Απεργίες στην διάρκεια της χούντας (1967-74)

Οι εργατικοί αγώνες στην περίοδο της απριλιανής δικτατορίας (1967-1974). 

Το δικτατορικό καθεστώς της 21^ης Απριλίου 1967, συνέτριψε το συνδικαλιστικό κίνημα που μόλις είχε αρχίσει να ανασυγκροτείται μετά την μεγάλη ήττα της Αριστεράς στον Εμφύλιο Πόλεμο 1946-1949. Στην πραγματικότητα, δεν έθιξε καθόλου την εργατοπατερική ΓΣΕΕ (η οποία χαιρέτισε με ενθουσιασμό την «Επανάστασιν» και κάλεσε τους εργάτες να γιορτάσουν την Πρωτομαγιά του 1967 στο Σύνταγμα υπό την προστασία των αρμάτων), αλλά τις συνδικαλιστικές οργανώσεις που βρίσκονταν έξω από αυτήν και της ασκούσαν συστηματική και συνεχή αντιπολίτευση όλη την προηγούμενη περίοδο. 

 Οι εργατοπατέρες της ΓΣΕΕ, παρέα με τους δικτάτορες.

Το νομοθετικό πλαίσιο της χούντας όσο αφορά την δυνατότητα άσκησης από τους εργάτες του δικαιώματος της απεργίας, ήταν εξαιρετικά ασφυκτικό. Με το «Σύνταγμα» του 1968, οριζόταν ότι η κήρυξη απεργίας θα μπορούσε να γίνει μόνο για αυστηρά «οικονομικούς λόγους». Η ερμηνεία του όρου «οικονομικός», ήταν άκρως ελαστική και υπαγόταν στην ευχέρεια των κατασταλτικών μηχανισμών του χουντικού καθεστώτος. Πρακτικά, στην περίοδο, σημειώθηκε μια εκρηκτική συσσώρευση κεφαλαίου από την αστική τάξη και αντίστοιχα, ειδικά μετά την οικονομική κρίση του 1973, μια επιδείνωση των συνθηκών διαβίωσης των εργαζομένων. Υπερκέρδη για την κεφαλαιοκρατία, «υπομονή στη φτώχεια τους» για τους εργαζομένους (σύσταση του τότε υφυπουργού Εργασίας). 

 Αύγουστος του 1969. Προκήρυξη του ΑΕΜ (Αντιδικτατορικό Εργατικό Μέτωπο. Στην πραγματκότητα, καμιά από τις παράνομες συνδικαλιστικές οργανώσεις στην διάρκεια της δικτατορίας (ΕΣΑΚ, ΑΕΜ, ΔΕΚΕ), δεν μπόρεσε να αναπτύξει μαζική δράση και να οργανώσει τους διεκδικητικούς αγώνες της εργατικής τάξης.

Πάντως, παρά την τρομερή καταστολή, στην διάρκεια της χούντας, σημειώθηκαν – ειδικά το  1973 – απεργιακές κινητοποιήσεις (Τα στοιχεία από την εφημερίδα «Ελευθεροτυπία» της 21.4.1997):

