων παραπέμφθηκαν για παράβαση του νόμου 509 και Γ/46 ψηφίσματος (Γ' Ψήφισμα απόφαση 253/1948). Τα στοιχεία που υπήρχαν σε βάρος τους ήταν ελάχιστα και ασήμαντα (διανομή προκηρύξεων και « παράνομος» έρανος) και προέρχονταν κυρίως από «ομολογίες» των ίδιων κατηγορουμένων. «Ομολογίες» που αποσπάστηκαν με φοβερά βασανιστήρια στις στρατιωτικές φυλακές του «Φιξ», όπου δύο από τους προφυλακισμένους κατηγορούμενους επιχείρησαν αυτοκτονήσουν κόβοντας τις φλέβες τους.
Πάσχα του 1948. Μελλοθάνατοι στο Φιξ.
Η ΔΙΚΗ κράτησε 15 μέρες. Στη διάρκειά της οι δεκάδες συνήγοροι των κατηγορουμένων έκαναν ότι μπορούσαν, μέσα στις δύσκολες συνθήκες φοβίας και τρόμου, που επικρατούσαν τότε, για να σώσουν τους πελάτες τους.
22 Δεκεμβρίου 1944. Ο ΕΛΑΣ, απελευθερώνει τα Ιωάννινα. Στην δίκη της Ευτυχίας Πρίντζου, ο συνήγορος της έκανε την παρακάτω έκκληση στην αγόρευσή του:
«Κύριοι στρατοδίκαι, μην ανοίγετε λογαριασμούς αίματος εις την πόλιν μας. Η παράταξις των κατηγορουμένων δεν έκαμε εκτελέσεις όταν κατέλαβε την εξουσίαν εις τα Ιωάννινα ...»
Ο συνήγορος κ. Β. Γιαννάκος, εκφράζοντας την κατάπληξη του για την υπερβολικά αυστηρή πρόταση του επιτρόπου για το νεαρό πελάτη του, έκανε την παρακάτω σύντομη και πρωτότυπη αλήθεια, αγόρευση:
«Αμ για το Δημήτριο Μαντά, αυτό το δεκαεπταετές παιδί με τα κοντά παντελόνια, ισόβια δεσμά, ωρέ βλοημένε Βασιλικέ, Επίτροπε; Τι να σ’ πω;! Άιντε, δεν λέω τίποτα ...»
Και το στρατοδικείο καταδίκασε το Μαντά σε θάνατο!!!
Και ο Γούλας Κωνσταντινίδης που υπεράσπισε 35 κατηγορούμενους έκλεισε την αγόρευσή του δακρύζοντας με την εξής δραματική αποστροφή:
«Δυστυχισμένοι κατηγορούμενοι, η υπεράσπισις σας εγκαταλείπει. Η σκιά τον θάνατον πλανάται εις την αίθουσαν ταύτην πάνω από τας κεφαλάς σας ...»
ΠΑΡΑ τις εκκλήσεις των συνηγόρων και παρά την πρόταση του Βασιλικού Επιτρόπου, το στρατοδικείο έβγαλε τα μεσάνυχτα της 23.7.48 την τερατώδη απόφασή του. Οι μισοί στο εκτελεστικό απόσπασμα κι οι άλλοι μισοί στα σπίτια τους - «λόγω βλακείας» Μόνον 11 καταδικάστηκαν σε ισόβια ή σε μικρότερες ποινές.
ΣΠΑΝΙΑ με τόσο ασήμαντες κατηγορίες καταδικάστηκαν τόσοι πολλοί άνθρωποι σε θάνατο και χύθηκε - για λόγους πολιτικής σκοπιμότητας - τόσο αθώο αίμα. Είναι χαρακτηριστικό ότι ενώ ο Βασιλικός Επίτροπος ζήτησε 18 θανατικές καταδίκες, το στρατοδικείο επέβαλε 48 - κι ανάμεσά τους σε 6 ανήλικους μαθητές Γυμνασίου! Και τουφεκίστηκαν τελικά 16, αυτοί που τα ονόματά τους είχαν μια ευρύτερη απήχηση στη γιαννιώτικη κοινωνία - ανεξάρτητα από το βάρος της κατηγορίας.
Η ΚΙΝΗΤΟΠΟΙΗΣΗ του Δ.Σ. του Δικηγορικού Συλλόγου και η παρέμβαση του Μητροπολίτη Σπυρίδωνα υπέρ των καταδικασθέντων δεν είχαν αποτέλεσμα. Ο στρατηγός Τσακαλώτος έριξε το βάρος του υπέρ των εκτελέσεων.