1.  Ιούνιος 1968: Αναφέρεται στάση εργασίας στη μεταλλουργική βιομηχανία «Θερμίς», με αιτήματα μισθολογικού χαρακτήρα.
2. Απρίλιος 1969: Στάση εργασίας των πιλότων της Ολυμπιακής Αεροπορίας.
3. Μάιος 1970: Νέα στάση εργασίας των πιλότων της ΟΑ.
4. Στάση εργασίας στο υφαντουργείο «Γιούλα» της Κοκκινιάς. Οι εργαζόμενοι κερδίζουν την επαναπρόσληψη των απολυθέντων και σημαντικές αυξήσεις. 
5. Μάιος 1971: Απεργία 30 αφρικανών εργαζομένων στο «Ξενία» του Βόλου για βελτίωση των συνθηκών εργασίας τους (1/5). 
6. Ιούνιος 1971: Στάσεις εργασίας στο εργοστάσιο «Tide» για αυξήσεις και λήψη μέτρων ασφαλείας. 
7. Ιούλιος 1973: Εικοσιτετράωρες απεργίες των τυπογράφων των αθηναϊκών εφημερίδων για αυξήσεις μισθών (2,5/7). 
8. Απεργία των τεχνικών εδάφους των εσωτερικών γραμμών της ΟΑ (8/7). 
9. Απεργία των συντακτών στις εφημερίδες «Ακρόπολις», «Απογευματινή», «Βήμα», «Νέα» και «Βραδυνή» για αυξήσεις (17-20/7). 
10. Απεργία των αλιεργατών στην Καβάλα για τη σύναψη συλλογικής σύμβασης.
11. Αύγουστος 1973: Νικηφόρα απεργία των πιλότων της ΟΑ, καθηλώνει στο έδαφος όλα τα αεροσκάφη της εταιρείας (18-19/8). 
12. Απεργία στα τρόλεϊ με μεγάλη επιτυχία και νίκη των απεργών (27/8).
13. Σεπτέμβριος 1973: Απεργία του προσωπικού της Ολυμπιακής (19/9). 
14. Μαχητική συγκέντρωση των εμποροϋπαλλήλων για το ωράριο στην Αθήνα. Επεισόδια με την αστυνομία και συλλήψεις (19/9), κερδίζουν όμως (προσωρινά) την ημιαργία της Τετάρτης (24/9). 
15. Απεργία των χειριστών της ΔΕΗ στο λιγνιτωρυχείο της Μεγαλόπολης (24/9). 
16. Οκτώβριος 1973: Δίωρη γενική απεργία στα Μέγαρα, κατά των σχεδίων για εγκατάσταση εργοστασίου αλουμίνας και διυλιστηρίου στην πόλη (12/10). Συλλαλητήριο 12.000 κατοίκων της πόλης για την ίδια υπόθεση (14/10). 
17. 24ωρη απεργία του προσωπικού της ΔΕΗ στην πρωτεύουσα κατά του νέου κανονισμού εργασίας, με συμμετοχή 97% (29/10).  
18. Νοέμβριος 1973: 48ωρη απεργία των εργαζομένων στη ΔΕΗ του λεκανοπεδίου, με συμμετοχή 99% (14-15/11).  

Τα κοινά σημεία αυτών των εργατικών κινητοποιήσεων, ήσαν:

·         Είχαν όλες τεράστια συμμετοχή.

·         Ήσαν σύντομης διάρκειας.

·         Ξεκίνησαν με την πρωτοβουλία πρωτοβάθμιων σωματείων.

·         Δεν είχαν καμία στήριξη από τις συνομοσπονδίες ή τα εργατικά κέντρα στα οποία υπάγονταν.

·         Οι παράνομες συνδικαλιστικές οργανώσεις, δεν είχαν καμιά συμμετοχή ή ρόλο στους αγώνες αυτούς.  Ο κανόνας που θέλει τις παράνομες συνδικαλιστικές οργανώσεις να αδυνατούν εντελώς να κινητοποιήσουν τους εργάτες, για μια ακόμα φορά επιβεβαιώθηκε και στην περίπτωση της χούντας.  Ο μόνος τρόπος να αποκτήσουν οι παράνομες οργανώσεις μαζική απήχηση, είναι να διεισδύσουν στις νόμιμες οργανώσεις (περίπτωση Ιβηρικής Χερσονήσου και διείσδυση αριστερών συνδικαλιστών στα κρατικά συνδικάτα στην διάρκεια της φρανκικής και σαλαζαρικής περιόδου).

·         Τέλος, όλες οι εργατικές κινητοποιήσεις, είχαν ως αφετηρία τα άμεσα και καυτά οικονομικά προβλήματα των εργαζομένων, που ειδικά, με την τεράστια πληθωριστική αύξηση που σημειώθηκε το 1973, είχαν οξυνθεί, σε σημείο να αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι και οι οικογένειές τους, πραγματικό ζήτημα επιβίωσης.

Δεν θα πρέπει να παραβλέψουμε και τη σχετική φιλελευθεροποίηση του καθεστώτος μέσα στο 1973, με το «Πείραμα Μαρκεζίνη», γεγονός που επέτρεψε ένα μίνιμουμ νόμιμης συνδικαλιστικής δράσης σε πολλούς εργασιακούς χώρους.

Ιδιαίτερη μνεία αξίζει να γίνει στην απεργία των τρόλεϊ, τον Αύγουστο του 1973. Σε αυτήν πρωτοστάτησαν κυρίως νέοι συνδικαλιστές, που δεν είχαν καμιά σχέση με την συνδικαλιστική δράση της προηγούμενης περιόδου και καμιά σύνδεση με τις παράνομες οργανώσεις.  Η συγκεκριμένη απεργία, περιγράφεται με αναλυτικά, στο βιβλίο του δικηγόρου Θεόδωρου Θεοδώρου «Στοιχεία για την εργατική τάξη στην Ελλάδα σήμερα» (Αθήνα 1975, έκδοση «ομάδα εργασία»).  Ο Θεοδώρου, βοήθησε τους νέους συνδικαλιστές των τρόλεϊ να φτιάξουν ένα νέο πρωτοβάθμιο σωματείο, κόντρα στο παλιό εργατοπατερικό, παρέχοντας νομική βοήθεια. Η ίδρυση του νέου σωματείου στις αρχές του 1970, οδήγησε στην διενέργεια ελεύθερων εκλογών μεταξύ των εργαζομένων, (αφού πρώτα υπήρξε συμβιβασμός των δύο σωματείων),  γεγονός που ανέδειξε μια νέα και μαχητική συνδικαλιστική ηγεσία. Η επιτυχημένη απεργία του Αυγούστου του 1973, παρά τις απειλές και την τρομοκρατία της χουντικής κυβέρνησης, ήταν φυσικό επακόλουθο αυτής της διαδικασίας. 

Για περαιτέρω μελέτη – πέρα από το βιβλίο του Θεοδώρου που ανέβηκε στο SCRIBD – διαβάστε την πολύ καλή μελέτη της Στέλλας Ζαμπαρλούκου, «Κράτος και εργατικός συνδικαλισμός στην Ελλάδα, 1936-1990: Μια συγκριτική προσέγγιση» (Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, στη σειρά «Θεσμοί της ελληνικής κοινωνίας», Αθήνα-Κομοτηνή 1997).

Το Πνεύμα του "45"

Το Πνεύμα του "45"

Μετά τη συντριπτική ήττα του φασισμού και του ναζισμού, οι Ευρωπαίοι, οι απλοί καθημερινοί άνθρωποι που επέζησαν από τη λαίλαπα του δευτέρου παγκόσμιου πολέμου, προσπάθησαν να οικοδομήσουν έναν καλύτερο και δικαιότερο κόσμο, με την άρση των κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων του παρελθόντος. Απέναντι στο δίλημμα «επανάσταση» ή «μεταρρύθμιση του κεφαλαιοκρατικού συστήματος», η δυτικοευρωπαϊκή αριστερά, συμπεριλαμβανομένης και της κομμουνιστικής, διάλεξε τη μεταρρύθμιση. Μια επιλογή που συζητιέται ακόμα και σήμερα, ειδικά στην Ιταλία, όταν το ένοπλο κομμουνιστικό παρτιζάνικο κίνημα, παρέδωσε ομαλά τα όπλα (χαμένη επαναστατική ευκαιρία ή ρεαλισμός; ).



Τον Ιούλιο του 1945, στην Αγγλία, τις εκλογές κερδίζει πανηγυρικά το Εργατικό Κόμμα. Το Εργατικό Κόμμα, καταλαμβάνει 393 έδρες (σχεδόν το 50% των ψήφων), έναντι 213 των Τόρηδων και 12 των Φιλελέυθερων. Υπήρξε μια μαζική μετακίνηση ψήφων προς τα αριστερά, γεγονός που αντανακλούσε τις προσδοκίες των απλών ανθρώπων για ένα καλύτερο μεταπολεμικό κόσμο.

 Προεκλογική αφίσα των Εργατικών. Οι Τόρηδες, αδυνατούν να δώσουν στον λαό τους καρπούς της νίκης.

Αμέσως μετά την νίκη, το Κόμμα, προωθεί το μεταρρυθμιστικό του πρόγραμμα:

Αποστράτευση των χιλιάδων εφέδρων και περίθαλψη – αποκατάσταση των τραυματιών και ορφανών του πολέμου. Κρατικοποιήσεις βασικών βιομηχανιών (άνθρακας, χάλυβας), της Εθνικής Τράπεζας και των Σιδηροδρόμων. Σχεδόν το 1/5 της βρετανικής οικονομίας κρατικοποιήθηκε. Με την πίεση των κομμουνιστών, λίγους μήνες μετά, ξεκινάει το πολυπόθητο πρόγραμμα στέγασης του πληθυσμού, με αποτέλεσμα, χιλιάδες άνθρωποι να βρουν μια καλή και ποιοτική κατοικία. Ιδρύεται Εθνικό Σύστημα Υγείας, με περίθαλψη για όλους τους πολίτες ανεξάρτητα της οικονομικής τους κατάστασης. Στήριξη των συνδικάτων, πολιτική για πλήρη και καλά αμειβομένη απασχόληση για όλους τους εργαζόμενους. Η ολοκλήρωση της προοδευτικής εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης που είχε ξεκινήσει το 1944 με τον νόμο που προέβλεπε την υποχρεωτική σχολική εκπαίδευση μέχρι την ηλικία των 15, είχε σαν αποτέλεσμα, τα προικισμένα στα γράμματα παιδιά της εργατικής τάξης, να μπουν για πρώτη φορά στα ανώτερα και ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα.


Ο Attlee Clement μιλάει για τους ψηφοφόρους του στο Limehouse (Λονδίνο), τον Ιούλιο του 1945, πριν από την συντριπτική νίκη των Εργατικών. Φωτογραφία: Popperfoto / Getty Images

Στα αρνητικά της διακυβέρνησης της χώρας από τους Εργατικούς:

Καμία σκέψη ή προσπάθεια για αυτοδιαχείριση ή εργατικό έλεγχο των βιομηχανιών. Μεγάλες αποζημιώσεις στους επιχειρηματίες που έχασαν τις επιχειρήσεις τους. Σκληρή αντικομουνιστική και αντισοβιετική εξωτερική πολιτική (η ελληνική αριστερά, έχει βιώσει καλά το ρόλο του βρετανικού παράγοντα την περίοδο 1945-1947 και τις ευθύνες του για την εμφύλια σύρραξη που μάτωσε τον τόπο μας). Αν και η Αγγλία ήταν το μόνο από τα αποικιοκρατικά κράτη που έλυσε το πρόβλημα της αυτοδιάθεσης των μεγάλων αποικιών (Ινδία, Πακιστάν, Κεϋλάνη, το 1947), κατά βάση, συνεχίστηκε η ιμπεριαλιστική (και εχθρική προς τις ασιατικές επαναστάσεις) προπολεμική πολιτική.

Παρά τις παλινωδίες και τις αντιφάσεις, η εποχή αυτή, του λεγόμενου «αγγλικού δρόμου για το σοσιαλισμό», δεν παύει να αποτελεί μια χρυσή περίοδο για την βρετανική εργατική τάξη, μια περίοδος απασχόλησης και αύξησης (κατά του μέτρου του δυνατού) της κατανάλωσης, μια περίοδος, που θεμελιώθηκαν βασικά εργασιακά δικαιώματα και προ παντός οικοδομήθηκε ένα ισχυρό και άκρως αποτελεσματικό «Εθνικό Σύστημα Υγείας», που αποτέλεσε πρότυπο για όλες τα ανάλογα εγχειρήματα που έγιναν στην ευρωπαϊκή ήπειρο τις επόμενες δεκαετίες.

Ο σπουδαίος Βρετανός σκηνοθέτης Ken Loach με τη νέα του ταινία – ντοκιμαντέρ “The Spirit of ‘45”, επανεξετάζει την περίοδο που ακολούθησε την ιστορική νίκη του Εργατικού Κόμματος στην Μ. Βρετανία τον Ιούνιο του 1945.

Κάποιοι από τους ανώνυμους και αφανείς ήρωες που εμπνεύστηκαν από αυτά τα ιδανικά, ενσαρκώνοντας το πνεύμα του 1945 στην Αγγλία και ζουν ακόμα, μιλούν για την εποχή εκείνη, στην ταινία του Λόουτς.
Ανάμεσά τους ο Ray Davies, ένας εύρωστος, ευπαρουσίαστος και αξιοπρεπής, ηλικιωμένος άντρας 83 ετών. Βετεράνος συνδικαλιστής του Εργατικού Κόμματος, συνδικαλιστής πάνω από πενήντα χρόνια, μας θυμίζει ότι το 1945 σε ηλικία μόλις 15 ετών, είχε κλείσει πάνω από δύο χρόνια δουλειάς στις στοές των ορυχείων της Ουαλίας.