ΣΥΝΟΛΙΚΑ, μέσα σε διάστημα λίγων μηνών, το καλοκαίρι του 1948, εξήντα περίπου Γιαννιώτες καταδικάστηκαν σε θάνατο κι από αυτούς οι 16 εκτελέστηκαν.
ΤΡΕΙΣ μέρες μετά την έκδοση της καταδικαστικής απόφασης - στις 27.7.48 - τουφεκίστηκαν στο Σταυράκι Ιωαννίνων, η Ευτυχία Πρίντζου, η Ελπινίκη Μπίτη, ο Κώστας Ράπτης, ο Άγγελος Χατζής (στέλεχος του ΚΚΕ και συνταγματάρχης του ΕΛΑΣ στα Γιάννενα) και ο Χρήστος Πρέντζας. Μεσολάβησαν δύο βδομάδες δραματικές από το γεγονός ότι ο στρατιωτικός διοικητής είχε δικαίωμα ν’ αφήνει ελεύθερους ακόμα και καταδικασμένους τετράκις παμψηφεί σε θάνατο - πράγμα που έκανε και για δυο θανατοποινίτες της υπόθεσης Πρίντζου, «λόγω αυθορμήτου και καταφανούς εκδηλώσεως μεταμέλειας» και για να «διάθεση τούτους προς ενεργόν εξυπηρέτησιν του αγώνος κατά των συμμοριτών». (καλό είναι να αποφύγουμε να αναφέρουμε ονόματα).
Τις υπόλοιπες δύο ομάδες των εκτελεσμένων αποτέλεσαν οι:
Μπίτης Απόστολος, Ράπτης Κωνσταντίνος, Χαρίτων Ευάγγελος, Ζουρνάς Τιμολέων, Χόρδος Απόστολος, Ευαγγελίδης Ευάγγελος, Ασπρίδης Ιωάννης , Χρόνης Κωνσταντίνος , Χολέβας Κωνσταντίνος, Στεργίου Γιώργος, Μαρνέλης Παναγιώτης και Καλαντζής Ιωάννης.
ΚΑΙ ΕΝΑΣ ακόμα Γιαννιώτης, ένα παλικάρι 27 χρονών, ο τσαγκάρης Βασίλης Ντέτσικας. που πιάστηκε μάλλον κατά λάθος (λόγω συνωνυμίας) στις 20.7.48, πέθανε δυο μέρες αργότερα από τα βασανιστήρια στις στρατιωτικές φυλακές «Φιξ», και τον έθαψαν κρυφά τη νύχτα στο νεκροταφείο του Αγ. Νικολάου, λέγοντας πως επιχείρησε τάχα να δραπετεύσει και σκοτώθηκε. Πρέπει να τονιστεί ότι, στη διάρκεια του εμφύλιου, οι φυλακές «Φιξ» αποτελούσαν πραγματικά ένα μικρό Μακρονήσι μέσα στο κέντρο των Ιωαννίνων (εκεί που βρίσκεται σήμερα το « Παλλάδιο») όπου γίνονταν κάθε είδους κτηνωδίες και βασανιστήρια κάτω από τις διαταγές, την επίβλεψη και την προσωπική συμμετοχή του λοχαγού Σπύρου Αραβανή.
Για την Ιστορία, το Στρατοδικείο αποτελούσαν οι:
Κουμπλής Ιωάννης, Ταγ/ρχης Πυρ/κού, Τσιμτσιλής Παναγιώτης Ταγ/ρχης ΣΕΜ, Ζώης Δημήτρης Ταγ/ρχης Διαδιβάσεων, Παττακός Στυλιανός Λοχαγός Μηχανοκινήτων, Μάνος Κων/νος Λοχαγός Πεζικού, ενώ Βασιλικός Επίτροπος ήταν ο Κοτταρίδης Ιωάννης Στρατ. Δικ. Συμβούλου Δ΄ Τάξης και γραμματέας ο Χριστιάς Ευάγγελος Ανθ/γός Στρατ/κής Δικαιοσύνης.
Ευτυχία Πρίντζου. Γεννήθηκε στα Γιάννενα το 1915. Πατέρας της ο αρχίατρος Γιάννης Πρίντζος. Απόφοιτη της Ζωσιμαίας Σχολής των Ιωαννίνων και του τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Θεωρείται από τις οργανώτριες της Ζωσιμαίας Βιβλιοθήκης. Στην διάρκεια του ελληνοϊταλικού πολέμου υπηρέτησε στο πλευρό του πατέρα της ως εθελόντρια νοσοκόμα.