«Εκείνη την εποχή, η ασφάλεια των εργατών δεν έπαιζε καμιά σημασία. Αυτό που είχε σημασία, ήταν η παραγωγή του άνθρακα».

Συνεχίζει:
«Ήμασταν στην υπόγεια στοά, όταν ήρθε το μήνυμα. Οι Εργατικοί κέρδισαν με συντριπτική διαφορά. Οι εργάτες ξέσπασαν σε πανηγύρι. Το προεκλογικό πρόγραμμα του κόμματος, ήταν ότι ακριβώς είχαμε ονειρευτεί μια ολόκληρη ζωή. Δημόσιος έλεγχος των σιδηροδρόμων, των ορυχείων, της Εθνικής Τράπεζας, προγράμματα καταπολέμησης της ανεργίας. Εθνικό Σύστημα Υγείας. Δουλειά και στέγη για όλους».

Η φωνή του Ray, πάλλεται από συγκίνηση.

«Χρωστούσαμε δις στους Αμερικανούς. Δεν είχαμε σχεδόν τίποτα στην κατοχή μας. Αλλά, είπαμε: Στα … μας το χρέος. Αυτό που έχει σημασία, είναι να στήσουμε τη χώρα πάλι στα πόδια της. Και το κάναμε. Προπολεμικά, το προσδόκιμο ζωής ενός ανθρακωρύχου ήταν τα 42 έτη και στη συνέχεια σχεδόν διπλασιάστηκε. Είδαμε με τα μάτια μας, με ποιο υπέροχο τρόπο βελτιώθηκε η ζωή των απλών ανθρώπων μέσα σε λίγα χρόνια».

H June Hautot, 76 ετών σήμερα, είναι ένα άλλο από τα αστέρια της ταινίας. Εξακολουθεί να ζει στο σπίτι της στο νότιο Λονδίνο όπου η μητέρα της πέθανε όταν αυτή ήταν 11 ετών. Ο πατέρας της, ένας εργαζόμενος των σιδηροδρόμων, είχε τραυματιστεί στον πόλεμο, αλλά πριν από την ίδρυση του ΕΣΥ, η οικογένεια δεν μπορούσε να αντέξει οικονομικά την απαραίτητη θεραπεία για την ανάρρωσή του. Έπρεπε να δουλεύει για να ζήσει η οικογένεια. Η μητέρα της June, στα 40 της, προσβλήθηκε από καρκίνο του μαστού που εξαπλώθηκε στη σπονδυλική της στήλη. Η οικογένεια είχε ιδιωτική ασφάλεια υγείας, η οποία μπορούσε να ικανοποιήσει μόνο σε ένα μικρό μέρος, το βαρύ κόστος της ασθένειας.

«Θα έπρεπε να καταβάλει στον γιατρό πέντε σελίνια με το καλημέρα», λέει η June. «Η αδερφή μου και εγώ, φροντίζαμε μέρα νύχτα τη μαμά, αλλά με την δημιουργία του ΕΣΥ, μας δόθηκε νοσηλεύτρια και δεν χρειάστηκε να παραμένουμε στο σπίτι μόνιμα. Μπορούσαμε να δουλέψουμε».

Το 2012, η Hautot βρέθηκε αντιμέτωπη με τον υπουργό Υγείας Andrew Lansley στην Downing Street και φωνάζοντας «ντροπή», τον κατηγόρησε για προσπάθεια ιδιωτικοποίησης του ΕΣΥ.



«Κανείς δεν θα μας πάρει το ΕΣΥ. Κανείς».

Ο σκηνοθέτης, μέσα από πολλές ανάλογες τέτοιες μαρτυρίες γιορτάζει το 1945, το έτος ορόσημο για τη Βρετανία, όταν ο ηγέτης των Εργατικών, ο Clement Attlee κέρδισε πανηγυρικά τις εκλογές, κόντρα στην κινδυνολογία των συντηρητικών και του Winston Churchill που προσπάθησαν να συνδέσουν προεκλογικά τον σοσιαλισμό με τη «Γκεστάπο».

Το Εργατικό Κόμμα με το προεκλογικό μανιφέστο του 1945, υποσχέθηκε να εξασφαλίσει στους χειρωνακτικά και πνευματικά εργαζόμενους, τους καρπούς της εργασίας τους, πάνω στη βάση της κοινής ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής, στον έλεγχο της παραγωγής και της διανομής των προϊόντων. Το μανιφέστο υποσχέθηκε επίσης ένα ταχύρυθμο και εντατικό στεγαστικό πρόγραμμα, έτσι ώστε «κάθε οικογένεια έχει ένα καλό επίπεδο στέγασης».

Ο Λόουτς δεν είναι – όπως είναι γνωστό σε όσους έχουν παρακολουθήσει την σκηνοθετική του πορεία από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 μέχρι σήμερα και τους αγώνες του ενάντια στον θατσερισμό – αυτό που λέμε «απολιτίκ και αμερόληπτος» σκηνοθέτης. Το «Πνεύμα του 1945», δεν κρύβει την πολιτική του στάση, στάση ανέκαθεν κοντά στους αγώνες και τα δεινά της εργατικής τάξης. Παρουσιάζει, έστω εξιδανικευμένα, αλλά τίμια και ειλικρινά, την προσπάθεια των απλών ανθρώπων, να δημιουργήσουν πάνω στα ερείπια του πολέμου μια νέα, διαφορετική κοινότητα, έναν νέο δικαιότερο και δυνατότερο κοινωνικό ιστό. Ο Λόουτς δεν διστάζει να πει:

«Είχαμε κερδίσει τον πόλεμο όλοι μαζί. Όπως είχαμε κερδίσει τον πόλεμο, έτσι έπρεπε να κερδίσουμε και την ειρήνη. Αφού μπορούσαμε συλλογικά να σχεδιάζουμε και να διεξάγουμε στρατιωτικές εκστρατείες, δεν θα μπορούσαμε να σχεδιάζουμε και να χτίσουμε σπίτια, να δημιουργήσουμε μια υπηρεσία υγείας και να δημιουργήσουμε τα αγαθά που είναι απαραίτητα για την ανοικοδόμηση; ».

Το «Πνεύμα του 1945», περιλαμβάνει πληθώρα σπάνιων ηχογραφήσεων και κινηματογραφικών γυρισμάτων, που ο Λόουτς βρήκε μετά από εντατικές ανασκαφές στα τοπικά και περιφερικά αρχεία.

Θα παρακολουθήσουμε όμως και συγκινητικές μαρτυρίες, απλών και καθημερινών ανθρώπων για την εποχή και την επίδραση που είχαν οι κοινωνικές μεταρρυθμίσεις στην καθημερινή τους ζωή.

Εννοείται, ότι ο σκηνοθέτης δεν θα άφηνε ασχολίαστη και την πολιτική κληρονομιά του θατσερισμού και τη σύγκρισή της με το "Πνεύμα του "45"".

«Ο κόσμος μιλάει για τον θατσερισμό συνεχώς», λέει ο Loach.  «Αισθάνθηκα πως ήταν σημαντικό να καταγράψω τις μνήμες αυτών που έχουν σχεδόν ξεγραφτεί από την ιστορία και που κράτησαν το πνεύμα του 1945.  Σήμερα η αγορά διεισδύει παντού.  Έφτασε η ώρα να ξαναβάλουμε στην ατζέντα τη σημασία της δημόσιας ιδιοκτησίας και του δημόσιου καλού, την αξία της συλλογικής και συνεργατικής δουλειάς και όχι του ανταγωνισμού».

Ανεξάρτητα από τις αδυναμίες και τις ατέλειες – ειδικά στην απουσία ουσιαστικής κριτικής στους Εργατικούς και στις παλινδρομήσεις της πολιτικής τους – παρά την όποια εξιδανίκευση ανθρώπων και καταστάσεων (ή γιατί όχι και μιας ολόκληρης εποχής), είναι νομίζω μια ταινία που αξίζει να δει κάθε εργαζόμενος, που ονειρεύεται και αυτός, ένα καλύτερο μέλλον για τον τόπο και τα παιδιά του.