(Αναμνηστική φωτογραφία, 25 Μαρτίου 1941. Στο κέντρο: ο Γιάννης Πρίντζος, δίπλα: η Λύκα, η Λέβυ, η Μαργαρίτα Μολυβάδα, η Αλεξ. Παπανικολάου-Παπαζήση, η Νίνα Παπλωματά, η Ευτυχία Πρίντζου, επαγγελματίες αδελφές, η Λάζαρη-Τρεμπέλη, η Αντιγόνη Μήτσιου, εθελόντριες άρωστοι-τραυματίες νοσοκόμοι. Από το βιβλίο του Σπύρου Εργολάβου, "Η Δίκη της Πρίντζου και οι εκτελεσμένοι των Ιωαννίνων, Αθήνα 2006).
Στην Κατοχή οργανώθηκε στο ΕΑΜ και στη συνέχεια στο ΚΚΕ. Διώχθηκε για την αντιστασιακή της δράση. Το 1948, παρά το γεγονός ότι κάποιοι θέλουν να το ξεχνούν (ειδικά το Δημοτικό Συμβούλιο των Ιωαννίνων με τις απολιτίκ, ουδέτερες τελετές που διοργανώνει κάθε χρόνο στη μνήμη των εκτελεσμένων στο Σταυράκι τον Ιούλιο του 1948), ήταν γραμματέας της ΝΕ Ιωαννίνων του ΚΚΕ και μέλος του Γραφείου Περιοχής Ηπείρου.
Από την Άννα Μπουρατζή-Θώδα.
Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Πολιτιστική, τ. 24, σελ. 64.
Ευτυχία Πρίντζου
Τον Ιούλιο, ακούμπησαν σπονδές τα μαλλιά σου στο χώμα
και του μίσους το πρόσωπο κέρωσε.
Μια δέσμη ήλιου
Φλόγισε τα λουλούδια στο Σταυράκι
και μοιρολόγησαν σα μάνες
γοερά οι αχτίδες της.
Αυτές οι αχτίδες
ορμήνεψαν τη γη να βλαστήσει
και παπαρούνες χιλιάδες ξεπλήρωσαν το χρέος τους,
μέσα στις αρτηρίες του αιώνα
που κυλά αίμα ιερό
κι ακούν τα ελάφια της μνήμης τον αγέραστο άνεμο
π' όλο λικνίζει κι όλο ποτίζει τη συγκομιδή.
Εκεί άνθισαν κρίνα
που κράτησαν με πείσμα τον καρπό
και τα λιθάρια διάβασαν της λεβεντιάς τον όρκο
ανοίγοντας μια θύρα στον ορίζοντα.
Παρθένες ώρες,
σεργιάνι βγήκαν στον ουρανό με φλογέρες
κι έκλαψαν τα μάτια της Πίνδου
καθώς μια ομίχλη τα σκούπιζε
δορυφορούσα.
(στο πολύ καλό site του Ν. Σαραντάκου).
Δευτέρα 22 Μαρτίου 2010
Αρετάκης Γιώργης (Καπετάν Σφακιανός)
Ο Σπηλιανός Αντάρτης πού άφησε ίχνη ανδρείας μεγαλύτερα από το μπόι του. Ένας αγωνιστής της Εθνικής Αντίστασης που έχασε την ζωή του από σφαίρες ταγματασφαλιτών. Ένας ικανότατος αξιωματικός με ιδιαίτερες διοικητικές και οργανωτικές ικανότητες καθώς και άριστος γνώστης της πολεμικής τέχνης με πλούσια εμπειρία .
Ακολούθησε παράλληλη πορεία με τον Άρη Βελουχιώτη και είχε το ίδιο τέλος. Αρνήθηκε να παραδώσει τα όπλα μετά την συμφωνία της Βάρκιζας και ανέβηκε στο βουνό όπου σκοτώθηκε προδομένος σε μια σπηλιά στην Πελοπόννησο.
«Όσοι τον γνώρισαν να τον θυμηθούν όσοι δεν τον γνώρισαν να μάθουν ότι έσβησε στην πάλη των δυο κόσμων… Σ.Ι.Κ.»
Τα διακριτικά του αριστερού βραχίονα μαρτυρούν ότι μέχρι την λήψη της φωτογραφίας είχε υπηρετήσει δώδεκα εξάμηνα στην πρώτη γραμμή (Πηγή φώτο βιβλίο Δροσουλίτες)
Γεννήθηκε το 1900 στο Σπήλι Δήμου Λάμπης.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)