 Διαβάστε:

- The Spirit of '45. theguardian.
- Συνοπτική Ιστορία της Βρετανίας 1707-1970 του W.A. Speck. Εκδόσεις Ιστορητής, Αθήνα 1995.
- Σφυρηλατώντας τη δηµοκρατία: Ιστορία της Ευρωπαϊκής Αριστεράς, του Eley Geoff, εκδόσεις Σαβάλλα, τόμος Β', (1923-2000).
- Κοινωνική ιστορία του ευρωπαικού εργατικού κινήματος, του Wolfgang Abendroth,
εκδόσεις Οδυσσέας, Αθήνα 1976.
- Η πάλη των τάξεων στην Αγγλία. Άρθρο του Α. Γρηγορογιάννη, στην Σοσιαλιστική Επιθεώρηση, φύλλο 12, Ιούνιος 1946 (αποτίμηση και κριτική του πρώτου έτους της εργατικής διακυβέρνησης στην Αγγλία, από τον παλαίμαχο Έλληνα σοσιαλδημοκράτη).
- Μια ωραία παρουσίαση,  στο blog, endea neos: «The Spirit of '45-Το Πνεύμα του ‘45». Όταν ο Ken Loach υπενθυμίζει την ιστορία και τα επιτεύγματα της βρετανικής Αριστεράς.

«Οικονομολογικές κουβέντες».

«Οικονομολογικές κουβέντες».

Ένα από τα πλέον διάσημα εκλαϊκευτικά μαρξιστικά βιβλία του Μεσοπολέμου ήταν το “Shop Talks on Economics”, της εργάτριας και στελέχους του Σοσιαλιστικού Κόμματος Αμερικής (Socialist Party of America – SPA), Mary Marcy.



Το συγκεκριμένο βιβλίο-μπροσούρα αποτελεί πρότυπο εκλαϊκευτικής παρουσίασης των αρχών της μαρξιστικής οικονομικής θεωρίας. Επίσης, αποτελεί υποδειγματικό έργο σοσιαλιστικής προπαγανδιστικής δουλειάς• στην πραγματικότητα δείχνει τον τρόπο και τον δρόμο με τους οποίους πρέπει να γράφονται μαρξιστικά βιβλία για τους εργάτες, μακριά από τον εκχυδαϊσμό της θεωρίας, αλλά και την στείρα παράθεση ακαδημαϊκών –ισμών. Κυκλοφόρησε στην Αμερική, το 1911 (Charles H Kerr Co-operative) και αμέσως σημείωσε τεράστια εκδοτική επιτυχία. Πουλήθηκαν χιλιάδες αντίτυπα, ενώ μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες (ιαπωνικά, κινέζικα, ρουμανικά, ιταλικά, ουκρανικά, φινλανδικά, κλπ).

Η ελληνική μετάφρασή του έγινε από τον μετανάστη Χρήστο Ρουτσόπουλο, δέκα χρόνια μετά την έκδοσή του στην αγγλική (και ένα χρόνο πριν από τον άδικο θάνατο της συγγραφέως), το 1921. Υπεύθυνη οργάνωση για την έκδοση στα ελληνικά, ήταν το «Εκδοτικό Τμήμα της Ελληνικής Σοσιαλιστικής Ένωσης της Αμερικής».



Στα δέκα χρόνια που πέρασαν έχουν βέβαια μεσολαβήσει πολλά. Ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος, ο σοσιαλσωβινισμός, που δεν άφησε ανεπηρέαστο και ένα μεγάλο τμήμα του Σοσιαλιστικού και εργατικού κινήματος της Αμερικής που πρόδωσε τον ταξικό αγώνα στο όνομα της πατρίδας και της ταξικής συνεργασίας και φυσικά, η Μεγάλη Οκτωβριανή Επανάσταση με την διεθνή της ακτινοβολία στην εποχή που αναφερόμαστε.

Η Mary Marcy, εργάτρια και η ίδια, έχοντας κατακτήσει από μικρή αυτό που ονομάζουμε «ταξική συνείδηση», γνώριζε καλύτερα από τον κάθε διανοούμενο το πώς έπρεπε να παρουσιάσει στους εργάτες τον μηχανισμό της εκμετάλλευσης και πώς θα ξεσκεπάσει τις όποιες θεωρίες της ταξικής ειρήνης και συνεργασίας. Πέρα όμως από την περιγραφή του μηχανισμού της εκμετάλλευσης (δεν είναι τυχαίο που το πρώτο κεφάλαιο έχει τίτλο “What you sell to the Boss”), η Marcy με υπέροχο τρόπο δείχνει και το γιατί, έχει δίκιο η εργατική τάξη να κατακτήσει την πολιτική εξουσία. Γιατί πρέπει να απαλλοτριώσει τα μέσα παραγωγής και να οργανώσει την κοινωνική παραγωγή.

Δυστυχώς, το πρόβλημα της Marcy, όπως και των άλλων σοσιαλιστών συντρόφων της, είναι δεν μπόρεσε να απαντήσει σωστά στο πώς.

Η συγγραφέας, [αν και πήρε θέση κατά του πολέμου, συμμετείχε στο κίνημα του Τσίμερβαλντ και το 1918 στρατεύτηκε στους IWW (Γουόμπλις)], στην πράξη, δεν εντάχθηκε ποτέ στο κομμουνιστικό κίνημα της Αμερικής. Πίστευε ότι το προλεταριάτο, μπορεί και πρέπει να κατακτήσει την πολιτική εξουσία μέσω των κοινοβουλευτικών διαδικασιών, μέσω των θεσμών του αστικοδημοκρατικού καπιταλιστικού κράτους. Πίστευε στην αξία του κινήματος και ιδιαίτερα του συνδικαλιστικού κινήματος της εργατικής τάξης: Οι εργάτες ήσαν πολλοί στην βιομηχανικά αναπτυγμένη πατρίδα της. Ήσαν πάρα πολλοί. Έφταναν να πλημμυρίσουν τον κόσμο με τις ψήφους τους, να εκλέξουν τους συντρόφους τους σε κυβερνητικές θέσεις, να καταλάβουν με ειρηνικά μέσα την κυβέρνηση και μέσω αυτής να ελέγξουν την Αστυνομία, τον Στρατό, τα οπλοστάσια, γενικά όλους τους κατασταλτικούς μηχανισμούς του αστικού κράτους, χωρίς να χρειαστεί να το καταστρέψουν.

Το 1921, όταν κυκλοφόρησε το βιβλίο της στα ελληνικά, η Marcy είχε δει πια την προδοσία της σοσιαλδημοκρατίας, την ανάδειξη της εργατικής αριστοκρατίας και φυσικά την αρχή της παρακμής και εκφυλισμού του άλλοτε πανίσχυρου αμερικανικού εργατικού κινήματος. Κουρασμένη, φορτισμένη από πολλά προσωπικά αλλά και οικονομικά προβλήματα (έχασε όλη της την περιουσία και το σπίτι της, για να χρηματοδοτήσει τις δίκες των φυλακισμένων σοσιαλιστών που αρνήθηκαν να υποστηρίξουν την πολεμική προσπάθεια των ΗΠΑ στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο) το 1922 θα αυτοκτονήσει σε ηλικία 55 ετών, βυθίζοντας σε απερίγραπτη θλίψη τους συντρόφους της, μεταξύ των οποίων και την μεγαλύτερη, ευγενέστερη και πλέον εμβληματική μορφή του αμερικανικού σοσιαλισμού, τον Ευγένιο Ντεμπς.

Για τον μεταφραστή Χρήστο Ρουτσόπουλο, δεν φαίνεται να υπάρχει κάτι γνωστό. Στο site της νήσου Ellis, υπάρχει μόνο μια καταγραφή για κάποιον Ιωάννη Ρουτσόπουλο, Οθωμανό πολίτη, καταγόμενο από το Αργυρόκαστρο, που έφτασε στην Αμερική στις 23 Ιούλη 1911 ταξιδεύοντας από την Πάτρα. Ήταν τότε 19 ετών, οπότε αν πρόκειται για τον ίδιο, το 1921 θα ήταν τριάντα ενός.

Τελειώνοντας, αξίζει να σημειωθεί η προτροπή της «Ελληνικής Σοσιαλιστικής Ένωσης Αμερικής» προς τους Έλληνες εργάτες μετανάστες των ΗΠΑ, όπως φαίνεται στο οπισθόφυλλο της έκδοσης:

«Έλληνες εργάται μορφωθείτε σοσιαλιστικώς».

Με αυτήν την προτροπή ας τελειώσει και το αφιέρωμα, καθιστώντας το βιβλίο αυτό, όχι απλά ιστορικό ντοκουμέντο του αμερικανικού, ελληνικού αλλά και παγκόσμιου εργατικού κινήματος, αλλά και ένα κατεξοχήν χρήσιμο και επίκαιρο κείμενο.

Shop Talks on Economics - Mary Marcy

Το κείμενο αποτελεί ψηφιακή αναπαραγωγή, από την «Κομμουνιστική Επιθεώρηση» (τεύχος 5 του 2007). Η σάρωση είναι προσφορά του Γκλόμπινγκ.